Vrijdag 22/10/2021

InterviewFrançois Ozon

François Ozon over euthanasiefilm ‘Tout s’est bien passé’: ‘Niemand zou dit moeten meemaken’

In 'Tout s'est bien passé’ vraagt een vader zijn dochter om hem te helpen sterven. Beeld RV
In 'Tout s'est bien passé’ vraagt een vader zijn dochter om hem te helpen sterven.Beeld RV

In zijn nieuwste film Tout s’est bien passé buigt François Ozon (53) zich over de euthanasiekwestie. Een beladen onderwerp, dat in Frankrijk voor pijnlijke toestanden zorgt.

In 2008 krijgt de Franse schrijfster Emmanuèle Bernheim de moeilijkste vraag van haar leven voorgeschoteld. “Ik wil dat je me helpt om er een eind aan te maken”, prevelt haar 88-jarige vader André van op zijn ziekenhuisbed, nadat een beroerte hem deels verlamd heeft. Bernheim is verscheurd: ze wil niet dat haar vader sterft, maar evenmin dat hij zichzelf in al zijn koppigheid de polsen oversnijdt. Extra moeilijkheid: euthanasie is in Frankrijk verboden, dus als Bernheim tegemoet wil komen aan de vraag van haar vader, moet ze creatief zijn.

De Franse regisseur François Ozon kent het verhaal van dichtbij. Hij werkte al jaren samen met Emmanuèle Bernheim, die mee schreef aan films als Swimming Pool en Sous le sable. Toen zij in 2013 het turbulente levenseinde van haar vader neerschreef in de autobiografische roman Tout s’est bien passé, klopte ze vanzelfsprekend aan bij Ozon om het te verfilmen. Alleen voelde die zich toen niet klaar om met zo’n delicaat thema aan de slag te gaan. Enkele jaren gingen voorbij, en in 2017 overleed Emmanuèle Bernheim zelf aan longkanker. Kort na haar dood nam Ozon, die intussen met Grâce à Dieu een ernstige film over kindermisbruik in de kerk had gemaakt, Bernheims boek opnieuw ter hand, en voelde dat het moment voor een verfilming gekomen was.

Geen themafilm

Ozon fronst zijn wenkbrauwen boven zijn zonnebril, wanneer we op een dakterras in Cannes opmerken dat hij in zijn vijftiger jaren een nieuwe passie voor maatschappelijk relevante onderwerpen gekweekt heeft. “Mais non. Ik wil helemaal geen themafilms maken. Niet over kindermisbruik, en niet over euthanasie. Het zijn de persoonlijke verhalen die me aantrekken. Bij Grâce à Dieu was het de worsteling van de slachtoffers van kindermisbruik die me boeide. En bij Tout s’est bien passé wilde ik simpelweg het verhaal van Emmanuèle Bernheim vertellen. Ik wilde de complexiteit tonen van die vrouw, die als kind haar vader dood wenste, omdat hij wreed en onuitstaanbaar was. Maar wanneer haar vader haar uiteindelijk vraagt om hem te helpen sterven, wordt het plots toch wat ingewikkelder. Die ambiguïteit vind ik altijd heel erg boeiend om te tonen in een film.”

Toch raakt Tout s’est bien passé onvermijdelijk een heet hangijzer aan, beseft Ozon. In tegenstelling tot in ons land is in Frankrijk actieve euthanasie nog steeds niet toegestaan. Dokters mogen hooguit een al te zware of nutteloze behandeling stopzetten. Wie toch zelf voor de dood wil kiezen, moet – met hulp van familieleden – naar buurland Zwitserland uitwijken, waar de wet soepeler is. “De debatten over waardig sterven zijn heel hevig in Frankrijk”, zegt Ozon. “Enkele jaren geleden was er nog de zaak-Vincent Lambert: een man die na een auto-ongeluk in een vegetatieve toestand was beland. Zijn ouders wilde hem koste wat het kost in leven houden, terwijl zijn vrouw net vroeg om hem te laten gaan. De juridische strijd heeft jaren aangesleept. De katholieke kerk oefent nog steeds een sterke invloed uit op onze maatschappij.”

Zelf heeft hij geen uitgesproken mening over euthanasie, beweert Ozon. “Ik ben er nog niet mee geconfronteerd in mijn directe omgeving, dus ik heb er nog niet echt over moeten nadenken. Maar ik vind het wel extreem heftig dat de vraag om euthanasie nu op familieleden terechtkomt. Door deze film te maken, heb ik begrepen hoe zwaar het voor Emmanuèle moet geweest zijn. Zoiets zou niemand moeten doormaken. Het is aan de samenleving, aan de gezondheidszorg, aan de wet om voor een waardig levenseinde te zorgen.”

Frankrijk kan wat dat betreft nog iets leren van ons land, zegt Ozon. “België loopt op heel wat vlakken voor op ons. Jullie waren bijvoorbeeld ook veel eerder met het homohuwelijk. Voorstanders van euthanasie wijzen trouwens vaak naar België, want ook al laat de wet het bij jullie toe, toch wordt euthanasie in de praktijk vrij weinig toegepast. De wetenschap dat het mogelijk is, lijkt voor velen genoeg om toch verder te leven. Wist je dat 80 procent van de mensen die in Zwitserland euthanasie aanvragen, uiteindelijk annuleren? De meesten beginnen zich beter te voelen vanaf dat de datum vastligt.”

Humor

Ondanks het beladen thema is Tout s’est bien passé geen loodzware film. “Voor mij is het een ode aan het leven”, zegt Ozon. “De paradox is dat André zo van het leven houdt dat hij wil sterven. Want door zijn beroerte kan hij niet meer voluit leven. Die liefde voor het leven wilde ik benadrukken. Vandaar de humor in mijn film. Ik wilde een soort anti-Amour van Michael Haneke maken. (lacht) Die film is echt extreem macaber, vind ik.”

Wanneer we Ozon vragen wat hij zelf zou doen in de plaats van André, verschijnt opnieuw die frons op zijn voorhoofd. “Bedankt om me die vraag te stellen, zeg. (lacht) Ik weet het niet. Ik heb nog geen zin om me in te beelden hoe het is om zodanig verzwakt te zijn dat je wil sterven. Voorlopig identificeer ik me nog meer met de dochters dan met de vader. Maar misschien moet ik toch maar eens iets op papier zetten. Want als ik plots zelf een ongeluk heb en een kasplantje word... Anderzijds hou ik zoveel van het leven, dat ik denk: ook al kan ik enkel nog maar één oog bewegen, dan nog zou ik altijd wel een film vinden die ik nog wil bekijken.” (lacht)

‘Tout s’est bien passé’ speelt vanaf 22/09 in de bioscoop. Lees hier de recensie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234