Vrijdag 18/06/2021

Interview

Gerald Murnane: ‘Ik schrijf zoals Pollock zijn verf op het doek spatte’

Gerald Murnane in zijn woonplaats Goroke, een onooglijk dorp van 299 inwoners. ‘Paardenraces zijn belangrijk in mijn levensverhaal.’ Beeld Morganna Magee for The New York Times
Gerald Murnane in zijn woonplaats Goroke, een onooglijk dorp van 299 inwoners. ‘Paardenraces zijn belangrijk in mijn levensverhaal.’Beeld Morganna Magee for The New York Times

The New York Times omschrijft hem als ‘de grootste Engelstalige schrijver van wie de meeste mensen nog nooit hebben gehoord’. Australisch auteur Gerald Murnane (82) reist in Grensgebieden door zijn herinneringen. ‘Beelden in mijn hoofd sturen me een soort boodschap. Het is magie.’


Ik zou hem eens moeten zien ­zitten, bulderlacht Gerald Murnane, die ondanks zijn respectabele leeftijd niet met meneer wil worden aangesproken, maar – “let’s melt the ice” – met Gerald. “Google maar even op The Three Archives of Gerald Murnane, dan krijg je een idee.” Murnane is in de kamer die hij bewoont in het huis van zijn jongste zoon in het afgelegen plaatsje Goroke (299 inwoners) in Victoria, omgeven door archiefkasten. Om aan zijn bureau achter de typemachine plaats te kunnen nemen, moet hij eerst de stretcher opvouwen waarop hij slaapt. Het beddengoed gaat overdag bovenop die kasten.

BIO • geboren op 25 februari 1939 in Coburg, Victoria (Australië) • heeft de staat Victoria haast nooit verlaten, woont nu in het dorpje Goroke • wilde eerst priester worden, werd docent en brak als schrijver door met De vlakte (1982) • weduwnaar, heeft drie zonen • wordt al een tijdje getipt voor de Nobelprijs literatuur

Achtentwintig archiefkasten vol, na zijn dood door zijn drie zoons te verkopen aan de National Library of Australia. “Dan komen autobiografische dingen naar buiten die ik nooit eerder in print heb uitgebracht. Ik heb alleen al duizenden brieven, essays, onbeschrijflijke teksten over gebeurtenissen in mijn leven en die ik wonderen noem.”

Dat is archief één. Dan is er het archief van zijn boeken: elf romans schreef hij, waarmee hij niettemin lang een relatief onbekende bleef in de Australische en internationale literaire ­wereld ­– tot zijn doorbraak in 1982 met The Plains (De vlakte), een afwijkende roman in zijn oeuvre, over een imaginair Australië waarvoor hij meer dan anders zijn verbeelding heeft aangesproken. Maar voor elk boek dat is gepubliceerd, heeft hij een archieflade met materiaal.

“En dan is er nog een bijna onmogelijk te ­beschrijven archief, lades vol, van fictieve paardenrennen met fictieve paarden. Elke avond na het eten werk ik daaraan. Ik kan er niet mee stoppen, het is een verslaving – maar in ieder geval beter dan de stomme computerspelletjes die mensen spelen. Het is eigenlijk een memoir van de turf, de renbaan – én een vorm van ­pijn­bestrijding. Want mijn vader heeft zijn ­leven geruïneerd door op paarden te wedden. De races zijn belangrijk in mijn levensverhaal. Gelukkig heb ik die ziekte niet.”

Een beetje bozig

De totstandkoming van het interview met de schrijver aan de andere kant van de wereld had nogal wat voeten in de aarde. Zie de typemachine. Murnane doet niet aan computers, daar is hij bang voor.

“Als het om techniek gaat ben ik echt een fossiel. Mensen laten me zien hoe de grasmaaier aan moet, maar als ik het daarna zelf moet doen weet het ik al niet meer. Dus ik ben ook heel lang weggebleven van mobiele telefoons. Tot ik een vriendin, een jongere vrouw, iets op haar telefoon zag opzoeken. Dat zag er niet zo moeilijk uit, dus toen ben ik het toch gaan proberen. Als mijn zus me met die telefoon ziet is ze telkens verbijsterd: ‘It’s so not you!’”

Bellen lukt, uiteindelijk, maar sms’jes over de interviewafspraak blijken over en weer niet te zijn aangekomen. Het maakte Murnane wantrouwig en een beetje bozig over de intenties van de interviewer, bekent hij later; hij dacht te zijn afgescheept met een dooie mus. Maar het gesprek gaat hij met grote gusto in. Hij is blij dat het over Grensgebieden mag gaan, een boek dat veel dichter bij hemzelf staat dan De vlakte (niet dat hij niet trots is op dat succes, sterker nog, “it’s a brilliant book”).

Hij schreef Grensgebieden (Border Districts), dat oorspronkelijk in 2017 werd gepubliceerd, toen hij na de dood van zijn vrouw twaalf jaar geleden, van Melbourne naar het 400 kilometer verderop gelegen Goroke was verhuisd. De trigger was het kerkje in de stille straat waar hij nu woont en dat hij passeert op weg naar de winkels en het postkantoor. Een protestants kerkje, terwijl hij zelf een katholieke opvoeding genoot en zelfs priester zou worden tot hij van zijn geloof viel.

Preciezer nog: het waren de tinten van de ramen van dat kerkje, “flakkerende rijkdom in een eenvoudige ruit” die de aanzet vormden tot een meanderende gedachtestroom langs beelden en herinneringen, door kunst, film, literatuur. Hij bezoekt in de grensstad die hij bewoont letterlijke grenzen, én de grensgebieden van zijn geesteslandschap; de schrijver die nooit verder dan een dagreis per auto of trein van zijn ­geboorteplaats Coburg, een suburb van ­Melbourne, is weggeweest.

