Zondag 29/03/2020

Cultuur

Geeft Koninklijke Bibliotheek naziroofkunst terug?

'La buveuse d’absinthe' van Félicien Rops.Beeld rv

De Belgische regering is bereid La buveuse d’absinthe, een werk van Félicien Rops, terug te geven aan de rechtmatige eigenaars of hen een vergoeding te betalen. Het schilderij uit de collectie van de Koninklijke Bibliotheek werd tijdens de Tweede Wereldoorlog gedwongen verkocht, schrijft De Standaard.

Al ruim vijftig jaar behoort La buveuse d’absinthe (1876), een aquarel van de Belgische kunstenaar Félicien Rops, tot de collectie van de Koninklijke Bibliotheek in Brussel (KBR). Maar daar zou binnenkort verandering in kunnen komen. Federaal minister David Clarinval (MR), bevoegd voor Wetenschapsbeleid, is bereid een procedure op te starten om het schilderij terug te geven aan de erfgenamen van de rechtmatige eigenaar, de joodse Fransman Armand Dorville.

De Koninklijke Bibliotheek kocht het werk in 1968 bij een kunsthandelaar in Parijs, zo onthulde De Standaard. Maar in 1942 was La buveuse geveild bij een gedwongen verkoop van de Dorville-collectie in Nice. Het schilderij van Rops is dus ‘naziroofkunst’. Twee weken geleden werden drie kunstwerken uit dezelfde veiling terugbezorgd aan de erfgenamen van Dorville, door de Duitse cultuurminister Monika Grütters (CDU). Ze werden in 1942 verworven door naziverzamelaar Hildebrand Gurlitt.

Te goeder trouw

Clarinval lijkt van plan hetzelfde te doen. Hij wil het werk aan de nabestaanden teruggeven of hen vergoeden. De KBR heeft nu de opdracht om na te gaan of de familie in kwestie effectief recht heeft op de aquarel. “We nemen dit heel ernstig. Dit stuk werd destijds te goeder trouw aangekocht, maar nu zijn er heel wat elementen die erop wijzen dat het om roofkunst gaat”, zegt Sara Lammens, interim-directeur van de KBR.

Vier jaar geleden restitueerde de KBR al een ander werk. “De rechthebbende is toen zelf actief op zoek gegaan naar geroofde werken”, vertelt Joris Van Grieken, conservator van het Prentenkabinet van de KBR. Of er zich nog andere roofkunst in de collectie bevindt, is niet duidelijk. “Het is moeilijk te zeggen of we bij die kunsthandelaar nog andere werken hebben gekocht. De herkomst wordt bij een aankoop ook niet altijd ingevoerd in het systeem. Alles opsporen vergt veel onderzoek en expertise die we hier niet in huis hebben.”

Databank

In 1998 was België een van de 44 landen die de Washington Principles on Nazi-Confiscated Art ondertekende, een intentieverklaring om naziroofkunst op te sporen en de rechthebbenden te vergoeden. Maar die verklaring is niet bindend. Zo won het Museo Thyssen-Bornemisza in Madrid in het voorjaar nog een rechtszaak om een schilderij van Camille Pissarro, dat in 1939 werd geroofd bij een joodse vrouw.

Toch doet België heel wat inspanningen op dat vlak, klinkt het in het veld. Op een vraag van senator Lionel Bajart (Open Vld) antwoordde toenmalig minister voor Wetenschapsbeleid Sophie Wilmès (MR) in de zomer nog dat alle mogelijke geroofde kunstwerken worden samengebracht in een databank. De administratie van haar opvolger Clarinval is hier nog mee bezig, zegt zijn woordvoerder.

Veel archiefmateriaal verloren

Volgens Wilmès hebben elf Vlaamse, Franstalige en federale musea in hun collecties in totaal 108 kunstwerken geïdentificeerd waarvan de herkomst dubieus is, en die dus naziroofkunst kunnen zijn. 78 van die werken zijn schilderijen. Het gaat onder andere om werken uit het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen, het Museum M in Leuven en de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel (KMSKB).

Een aantal van die musea lijsten de werken op hun website op, maar verdere informatie over de herkomst is moeilijk te vinden. Al sinds 2008 zoekt het KMSKB info over de herkomst van Bloemen van Lovis Corinth – zonder succes. “Vaak ontbreekt cruciale informatie uit de oorlogsjaren”, zegt een museumdirecteur. “Veel archiefmateriaal is toen verloren gegaan. En zeker van werken die kort voor 1940 verkocht zijn, is het moeilijk te achterhalen of ze al dan niet onder dwang van de hand zijn gedaan. Maar in het geval van Rops lijkt het me wel duidelijk dat het om roofkunst gaat.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234