Zaterdag 14/12/2019

Reportage Dubrovnik

‘Game of Thrones heeft onze stad totaal onleefbaar gemaakt’

Beeld Julius Schrank

De Kroatische kuststad Dubrovnik is zo fotogeniek dat televisieproducent HBO besloot het grootste deel van Game of Thrones daar te filmen. En dat heeft de stad geweten: Dubrovnik is geen stad meer, maar een pretpark.

“Herkennen jullie deze plek?”, vraagt gids Robert Simic halverwege zijn rondleiding door de stad die niet bestaat. De kortgebroekte Britten in zijn gevolg kijken om zich heen, naar het duizend jaar oude fort dat ooit een sleutelrol speelde in de oorlog tegen Venetië. “Is dit niet waar Sansa Stark bijna werd verkracht? In seizoen 2, aflevering 6?”

“Als ik over Venetianen praat, zie ik de toeristen afhaken”, fluistert Simic terwijl zijn Britten selfies staan te schieten. “Dat komt omdat er geen Venetianen in Game of Thrones zitten.”

De Kroatische kuststad Dubrovnik is dankzij zijn straten van kalksteen en zijn majestueuze stadsmuren die uitmonden in de Adriatische Zee misschien wel de mooiste stad op aarde. Dubrovnik – behept met meer mooie uitzichten dan er ansichtkaarten voorhanden zijn – is zelfs zo mooi dat Unesco in 1979 besloot het volledige centrum op de Werelderfgoedlijst te plaatsen. Maar voor de klanten van stadsgids Simic veel relevanter: Dubrovnik is zo fotogeniek dat televisieproducent HBO er het leeuwendeel van de grootste televisieshow op aarde filmde: Game of Thrones, de serie waarvan het laatste seizoen vanaf vandaag wereldwijd te zien is.

Beeld Julius Schrank

Dat heeft de stad geweten. Dankzij de tv-serie, die een heel nieuwe toeristenstroom op gang bracht naar de toch al drukke stad, is Dubrovnik verworden tot wat Amsterdam, Barcelona en Venetië zo vrezen: de stad is geen stad meer, maar een pretpark. Of misschien nog wel erger, want als Disneyland net zo druk was als Dubrovnik, had de brandweer al lang ingegrepen. In 2018 kwamen er 1,27 miljoen toeristen in het historisch centrum met minder dan duizend inwoners. In juli en augustus kan het er zo stampvol toeristen zijn dat de wandeling door de 300 meter lange hoofdstraat 40 minuten kost.

“Onze stad is op een paar jaar tijd totaal onleefbaar geworden”, zegt Nikolina Farcic, voorzitter van de vereniging voor toerismewerkers. “De bewoners van het autovrije, en dus moeilijk te bevoorraden, centrum kunnen nauwelijks nog boodschappen doen: de supermarkten hebben niet genoeg capaciteit om tienduizenden toeristen per dag te bedienen. Na drie uur ’s middags zijn alle schappen leeg. Ook de prijzen stijgen in het zomerseizoen met wel 40 procent.”

Beeld Julius Schrank

Verder, zegt Farcic, rijzen de parkeerkosten de pan uit, staat er continu file op de toegangswegen en valt de stroom regelmatig uit omdat er te veel airconditioners loeien. Ook is het riool van Dubrovnik al twee keer gescheurd, omdat er in augustus opeens zoveel toiletten werden doorgetrokken. De baai waarvandaan dwerg Tyrion vluchtte na de moord op koning Joffrey, kleurde niet langer azuurblauw, maar poepbruin.

“Onze stad moet het al eeuwen hebben van contact en handel met buitenstaanders”, zegt burgemeester Mato Frankovic. “Toerisme is niet iets negatiefs. We hebben het alleen uit de hand laten lopen. Toen ik twee jaar geleden verkozen werd, trof ik een absolute ramp aan. Mijn voorganger wilde alleen maar meer, meer, meer. Soms kwamen er wel tien cruiseschepen op een dag aan in de haven; tienduizenden mensen die vier uur in het centrum doorbrachten en weer weggingen. Dat wil ik stoppen. Kwaliteit moet belangrijker worden dan kwantiteit.”

Werelderfgoedstatus bedreigd

Van die verkiezingsbelofte kwam sinds hij in 2017 verkozen werd nog maar weinig terecht. Nog altijd zijn er nauwelijks wettelijke restricties voor het aantal cafés, hotels of restaurants in het oude centrum. Ook voert Frankovic geen ontmoedigingsbeleid voor diensten als Airbnb. Toen taxiservice Uber de markt in 2017 betrad, steeg het aantal taxichauffeurs in een jaar tijd van 250 naar 1.200. In datzelfde jaar trok Dubrovnik wederom 12 procent meer toeristen en ook 2018 zette die groei door met 8 procent. Voor Unesco waren die cijfers dusdanig alarmerend dat het de stad waarschuwde: als er niet snel beterschap komt, verliest Dubrovnik zijn werelderfgoedstatus.

In de echte wereld is dit Dubrovnik. In die van Game of Thrones is het King’s Landing, de stad waar de IJzeren Troon staat. Beeld AFP

“Het toerisme aan banden leggen is voor iedere burgemeester lastig, omdat een grote meerderheid van de bevolking er geld aan verdient”, zegt stadsgids Simic terwijl zijn Britten op de foto mogen met het zwaard waarmee Jon Snow zijn eerste Witte Loper vermoordde. “Droogt de toerismestroom op, dan moeten bijna alle inwoners het met minder inkomsten doen.”

Daarom zegt burgemeester Frankovic dat hij ook in de toekomst filmprojecten als Game of Thrones zal blijven verwelkomen, zoals recent Star Wars en Robin Hood. Dat staat haaks op zijn verkiezingsbeloftes, want uit schattingen blijkt dat het aantal toeristen jaarlijks met 10 procent toenam sinds Game of Thrones voor het eerst te zien was. Een van de grootste touroperators van Dubrovnik bood afgelopen zomer achttien Game of Thrones-tours per dag aan van ongeveer twintig toeristen per groep. Ter vergelijking: hun historische stadswandeling moest het met gemiddeld vijf gasten per dag doen.

Stadsgids Simic tijdens een speciale "Game of Thrones”-tour in Dubrovnik. Beeld Julius Schrank

Surrealistische stad

Het maakt Dubrovnik tot een surrealistische stad: een stad die in de eindfase van zijn bestaan lijkt te verkeren, omdat hij zowel stervensdruk is als verlaten. Zo’n tien jaar geleden woonden er nog vijfduizend Kroaten in het oude centrum, daar zijn er nu minder dan duizend van over. “Ik snap dat wel”, zegt Nikolina Farcic, in haar appartementengebouw de enige overgebleven vaste bewoner. “Op de trappen van mijn huis kan ik precies horen hoe laat het is dankzij het geratel van alle rolkoffertjes die de ochtend- of juist de middagvlucht moeten halen.”

Alle families uit haar jeugd zijn inmiddels verhuisd naar plekken ver buiten het centrum, omdat verhuur aan toeristen veel lucratiever is dan er zelf wonen. Farcic liet nog buttons maken met de tekst ‘Ik verhuur niet’: een soort miniprotest van bewoners die weigeren te vertrekken. Maar dat mislukte. “We hebben in totaal vijftig buttons kunnen uitdelen. Alle anderen hadden hun huis al lang op Airbnb staan.”

Beeld Julius Schrank
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234