Donderdag 29/10/2020

Postuum

Frie Leysen (1950-2020) laat een kunstenlandschap achter waar ze meer dan een steen verlegde

Frie Leysen in 2014 in Wenen.Beeld Eric de Mildt

Theaterdirecteur Frie Leysen is op 70-jarige leeftijd overleden. Als eerste artistiek directeur van deSingel en oprichter van Kunstenfestivaldesarts verlegde Leysen meerdere stenen in het Vlaamse én wereldwijde kunstenlandschap. ‘Het werk van Rosas en Jan Fabre hebben we uit de marge gehaald.’

‘Zaalbeheerder/ster gezocht’, las de advertentie waarop Frie Leysen in 1980 reageerde. Het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium zocht iemand om ervoor te zorgen dat de twee grote zalen van het muziekgebouw in Antwerpen niet leeg zouden staan. “Ik werd aangenomen, kreeg de sleutel en moest zien dat de zalen verhuurd werden”, herinnerde Leysen, die gisteren op 70-jarige leeftijd overleed, zich in 2000 in deze krant. “Er waren geen kantoren, er was geen ploeg, er waren geen technici. Mijn eerste bureau was tussen twee trompetklassen. Wanneer die les hadden moesten we de telefoon afleggen, want dan hoorde je niets.”

Leysen wilde meer dan de zalen verhuren: in 1983 begon ze zelf een programmering uit te tekenen. Middelen waren er nauwelijks, ambitie des te meer. “We waren nergens aan gebonden en we wilden ook nergens bij horen”, herinnert Jerry Aerts zich. Hij trad in 1983 toe tot Leysens kleine team. “Subsidiëring was niet onze eerste zorg. Een opvallend programma samenstellen, daar draaide het om. We hadden nauwelijks geld, maar we deden het wel.”

DeSingel groeide onder Leysen uit tot een internationaal gerenommeerd kunstencentrum. In 1991 volgde Aerts haar op. “Van haar heb ik mijn vak geleerd. Het was een uitdaging om in haar voetsporen te treden. Toen ze op 1 juni 1991 vertrok, hadden we de week voordien twee voorstellingen van Pina Bausch en The Tempest van Peter Brook geprogrammeerd. Dat gebeurde nergens anders in België. Vlaanderen koestert eerder het kleinschalige en provinciale, deSingel deed het tegenovergestelde.”

Ineens waardevol

In dezelfde periode braken ook Vlaamse kunstenaars als theatermaker Ivo van Hove en Rosas-choreografe Anne Teresa De Keersmaeker internationaal door. Ook voor hen was deSingel belangrijk, zegt Aerts. “Ivo heeft zijn eerste grote zaalproductie hier gemaakt. En in 1983 stond Rosas danst Rosas drie avonden op rij voor een volle Rode Zaal.” Leysen vertelde het zelf zo: “De alternatieve podiumkunsten werden ineens waardevol door ze hier te presenteren. Het werk van Rosas of Jan Fabre hebben we zo uit de marge gehaald.”

Ook de carrière van internationale artiesten gaf Leysen mee vorm. De invloedrijke Italiaanse theatermaker Romeo Castellucci stond voor het eerst in België op Kunstenfestivaldesarts, het Brusselse festival dat ze in 1994 oprichtte. Ook dat was een primeur. “Het was een bicommunautair festival”, duidt Aerts, “en ze trok het internationale karakter nog verder door. Er waren amper andere festivals met zo’n internationale kijk.” Aerts omschreef Leysen soms als de ‘Kuifje van de kunsten’. “Ze reisde de hele wereld rond, geen bestemming was haar te ver. Ze ontmoette er internationale kunstenaars die ze nadien naar België bracht en ze bleef hun carrière volgen.”

Toevallig

Nadien werd Leysen curator van Theater der Welt (2010), artistiek directeur van de Berliner Festspiele (2012) en curator van de Wiener Festwochen (2013-14). In 2007 organiseerde ze Meeting Points, een festival in negen Arabische landen waar westerse en niet-westerse kunstenaars werden geprogrammeerd. Ze werd in de adelstand verheven en bekroond met onder andere de Arkprijs voor het Vrije Woord (1991), de Vlaamse Cultuurprijs voor Algemene Culture Verdienste (1998) en de Nederlandse Erasmusprijs (2014).

Frie Leysen was de dochter van Bert Leysen, de eerste programmadirecteur televisie van de NIR, de huidige VRT, en de tweelingzus van acteur Johan Leysen. “Frie heeft kunstgeschiedenis gestudeerd en is louter toevallig in de theaterwereld beland”, zei die laatste vijf jaar geleden aan De Morgen. Maar haar invloed in die theaterwereld kan niet onderschat worden. Aerts: “In een discussie zei ze me: ‘Jerry, je bent te ambitieus, je ziet het veel te groot.’ En dan zei ik: ‘Ja maar Frie, dat heb ik wel van jou geleerd.’”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234