Zondag 24/10/2021

Schilderkunst

Gentse MSK moet zich geen te grote zorgen maken nu 'De kruisdraging' toch niet van Bosch blijkt

null Beeld © anp
Beeld © anp

De kruisdraging van Christus zou dan toch niet van Jheronimus Bosch zijn. Althans: als de kunsthistorici er ooit uitgeraken. Bij het Gentse Museum voor Schone Kunsten, waar het werk als pronkstuk geldt, hoeven ze alvast nog niet te panikeren. "Dit is een kwestie van marketing."

Of ze het schilderij nu van de muur zullen halen, kreeg het Gentse Museum voor Schone Kunsten (MSK) dit weekend te horen. De vraag kwam er nadat bekend raakte dat De kruisdraging van Christus, een van de pronkstukken van het museum, dan toch niet van Jheronimus Bosch zou zijn. Althans, dat besluit het gerenommeerde Bosch Research and Conservation Project, dat al zes jaar onderzoek doet naar het oeuvre van de Nederlandse grootmeester.

Voor de goede orde, het schilderij blijft voorlopig gewoon hangen, net als het bijhorend tekstbordje. Het MSK, dat niet bepaald enthousiast reageert op het nieuws, wil eerst zelf rustig het onderzoeksrapport bestuderen alvorens in te stemmen met de opmerkelijke conclusie. De vraag wie voor dit werk het penseel hanteerde, is trouwens al jaren het onderwerp van hevige discussies tussen experts.

Volgens Mattijs Ilsink, die meewerkte aan het onderzoek, zijn we op een punt aanbeland dat er nog weinig argumenten zijn om aan te nemen dat De kruisdraging toe te schrijven is aan Bosch. "De schilder heeft het doek niet gesigneerd en de schildertechniek wijkt erg af van wat onomstotelijk gekend is als werken van Bosch, net als de manier waarop de onderliggende tekening is aangebracht." Voor De zeven hoofdzonden, waaraan het onderzoek ook twijfelt, is de grijze zone wat groter. Het schilderij, te zien in het Prado in Madrid, is wel ondertekend door Bosch en de techniek is verschillend, maar minder frappant dan bij De kruisdraging.

"De technieken om schilderijen te onderzoeken zijn sinds de Tweede Wereldoorlog fors verbeterd. Als je er nu een catalogus van de jaren 1900 bijhaalt, dan lijkt het alsof Rubens een tweede leven heeft geleid", vertelt Peter Bernaerts van het Antwerpse veilinghuis Bernaerts. "Maar dan nog is de attributie van schilderijen geen exacte wetenschap."

De koppeling van schilder en werk blijft dus een gevecht met argumenten. Zeker omdat middeleeuwse meesters schilderden in een werkplaats, waar ze hulp kregen van leerlingen. Daarom zijn de gevolgen niet onmiddellijk rampzalig. Evengoed komen de experten van MSK, of van elders, weldra af met een hoop tegenargumenten en sleept de discussie nog jaren aan.

Weinig financiële gevolgen

Financieel heeft dit nieuws evenmin implicaties. Werken van dit kaliber belanden zelden of nooit op de kunstmarkt. Het MSK kreeg het schilderij in 1902 van de toenmalige 'vrienden van het museum', en er is geen enkele reden om aan te nemen dat verkopen ook maar een optie is. En dus plakt er geen prijs op het werk. "In die zin is heel de discussie over eventueel waardeverlies louter theoretisch", zegt Ilsink. Hoogstens zal de verzekeringspolis herbekeken worden, als de naam Bosch niet meer aan het schilderij gelinkt wordt. Ilsink: "Ik sluit natuurlijk niet uit dat het grote publiek in de museumwinkel een ander ansichtkaartje koopt."

Als zou blijken dat Ilsink en zijn team het bij het rechte eind hebben, dan is dat volgens Bernaerts veeleer een emotionele opdoffer, én een zaak voor de marketingafdeling. "Het overzicht dat een museum toont, wordt als onwrikbaar beschouwd. In die zin is het erg verontrustend als zekerheden plots wegvallen. Ik vind bijna iets emotioneels."

En ja, bij het grote publiek kan deze ingewikkelde zoektocht van kunsthistorici vertaald worden naar de vraag of het schilderij nu "echt" is of niet. Zo verging het althans Man met de gouden helm, toegeschreven aan Rembrandt en met veel trots gepresenteerd aan de toeschouwers in de Gemäldegalerie in Berlijn. Toen bleek dat de Nederlander er toch niets mee te maken had, kwijnde het schilderij weg. Inmiddels is het werk zelfs uit de collectie verdwenen. Omgekeerd kan ook: de schilderijen van meestervervalser Han van Meegeren, die jarenlang wegkwam met valse Vermeers, zijn nu zeer geliefd.

Natuurlijk is het fijner om als museum te kunnen uitpakken met een echte Bosch, dat doet de renommee altijd deugd. Maar als het MSK erin slaagt daar een sterk verhaaltje rond te breien, dan hoeft dat geen impact te hebben op de bezoekerscijfers, meent Bernaerts. "Zo'n ontdekking kan overkomen alsof er slechte bedoelingen in het spel zijn. Het is een kwestie van dit verhaal te presenteren als interessante case en het publiek te informeren." Want uiteindelijk draait het toch om perceptie, zegt ook Ilsink. "Het schilderij is exact hetzelfde als vorige week, en even interessant."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234