Zaterdag 16/01/2021
Martin Scorsese en Fran Lebowitz in 'Pretend It's a City'.

DocumentairePRetend It's a City

Fran Lebowitz is zoals New York: eigenzinnig en nooit saai

Martin Scorsese en Fran Lebowitz in 'Pretend It's a City'.Beeld COURTESY OF NETFLIX

Fran Lebowitz denkt snel, praat snel, beweegt snel en heeft over alles een mening. Ze is goed bevriend met regisseur Martin Scorsese, die in de docureeks Pretend It’s a City een fascinerend portret schetst van haar en van New York.

“New York is nóóit saai”, zegt Fran Lebowitz (70) in de eerste aflevering van Pretend It’s a City. Als iemand het kan weten, is het Lebowitz zelf. De schrijfster en essayiste werd dan wel geboren in Morristown in de naburige staat New Jersey, sinds ze in 1969 naar New York verhuisde is ze bijna één geworden met de Big Apple. Ze weet zelf ook niet goed hoe dat gekomen is, aangezien haar “haat voor geld heel diep is” en ze “als enige New Yorker nooit een goede beslissing heeft genomen als het op vastgoed aankomt”. 

Maar, zo stelt ze ook vast in Pretend It’s a City: “Niemand kan het zich permitteren om in New York te wonen, en toch zijn er 8 miljoen mensen die het doen. We weten zelf ook niet hoe.”

Pretend It’s a City werd gefilmd door haar goede vriend en co-New Yorker Martin Scorsese (78). Wie overigens nog nooit van Lebowitz heeft gehoord, heeft haar misschien wel gezien als de rechter die Jordan Belfort veroordeelt in Scorsese’s The Wolf of Wall Street (2013). Het is een van de weinige echte jobs die Lebowitz de laatste 25 jaar heeft uitgevoerd. Want ook al wordt ze nog steeds in de eerste plaats geïdentificeerd als schrijfster, het is al van 1994 geleden dat ze een boek heeft gepubliceerd: het kinderverhaal Mr. Chas and Lisa Sue Meet the Pandas.

Sindsdien eist ze vooral haar plaats in het publieke debat op met lezingen en interviews. Zo put Pretend It’s a City uit tv-interviews die werden afgenomen door acteur Alec Baldwin en regisseur Spike Lee. Maar de twee rode draden die door deze Netflix-docureeks lopen, zijn twee gesprekken met Scorsese zelf: een in een restaurant, een voor een volle zaal aan toehoorders. De bulderlach van Scorsese, die met Lebowitz een diepe liefde voor New York koestert, lijmt die gesprekken aan elkaar.

Scherpe mening

Als Lebowitz één groot talent heeft, is het wel haar snijdende humor. Het is een kwaliteit die je niet kunt aanleren, zegt ze zelf: je hebt het of je hebt het niet. Lebowitz heeft het, ook al werd het thuis bestraft, herinnert ze zich, “want boys don’t like funny girls”. Gelukkig valt Lebowitz op vrouwen.

Uit haar jeugd herinnert ze zich ook dat ze dol was op lezen – haar persoonlijke bibliotheek telt vandaag meer dan 10.000 boeken – en dat ze hield van schrijven. “Tot ik voor het eerst een betaalde schrijfopdracht kreeg. Sindsdien haat ik het.” Misschien ligt daarin de verklaring voor haar kwarteeuw durende writer’s block.

Lebowitz heeft geen computer en geen smartphone, maar ze heeft wel over alles een mening. En ze weet die altijd scherp te verwoorden, of het nu over wellness of over sport gaat. “Ik zou zowat elke dag graag weten wat ze denkt”, vertelde Scorsese onlangs aan The New York Times, “terwijl het gebeurt.” Zowel de inhoud als de vorm van haar meningen maakt van Lebowitz de archetypische New Yorker: ze denkt snel, ze praat snel, ze eindigt haar statements met een okay die niet als een vraag klinkt maar als een bevel om het met haar eens te zijn. Of, zoals ze het zelf verwoordde in de Times: “Als iemand het niet met me eens is, denk ik: oké, je hebt het verkeerd.”

Times Square in Manhattan.Beeld Photo News

Ze bezit de paradoxale gave om onvoorwaardelijk verliefd te zijn op New York en er tegelijk steen en been over te klagen. “Ik ben altijd iemand geweest die snel geërgerd is”, stelt ze in Pretend It’s a City, dat nog vóór de coronapandemie werd opgenomen. “Maar nu bevind ik me in een voortdurende staat van woede.” Ze klaagt over de geur in de metro, over het beleid van voormalig burgemeester Michael Bloomberg, over andere mensen… Dat lijkt een groot manco in een miljoenenmetropool, maar dat is het niet voor Lebowitz. Haar adoratie voor New York lijkt te liggen in de eigenzinnigheid en de stuursheid ervan, eigenschappen die the city that never sleeps deelt met Lebowitz zelf.

Over haar gedachtegang had Scorsese dit te zeggen: “Ze begint over een bepaald onderwerp, en dan weidt ze uit in duizend andere richtingen, als een jazzmelodie.” Ook dat benadrukt haar band met New York: niet alleen omdat ze als een van de weinige mensen goed opschoot met de notoir slechtgezinde jazzlegende Charles Mingus, maar ook omdat ze altijd in beweging is. De titel van de reeks vloeit overigens voort uit een sarcastisch verwijt dat ze maakt aan mensen die op straat stilstaan, bijvoorbeeld om op hun smartphone te kijken: “Move! Pretend it’s a city!

New York is, net als Lebowitz, altijd in beweging. Het is niet meer de stad waar ze in de vroege jaren zeventig Andy Warhol ontmoette – “Ik kon niet goed met hem opschieten, en hij niet met mij.” – en begon te schrijven voor diens magazine Interview. Het is niet meer de stad die ze beschreef in haar twee bundelingen van essays, Metropolitan Life (1978) en Social Studies (1981). En toch is de essentie van de stad dezelfde gebleven: New York is nooit saai. Net als Lebowitz zelf. Of, zoals ze het in april toen de stad kreunde onder het coronavirus, aan The New Yorker vertelde: ze zal New York nooit verlaten. “Dat is nooit in me opgekomen. Ik ga hier niet weg.”

Pretend It’s a City is te zien op Netflix.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234