Maandag 05/12/2022

ReportageArcheologie

Grot vol prehistorische gravures nagemaakt in Marseille: ‘Nu kan iedereen zien wat ik dertig jaar geleden onder water heb ontdekt’

Journalisten bezoeken de replica van de Cosquer Cave in de Villa Cosquer Méditerranée in Marseille. Beeld AP
Journalisten bezoeken de replica van de Cosquer Cave in de Villa Cosquer Méditerranée in Marseille.Beeld AP

Een immense grot in de Middellandse Zee met maar één ingang: heel diep onder water. En daar ligt een ongekende schat verstopt: tekeningen en gravures die tienduizenden jaren oud zijn. Ze zijn nu ook zichtbaar voor het publiek, via een replica in een nieuw museum.

Frank Renout

Henri Cosquer stapte in zijn boot in Cassis, aan de Middellandse Zee. Hij vaarde richting Marseille en stopte bij een rotspunt. Daar trok hij zijn duikerspak aan, daalde af onder water en vond op 37 meter diepte een opening in de rotsen. Hij ging naar binnen en zwom met zijn zuurstoffles en lamp door een gang onder water van nog eens 116 meter lang. En aan het einde van die tunnel was er complete verbijstering bij de duiker.

Cosquer kwam weer boven water in een afgelegen en immense grot. “Daar zag ik een handafdruk op de rotsmuur. Ik snapte er niets van,” vertelt hij nu, terugblikkend op die onderwatertocht in 1990. “En er bleken meer handafdrukken te zijn. Toen ik een paar dagen later opnieuw dook en terugkwam in de grot, zag ik pas alle andere tekeningen.”

Prehistorische gravures

In totaal bleken er meer dan vijfhonderd afbeeldingen te zijn. Het zijn tekeningen gemaakt met houtskool. En er zijn afbeeldingen die in de muren zijn gekerfd, een soort ‘prehistorische gravures’. Ongeveer de helft bestaat uit dieren: paarden, vissen, steenbokken, en zelfs... pinguïns! Verder zijn er tientallen zwarte en rode handafdrukken gevonden, mensenfiguren en onbekende tekens.

“Het was een complete verrassing voor me”, zegt Cosquer. “Het was echt een ontdekking. Maar goed, ik ben geen wetenschapper, ik ben maar een duiker.” Toen hij zijn vondst in 1991 openbaar maakte was er vooral scepsis. Hij werd niet geloofd. En niemand kon het verifiëren: de ingang lag diep onder water.

“In die tijd was er in Frankrijk maar één gespecialiseerde archeoloog met duikervaring: Jean Courtin. Hij is mee de grot in gegaan, op 37 meter diepte.” Courtin was met stomheid geslagen. Cosquer had inderdaad een ware onderwaterschat blootgelegd, in een gebied waar nog nooit eerder zulke oude grotten waren gevonden.

De tekeningen en gravures bleken uit de oude steentijd te zijn. Ze zijn 33.000 jaar geleden tot 19.000 jaar geleden gemaakt, toen de grot nog gewoon boven water lag. “Dit is één van de grootste archeologische ontdekkingen van de eeuw”, jubelde de Franse pers.

Maar de prehistorische grot wordt bedreigd. Door de stijging van de zeespiegel lopen de ruimtes en de gangen langzaam onder water. Het waterpeil bij Marseille stijgt zo’n 3 millimeter per jaar: zo’n 80 procent van de grot staat al blank.

Paarden met hun poten in het water

Sommige paarden op de muren staan nu al met hun poten in het water, andere afbeeldingen zijn al helemaal verdwenen. “Het is een historisch monument dat wegkwijnt zonder dat we daar iets tegen kunnen doen”, zegt archeoloog Gabriel Beraha. “Zelfs als we de hoofdingang zouden dichtmaken sijpelt er via kieren nog water naar binnen. Op de lange termijn zal alles onder water staan en zullen de tienduizenden jaren oude tekeningen verdwenen zijn.”

Er bleek maar één manier om de tekeningen en gravures te redden: een replica maken. Specialisten doken de afgelopen jaren met laserapparatuur en speciale foto- en filmtoestellen het water in. De beelden en data zijn gedigitaliseerd om een zo nauwgezet mogelijke driedimensionale kopie te maken. Die is er nu: in Marseille, op de kade, in de vorm van een museum: de Villa Cosquer Méditerranée – vernoemd naar de ontdekker.

“De grot zelf is heel groot en grillig, met soms heel lage plafonds. Dus we hebben in het museum wat aanpassingen moeten doen, maar verder is het echt alsof je in de grot loopt,” vertelt Beraha, die bij de ontwikkeling van de Villa betrokken was.

De handen, de dieren: alles is te zien. In de grot zijn zelfs sensuele tekeningen uit de prehistorie gevonden, zoals van de vrouwelijke schaamstreek. “Dat soort tekeningen waren normaal in die tijd.” In het museum pronken ook de pinguïns. “Er waren in de ijstijd pinguïns in het Middellandse Zeegebied. Het was daar in de winter -15 graden. Nu heb je in Marseille krekels, toen liepen er pinguïns.”

De reproductie van de grot was een titanenwerk. Aan de hand van de laserscans en foto’s zijn op een harslaag de grotwanden nagemaakt, met alle gaten en bulten die de echte grot ook heeft. Daar werden de tekeningen en gravures op aangebracht, deels met robots, deels met de hand.

Het was anderhalf jaar werk om het zo natuurgetrouw mogelijk na te bootsen. “We kwamen er tijdens ons onderzoek achter welke takken van welke bomen de mensen destijds gebruikten. Ze staken die in brand om licht te hebben in de grot en gebruikten ze daarna als houtskool om de muurtekeningen mee te maken,” vertelt Gilles Tosello, die als kunstenaar en antropoloog betrokken is bij de reproductie. “Die manier van werken toen hebben we zo goed mogelijk nagebootst met houtskool van nu.”

Sinds vorige zaterdag mag het publiek het zelf komen bekijken. “Ik ben wel trots”, zegt Henri Cosquer, de duiker-ontdekker uit Cassis. “Ik heb er zo’n dertig jaar op moeten wachten, maar nu kan eindelijk iedereen zien wat ik toen als eerste onder water zag.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234