Freud en Jung

Vreemde landen bestaan voor hem als beelden in zijn geest, soms levendig en gedetailleerd, vaak afkomstig uit romans die hij gedurende zijn leven heeft gelezen. Boeken die hij overigens grotendeels heeft weggedaan bij zijn ­verhuizing omdat hij “eruit heeft gehaald wat hij nodig heeft” – datgene wat hij in zijn geest associërend weer kan oproepen.

Gerald Murnane in 1987. 'Beelden in mijn hoofd sturen me een soort boodschap: ik ben een mysterie, kun je over me schrijven en uitzoeken hoe het zit?' Beeld Fairfax Media via Getty Images
Gerald Murnane in 1987. 'Beelden in mijn hoofd sturen me een soort boodschap: ik ben een mysterie, kun je over me schrijven en uitzoeken hoe het zit?'Beeld Fairfax Media via Getty Images

En zo zwenkt hij, het is slechts een voorbeeld, via een biografie van schrijver Thomas Hardy van Tess of the d’Urbervilles, waarin hij een zwart-witfoto ziet van een actrice die de rol van Tess speelde in een verfilming, naar een prent van de Mater Purissima, een afbeelding waarop hij in zijn jeugd verliefd werd; de madonna, twee duiven tegen haar borst gedrukt, werd zijn verbeelde Tess vanaf het moment dat hij Hardy de eerste keer las.

Het zijn geen standaardromans die Murnane schrijft; non-fictie is ook niet de juiste benaming. Maar fictie stelt hem in staat dieper in zichzelf te graven. “Ik wil niets met Freud, Jung en het onderbewustzijn te maken hebben, maar in mijn hoofd ga ik naar plaatsen die ik in het dagelijks leven niet bezoek. De persoon die nu met je praat, is niet dezelfde die achter zijn bureau zit en schrijft.”

Maar voor wie de verleiding niet kan weerstaan Murnane te controleren: ja, de betreffende Mater Purissima is exact zoals Murnane haar beschrijft. En ja, ze lijkt opmerkelijk op de jonge actrice Blanche Sweet uit de eerste stomme verfilming van Tess of the d’Urbervilles uit 1924.

“Ik hecht groot belang aan wat voor mijn geestesoog verschijnt. Misschien is het een rare vergelijking, maar ik ben op een vreemde manier net als Jackson Pollock. Ik ga te werk zoals hij zijn verf op het doek spatte en liet druipen. Ik ga uit van de stemming waar ik in ben, van wat ik me herinner. Als ik me iets niet goed kan herinneren, is het ook niet de moeite erover te schrijven.

“Ik heb de laatste twintig jaar veel meer zelfvertrouwen gekregen. Ik ben altijd een schrijver in de marge geweest, een ongewoon schrijver, omdat ik niet over de outback en de Aboriginals schrijf, maar over wat me voor de geest komt. De vlakte maakte me een beetje beroemd, maar daarna vergaten ze me weer snel.”

Hij had gedacht dat Grensgebieden zijn laatste boek zou zijn. Hij besloot al in 1979, toen hij voor het eerst in Goroke kwam, dat bij zijn dood zijn as moest worden uitgestrooid op het kerkhof op de heuvel, het eerste wat je van het stadje ziet als je vanuit Melbourne komt. Zijn vrouw ligt er, zijn ongehuwde jongste zoon zal er ooit bijkomen.

Mysterie

Maar hij is relatief gezond, hij heeft prostaatkanker gehad maar is genezen verklaard. In zijn familie worden ze oud, en zo schrijft hij toch weer elke week een dag aan wat een boek over boeken moet worden ­– schrijfuren onderbroken door het spel op zijn geliefde oude fiddle om hoofd, hart en spieren te ontlasten. “Ik was van plan om in de lockdown al mijn boeken te herlezen, dat heb ik nooit eerder gedaan. En dat is nu ook weer niet gelukt. Er zit zoveel energie en strijd in die boeken. Mijn vrouw was veel ziek en ik moest veel aan de opvoeding doen; ik schreef wanneer ik kon en dat kon soms maanden niet.

“Maar ik heb wel het geluk dat ik nooit voor geld heb hoeven schrijven, ik had een baan als docent. Ik schrijf alleen als ik moet, de reden van mijn schrijven is dat ik dingen wil begrijpen. Ik reis in mijzelf, ik heb zoveel herinneringen en dagdromen. Beelden in mijn hoofd sturen me een soort boodschap: ik ben een mysterie, kun je over me schrijven en uitzoeken hoe het zit? Het is magie. Mijn geloof is dat ik de connectie moet vinden tussen die vaag opgloeiende beelden in mijn hoofd.”

Toen hij begon met het herlezen van zijn boeken, heeft hij zich uiteindelijk beperkt tot zijn favoriete delen daaruit. “En toen bedacht ik dat het leuk zou zijn een kort essay over die ervaring te schrijven; over de herinneringen die het lezen opriep en allerlei andere interessante gedachten. Ik vertelde dat aan mijn uitgever. Maar dat is als aan een autodealer vertellen dat je auto rammelt. Dan wordt je gelijk een nieuwe auto aangepraat. Kortom…”

Gerald Murnane, Grensgebieden, Signatuur, 184 p., 21,99 euro. Vertaling Thijs van Nimwegen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234