Dinsdag 19/11/2019

Opinie

Geen Lanoye, Verhulst, Hertmans zonder zelfstandige boekhandel

Tom Lanoye. Beeld PHOTO_NEWS

Luc Vander Velpen is oud-voorzitter Vlaamse boekverkopers, eigenaar van het samenwerkingsverband Books2.be en de kinderboekhandels De Kleine Johannes en Duimelot in Leuven.

Halverwege de jaren 80 liet Jérôme Lindon, voorzitter van Editions Minuit, onderzoeken hoe 'La Salle de bains' van de jonge schrijver Jean-Philippe Toussaint tot een succes was uitgegroeid. De conclusie van de analyse luidde verrassend: de zelfstandige algemene boekhandel was dé katapult om nieuw literair talent te lanceren. Noch de media en al evenmin de megastores of ketens speelden een rol van betekenis in de inleiding van dit verhaal.

Jammer genoeg waren die zelfstandige boekhandels nu net het probleem. De invoering van 'le prix unique du livre' of vaste boekenprijs door de minister van cultuur Jack Lang in 1982, had hen iets meer zuurstof gegeven maar het was duidelijk dat dit niet voldoende was. Een studie van Patrice Cahart 'Le livre français a-t-il un avenir?' bevestigde dat de zelfstandige boekhandels de zwakke schakel waren in de keten van het boek.

In de zomer van 1987 sloegen vier prestigeuze literaire uitgeverijen de handen in elkaar en richtten de Association pour le Développement de la Librairie de Création (ADELC) op om zelfstandige boekhandels met "een breed algemeen assortiment en belangrijk voor de creatie van literatuur" te steunen. Ze introduceerden meteen een nieuw begrip in de Franse taal en het beleid: Librairie de création. Twintig andere Franse uitgeverijen traden toe. Jaarlijks waren ze bereid een bijdrage te betalen die overeenkwam met 1,5 procent van hun omzet.

Vandaag bestaat ADELC nog steeds. In de loop der jaren steunde het 780 investeringsprojecten voor een bedrag van 33 miljoen euro. Ook Franstalige boekhandels in België zoals Tropismes in hartje Brussel.

Ook in Vlaanderen maken de zelfstandige boekhandelaars de auteurs en de literaire bestsellers die anderen verkopen. Of ze nu Tom Lanoye of Dimitri Verhulst of Stefan Hertmans heten, of ze uitgegeven zijn door een Vlaamse dan wel door een Nederlandse uitgeverij, allemaal hebben ze één tot vele jaren mogen rijpen op de plank van een onafhankelijke Vlaamse boekhandel. Wachtend tot ze ontdekt werden. Om dan - eenmaal ontdekt - van keten tot grootwarenhuis in stapels verkocht te worden. En vandaag ook steeds vaker via internet.

Het mechanisme beperkt zich trouwens niet tot Vlaamse auteurs. Ook voor de introductie van vertaalde romans zijn onafhankelijke boekhandels onmisbaar: 'Schaduw van de wind', 'Kalme Chaos', 'Harry Potter', '1Q84' en nog vele tientallen andere megasellers van de laatste jaren begonnen hun opmars steevast in de zelfstandige boekhandels op een moment dat ketens en media nog kleefden aan oud, risicoloos succes.

Oscar van Gelderen van uitgeverij Lebowski, verwoordde het onlangs in Boekblad zo: "Het is toch een bepaald type winkel die Stoner, Hans Fallada of Gajto Gazdanov in huis haalt. Deze winkels kunnen zich niet onderscheiden met prijs, maar wel met bijzondere titels. Zij maken deze boeken ook groot. Pas als het een succes is, stapt de rest van de markt in. Zij zijn de trendsetters, die daarvoor steun verdienen."

Het Vlaams Fonds voor de Letteren ziet dat anders: vanaf 1 januari 2015 schrapt het nagenoeg alle steun aan de onafhankelijke boekhandel. Het had veel voeten in de aarde om de beleidsmakers de rol van die zelfstandige boekhandel duidelijk te maken. We moesten wachten op minister van Cultuur Bert Anciaux tot het belang van de boekhandel voor de litetauur in het algemeen en de schrijvers en de illustratoren in het bijzonder herkend en erkend werd. Voordien focuste het letterenbeleid eenzijdig op auteurs en uitgeverijen.

Na 2001 kregen onafhankelijke boekhandels met een zeer breed assortiment literatuur, een bescheiden bedrag om lezingen en literaire activiteiten in hun boekhandel te financieren. Daarnaast stuurt het Fonds deze boekhandels jaarlijks een aantal moeilijk verkoopbare titels. Al bij al een zeer bescheiden bedoening. Vanaf 1 januari 2015 zal het dus niet meer bescheiden zijn maar minimaal. Daarmee herleidt het Vlaams Fonds voor de Letteren zichzelf weer tot de uier zonder oren en poten van vroeger.

Volgens sommige wijze lieden scherpt schaarste de creativiteit, zeker als deze op passie drijft. En aan schaarste en passie is er in onafhankelijke boekhandels geen gebrek. Toch zou een soort Nederlandstalig ADELC welkom zijn, al was het maar om de Vlaamse uitgeversdroom van minister Gatz en zijn entourage van fundamenten te voorzien. Want ik hoop dat de minister van cultuur - samen met het blijkbaar bezorgde Vlaamse parlement - beseft dat een (Vlaamse) literaire uitgeverij NV enkel kan bestaan bij gratie van de algemene, onafhankelijke (Vlaamse) boekhandel BVBA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234