Zondag 28/02/2021
Op zijn nieuwe plaat 'Flore' grijpt Gabriel Ríos terug naar zijn Puerto Ricaanse roots: ‘Ik dacht dat ik een wereldburger was, en geen vast honk nodig had.’

interviewGabriel Rios

Gabriel Ríos: ‘De ziekte van mijn vader heeft mij een dure les geleerd’

Op zijn nieuwe plaat 'Flore' grijpt Gabriel Ríos terug naar zijn Puerto Ricaanse roots: ‘Ik dacht dat ik een wereldburger was, en geen vast honk nodig had.’Beeld RV Petra Katanic

Gabriel Ríos goes latin. Maar verwacht niet meteen een plaat waar de zon en vakantiepret van af spat. De titel van zijn nieuwe plaat, Flore, verwijst zelfs naar de bloemen die je op een graf legt. Het is een ode aan zijn jeugd in Puerto Rico, maar nog méér een hommage aan zijn vader die verdween in Alzheimer Wald.

“Hoe het met me gaat?”, herhaalt Gabriel Ríos (42) onze vraag met een scheve grijns. “Ik weet niet hoe jij het stelt, maar bij mij gaat alles in golfbewegingen. Zelfs op een uur tijd kan mijn humeur al helemaal omslaan. Corona, het blijft een beproeving. Maar ik kon me het voorbije jaar gelukkig concentreren op mijn werk, en me inbeelden dat ik binnenkort deze songs ook live zal kunnen spelen. Maar ook voor de coronacrisis voelden de laatste jaren aan als een vreemde overgangsfase. Sinds ik veertig ben geworden, lijkt mijn leven in limbo te verkeren.”

In het boeddhisme noemt men dat de “bardo”, legt Ríos uit. De ruimte tussen verschillende fases in je leven. “Het is een vreemde plek, waar tegelijk veel energie in omgaat. Maar ook een grote leegte. Het is er soms waanzinnig , chaotisch en turbulent. Dat maakt het ook interessant. Ik kan niet langer vasthouden aan de zekerheden, waar ik me vroeger aan optrok. Het lijkt wat alsof al mijn speelgoed afgepakt werd, en ik me zonder iets uit de slag moet zien te trekken. Ik moet tonen wat ik in mijn mars heb. Hou ik het hoofd boven water en kom ik sterker uit deze crisis? Of ben ik een vogel voor de kat? Dat klinkt inderdaad deprimerend, maar het is eigenlijk ook een fascinerende uitdaging. Je leeft intenser in vrije val, bekijk het zo.”

Niet alleen corona bewolkt dus het gemoed van Ríos. De laatste jaren zijn net zo goed intens en verwarrend geweest voor hem. Liefst zeven jaar lag er tussen This Marauder’s Midnight (2014) en Flore (2021). Geen zeven bijbelse vette of magere jaren. Eerder zeven jaren waarin hij verdoolde in Gent, New York, Amsterdam en Florida. “Ik dacht dat ik een wereldburger was, en geen vast honk nodig had. Ik was immers nog een tiener toen ik Puerto Rico al voor het eerst verliet. Ik was ervan overtuigd dat ik kon gaan en staan waar ik wilde, omdat ik me overal en nergens thuis voel. Hét cliché van de artistieke bohemien. (lacht) Vluchten was ook gewoon veilig, want ik kon altijd ergens anders heen. In 2017 dreef de alzheimerdiagnose van mijn vader me weer naar mijn geboorteland. Daar realiseerde ik voor het eerst dat ik toch echt wel Puerto Ricaans ben. Dat was kennelijk vanzelfsprekend geweest voor iedereen rondom mij, maar nu dus pas voor mezelf.”

