Woensdag 18/05/2022

Expo

Fotopionier-uit-verveling Julia Margaret Cameron in MSK Gent

'The angel at the sepulchre' (1869-1870). Beeld VICTORIA AND ALBERT MUSEUM, LONDON
'The angel at the sepulchre' (1869-1870).Beeld VICTORIA AND ALBERT MUSEUM, LONDON

Vrouwen als enigmatische engeltjes of dromerige madonna's, gehuld in een sierlijk 'flou artistique'. De iconen die Julia Margaret Cameron met haar camera maakte, komen nergens zo goed tot hun recht als in het Gentse Museum voor Schone Kunsten.

ERIC MIN

Het was een tijd van hoofdletters, van het Schone en het Goede en van de Hoge Kunst die Julia Margaret Cameron (1815-1879) zo graag bedreef. In een brief uit 1864 getuigde ze dat ze de werkelijkheid en het ideaal trachtte te combineren, en "door een volledige overgave aan poëzie en schoonheid" dichter bij de Waarheid wilde komen.

Cameron was 48 en had net haar eerste camera gekregen, om de tijd te doden. Ze bleef een tiental jaar als fotografe actief en bouwde een monumentaal, internationaal bejubeld oeuvre op dat de tand des tijds heeft getrotseerd. Vandaag viert het MSK Gent de tweehonderdste verjaardag van haar geboorte met een prachtig ensemble van 115 beelden uit de collectie van het Victoria and Albert Museum. Het is de rechtstreekse voorloper van dit Londense museum die Camerons foto's anderhalve eeuw geleden aankocht en actief ging promoten.

In Gent krijgen de afdrukken de nodige ruimte in een suite van kleine zalen waarvan de wanden werden bekleed met brede repen stemmig bloemetjesbehang, ton sur ton. Geen bijschrift verstoort hier het uitzicht: voor uitleg ben je aangewezen op de bezoekersgids. Niet alleen Camerons oeuvre, maar ook de expositie zelf is dus een uitermate esthetische ervaring.

De grande dame die deze portretten heeft gerealiseerd, was niet de enige die streefde naar kunst met een grote k. De stroming die we vandaag kennen als het picturalisme wilde de fotografie losweken uit haar wetenschappelijke, objectieve kader en zocht aansluiting bij de academische schilderkunst, waarvan de motieven en conventies gretig werden overgenomen. Alles ademt de sfeer van het atelier: lichtinval, pose, verkleedpartijen en de onvermijdelijke allegorische, Bijbelse of historische omkadering.

Thema's uit de klassieke oudheid en referenties aan kunstenaars als Rafael, Michelangelo, Guido Reni en Dante behoorden tot de cultuur van de burgerij waarvan Cameron deel uitmaakte. De drie rubrieken waarin zij haar werk indeelde, spreken boekdelen. Naast portretten en 'Madonnagroepen' maakte ze hoofdzakelijk 'fancy subjects met een schilderachtig effect'.

'Florence Fisher' (1872), een nichtje van de fotografe. Beeld VICTORIA AND ALBERT MUSEUM, LONDON
'Florence Fisher' (1872), een nichtje van de fotografe.Beeld VICTORIA AND ALBERT MUSEUM, LONDON

'Fouten'

Om dat pittoreske effect te bereiken, werden zowat alle bewoners en bezoekers van Camerons landgoed op het eiland Wight ingeschakeld: kinderen en kleinkinderen, neefjes en nichtjes en vooral de bedienden werden geregisseerd tot tableaux vivants die door de vrouw des huizes op lichtgevoelige, met vochtig collodium ingestreken glasplaten werden vastgelegd. Het dienstmeisje Mary Hillier poseerde zo vaak als sibille, heilige of moeder-met-kind dat zij met de bijnaam Mary Madonna door het leven ging.

Een van haar collega's wordt bij een waterput het hof gemaakt door een jongeman: eigenlijk kiekte de fotografe haar meid tijdens de dagtaak - voor elke foto moesten negen emmers water aangesleept worden.

Camerons kleinzoon werd perfect gecast als kindje Jezus: slapende figuranten bewegen nauwelijks, en bij belichtingstijden tot meer dan een minuut is dat mooi meegenomen. Modellen werden uitgedost met baretten of renaissancekleren en in beeld gebracht als literaire of mythologische personages, maar mochten op andere foto's gewoon zichzelf blijven. Een omslagdoek transformeerde de ingetogen lady Talbot tot Il Penseroso, een personificatie van de melancholie met een huid als van albast.

Cameron legde ook een privépantheon aan met intellectuelen die zij bewonderde en die weleens op bezoek kwamen. Zo komt het dat we vandaag kunnen genieten van prachtige portretten van de dichter Tennyson en de wetenschappers Herschel en Darwin. Van de beste foto's werden etsen gemaakt. Vrolijk liepen hogere en lagere kunst in elkaar over.

Camerons oeuvre wordt vaak geroemd voor zijn moderniteit. Dat is geen interpretatie achteraf, maar een realiteit die ook door contemporaine critici werd opgemerkt en bekritiseerd. Hoewel haar camera's perfect scherpe opnames konden maken, werkte ze graag met soft-focus om de beelden een etherisch karakter te geven.

Bewegingsonscherpte en andere verzachtende omstandigheden moesten 'mooie' foto's opleveren. Cameron experimenteerde met belichting en kadrering, kraste of tekende in de emulsielaag en assembleerde weleens meerdere negatieven tot een nieuw beeld. Barsten in het glas en vingerafdrukken bleven zichtbaar. Deze 'slordigheden' leverden haar het verwijt op dat ze fouten en zwakheden transformeerde tot successen.

Een fraaie paradox is het: een deftige dame die zo graag klassieke kunst wilde maken, tastte en snuffelde als een jonge hond in de revolutionaire avant-garde. Dat de tentoonstelling besloten wordt met een beeld van videokunstenaar David Claerbout is dan ook een mooie hommage. Let vooral op de roos in de hand van het jongetje en bedenk dat een foto niet altijd een foto is.

Tot 14 juni 2015 in MSK Gent. Dinsdag tot zondag, van 10u tot 18u.

'Julia Jackson' (1867). Beeld VICTORIA AND ALBERT MUSEUM, LONDON
'Julia Jackson' (1867).Beeld VICTORIA AND ALBERT MUSEUM, LONDON
'Julia Jackson' (1867). Beeld VICTORIA AND ALBERT MUSEUM, LONDON
'Julia Jackson' (1867).Beeld VICTORIA AND ALBERT MUSEUM, LONDON
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234