Dinsdag 07/07/2020

Kunst

Gestolen Caravaggio: van ‘opgegeten door muizen’ tot ‘vermoedelijk in Zwitserland’

Caravaggio maffiaBeeld rv

Een pas opgedoken video schept meer duidelijkheid over de beruchte diefstal van een doek van Caravaggio, vijftig jaar geleden. Het meesterwerk werd verstopt bij een maffiabaas, die er een stukje afsneed om de lokale kerk onder druk te zetten.

Het beroemde schilderij Natività con i Santi Lorenzo e Francesco di Assisi – de Geboorte van Christus met de Heiligen Laurentius en Franciscus van Assisi – staat al vijftig jaar op de FBI-lijst van meest gezochte gestolen kunstwerken. Natività werd in de nacht van 17 op 18 oktober 1969 ontvreemd uit de Oratorio di San Lorenzo in Palermo, waar het meer dan 350 jaar had gehangen. Twee criminelen zouden het daar uit zijn kader hebben gesneden met scheermesjes.

De toenmalige pastoor Monsignor Rocco Benedetto beweert dat hij destijds onder druk werd gezet door de maffia om een deal te sluiten over het werk. Zijn getuigenis werd in 2001 al opgenomen op video door regisseur Massimo D’Anolfi, die werkte aan een documentaire over geroofde kunst. Maar de opname belandde achter slot en grendel, tot de Britse krant The Guardian die onlangs in handen kreeg. Daarin wijst Benedetto met een beschuldigende vinger naar de Siciliaanse maffiabaas Gaetano Badalamenti, gespecialiseerd in heroïnetraffiek naar de VS. Deze man zou de kerk hebben afgeperst.

Het begon met een brief waarin werd opgeroepen om een advertentie te plaatsen in de lokale krant Giornale di Sicilia. Voor de maffia zou dat een teken zijn dat de kerk wou onderhandelen over het lot van het werk. Benedetto deed wat hem gevraagd werd, en kreeg twee weken later een nieuwe brief.

“Die ging vergezeld van een stukje van het schilderij, een klein stukje canvas, dat me duidelijk moest maken dat ze de Caravaggio echt in hun bezit hadden”, zegt Benedetto in de video. “Ik ging meteen naar de verantwoordelijke voor culturele zaken bij de stad Palermo en vertelde hem wat er aan de hand was. Ik liet hem de brief en het stuk canvas achter.” Alleen, die verdacht de priester ervan de diefstal zélf op poten te hebben gezet.

Nativity with St. Francis and St. Lawrence, 1609. Beeld Heritage Images/Getty Images

De werkwijze had veel weg van de traditionele kidnappingstechnieken, waarbij de maffia vaak een vinger of een oor van hun slachtoffer sneden om als bewijsstuk op te sturen. Zo werd een stukje van het werk gesneden en opgestuurd naar Benedetto, als bewijs dat de afzender het schilderij in zijn bezit had.

Tientallen jaren lang heeft de Italiaanse politie naar het werk van Caravaggio gezocht, maar zonder succes. In zijn getuigenis beweert Benedetto in de jaren 1970 nog een recente foto van het werk te hebben gezien, en met die informatie naar de onderzoekers te zijn gestapt. Alleen, daar is nooit iets mee gedaan.

Muizen en varkens

De afgelopen decennia kwamen kunsthistorici met de gekste theorieën op de proppen. De laatste versie is intussen tien jaar oud. Toen werd beweerd dat het doek was opgeslagen in een stal, waar het werd aangevreten door muizen en varkens. De restanten van het geruïneerde schilderij zouden vervolgens verbrand zijn. Dit stond althans in uitgelekte verslagen van het verhoor van de maffiaspijtoptant Gaspare Spatuzza.

De bal ging weer aan het rollen toen de Italiaanse politie in mei 2018 een tip kreeg dat het schilderij in het bezit was van de nazaten van de in 2004 overleden Badalamenti. Zij waren in contact geraakt met een kunsthandelaar in Zwitserland, waar de Caravaggio nu zou zijn. Kunsthandelaren schatten de waarde van de Natività van Caravaggio op 30 miljoen euro.

Dat het interview uit 2001 nu pas opduikt, heeft vooral te maken met de reputatie van priester Benedetto, die twee jaar na de opname overleed. Volgens regisseur D’Anolfi had hij niet in de gaten hoe belangrijk de getuigenis kon zijn voor het onderzoek. “De man zei me dat hij alles had verteld aan de politie”, zegt D’Anolfi in The Guardian. “Ik dacht dat die informatie bij de betrokken instanties geweten was. Zijn stelling lijkt ook nu pas plausibel, nu recent onderzoek in dezelfde richting wijst. Destijds was hij vast weggezet als een fantast.”

Het integrale interview zal op 15 oktober getoond worden in Palermo.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234