Muzikaal behang

De hernieuwde kennismaking met Puerto Rico plantte het zaadje voor Flore, de langverwachte ­latinplaat waar Ríos in het verleden wel eens op zinspeelde. De plaat staat bol van Spaanstalige en Latijns-Amerikaanse muziek die Ríos met de paplepel meekreeg van zijn vader en groot­vader. Een latinplaat uitbrengen in dit muzikale klimaat klinkt wat opportunistisch: opzwepende Spaanstalige muziek voert wereldwijd de boventoon aan in de streaminglijsten. Maar de interpretaties van Ríos voelen niet zonovergoten aan. Veeleer als de bluesmuziek die je voor het eerst hoorde als kind. Je had geen flauw benul waar die ouwe rotten uit de blues over zongen, maar hun boodschap klonk er niet minder dreigend en duister onder. “Wow”, zegt hij bijna ademloos. “Dat is precies wat ik in gedachten hield bij het maken. De muziek die Puerto Ricanen in de seventies in New York gingen spelen, klonk behoorlijk donker. Als kind vond ik de piano uit ‘El ratón’ bijvoorbeeld nogal angstaanjagend. Die sfeer wilde ik extra in de verf zetten.” 

Om die reden noemt hij de plaat al eens zijn “gothic Caribbean record”. Ver benevens de waarheid zit hij daar niet mee: de songs grossieren in somberheid, rusteloosheid en verval. Bizar dat de meeste songs evergreens zijn geworden. “De songs die ik cover op de plaat, hoorde iedereen voortdurend in Puerto Rico. Ze schalden uit openstaande ramen, klonken vanuit de divebars in het centrum, je hoorde ze in de auto en ook mijn ouders groeiden er mee op. Heel wat covers op deze plaat hoorde ik zo vaak dat ze muzikaal behang werden. Pas als je de teksten er op naslaat, merk je hoe duister die liedjes zijn.” 

“Een song als ‘Ausencia’ is zelfs wat ze in Puerto Rico “baladas corta-venas” noemen: ballads om je polsen over te snijden. Heel dramatisch, verstoken van alle hoop. In het origineel hoor je trombones, maar die heb ik bewust weggelaten. Ik wilde zo ver mogelijk wegblijven van salsacliché’s. Nu klinkt het meer als een dodenmars. Opmerkelijk genoeg behoorden dat soort spooky en creepy songs tot de favorieten van mijn vader.”

Gabriel Ríos: ‘De ziekte van mijn vader heeft me een dure les geleerd. Het leven steelt kostbare zaken van je, zonder toestemming te vragen.’ Beeld RV Petra Katanic
Gabriel Ríos: ‘De ziekte van mijn vader heeft me een dure les geleerd. Het leven steelt kostbare zaken van je, zonder toestemming te vragen.’Beeld RV Petra Katanic

In die song klinkt het vertaald: “Een hoofdstuk in mijn leven is afgelopen / De vrouw van wie ik hield, heeft me vandaag verlaten / De dag dat je wegging, was ik zo triest dat ik huilde /Oh kom terug, ik vraag het je / Zie je niet dat ik mezelf van kant zou maken voor je liefde?”

Een amoureuze relatie zag Rios beëindigd. “Maar om eerlijk te zijn, denk ik bij die tekst eerder aan de relatie met mijn vader die gestrand is. In de laatste drie jaar heeft zijn alzheimer ervoor gezorgd dat de band tussen ons is verbroken. Een gedeeld verleden is bij hem uitgewist. Dat heeft me een dure les geleerd: het leven steelt kostbare zaken van je, zonder toestemming te vragen. Ik had bijna heel mijn leven een hechte relatie met mijn vader, en dat is vandaag verdwenen. Hij herkent mij, mijn mama of mijn zus zelfs niet meer. Ontzettend pijnlijk. Ook voor hem, omdat er in het eerste jaar momenten waren dat hij in vlagen weer lucide was. Wat het nog treuriger maakt, is dat ik het gevoel heb dat ik nooit afscheid van hem kon nemen. Net wanneer hij op pensioen wilde gaan als psycholoog, om meer van het leven te genieten, viel die loodzware diagnose. Fysiek is hij er nog, maar in zijn hoofd is hij heel snel weggegleden. Op amper vier maanden tijd is hij verdwenen. (stilte) Nu ja, hij ìs er nog natuurlijk. Maar ook weer niet. Ik weet niet eens of hij mij zo enorm mist als ik hem.”

“In films zie je mensen met alzheimer wel eens helemaal heropleven wanneer ze de muziek uit hun jeugd horen. Ik had de stille wens dat dit ook het geval zou zijn bij hem, wanneer hij de oude classics op deze plaat zou horen. Maar ik wist op voorhand dat hij niet zou reageren. Al twee jaar weet hij niet eens meer wie zijn kinderen zijn, laat staan dat hij de muziek uit zijn jeugd herkent. Tijdens de opnames had ik wel een relatie met hem in mijn hoofd. Ik wist welke songs hij graag had willen horen, en wist ook dat hij me zou adviseren om zelf een paar liedjes te schrijven. Die gedachte hielp me om overeind te blijven tijdens de opnames.”

Depressie

Puerto Rico werd in 2017 ook getroffen door orkaan Maria. De ravage was enorm op het eiland. Maandenlang waren er ook black-outs, waardoor duizenden mensen overleden in ziekenhuizen die zonder elektriciteit vielen. De nacht voor de orkaan konden de ouders van Ríos gelukkig vluchten naar Florida. Na de doortocht van Maria ging Gabriel hun appartement in Puerto Rico opruimen. “Het was erg emotioneel om ineens de brieven en dagboeken van mijn vader onder ogen te krijgen. Ik voelde me er wat ongemakkelijk bij, omdat het leek alsof ik zonder zijn toestemming in zijn ziel peilde. Maar zelfs in de dagboeken bleef mijn vader opvallend vaak voorzichtig in zijn bewoordingen. Grote donkere familiegeheimen heb ik alleszins niet ontdekt. Ik ben gestopt met lezen toen hij als zeventienjarige schreef over zijn ontmoeting met mama. Dat leek me te intiem, en niet voor mijn kinderogen bestemd.” (lacht)

Een jaar geleden leek Ríos zelf met een groot, donker geheim te worstelen, toen we hem met The Colorist Orchestra spraken. In het bijzijn van de andere muzikanten vonden we het onkies om er veel dieper op in te gaan, maar de Puerto Ricaans-Belgische artiest maakte een uitgebluste indruk. Alsof hij worstelde met een depressie of burn-out. “Nagel op de kop”, zucht hij vandaag. “Mensen noemen dat vandaag een burn-out, maar voor mij is het een jarenlange aan-en-afrelatie met depressie en angst. Na vier maanden in Puerto Rico was ik teruggekeerd naar Gent, en daar probeerde ik nieuwe nummers te schrijven. Maar alles leek ineens zo futiel, in het licht van de ziekte van mijn vader. Ook verhuizen naar Amsterdam veranderde niets aan de situatie. Ik probéérde wel, maar niets werkte. Kobe en Aarich van The Colorist hebben me toen wel uit het slop getrokken.

 Het was verfrissend om eens op sleeptouw genomen te worden. Ik hoefde niets doen, behalve opdagen en mijn liedjes zingen. (lacht) Dat haalde heel wat druk van de ketel. Zij bedachten ook arrangementen voor songs als ‘El Ratón’ die zo nadrukkelijk niét latin waren dat ik een ander perspectief kreeg. Ook over de taal die ik zing: als niet-Spaanstalige luisteraar hoor je allicht geen verschil, maar ik zing in een dialect. Een beetje zoals Flip Kowlier eigenlijk. (lacht) Mijn Puerto Ricaanse vrienden reageerden verbouwereerd: ga je dat écht zo houden? Ik vermoed dat mijn vader die vorm van heiligschennis had geapprecieerd. Hij vond het vroeger ook altijd fijn wanneer ik van de platgetreden paden afweek, mijn zin doordreef of me wat eigenwijs, zelfs excentriek opstelde. In mijn kindertijd moedigde hij me al aan om mijn fantasie de vrije teugel te geven. Eigenlijk is deze plaat daarom net zo zeer een ode aan mijn roots als een eerbetoon aan hem.”

Flore is zopas verschenen bij Angelhead / Sony

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234