Maandag 09/12/2019

80 days of summer

Fotografie als gids van Gent

'Rudigershagen', uit 'The Inner Circle of Europe' van Gert Verbelen. Beeld Gert Verbelen

Drieëndertig fotografen, twintig exposities, tien locaties. In de Gentse binnenstad loopt een zomer lang het fotofestival 80 Days of Summer. De Morgen ging alvast kijken en neemt je me naar abdijen, stallingen en verlaten hotels.

De poort gaat open. In de bibliotheekzaal van de Gentse Sint-Pietersabdij snijdt het geluid van boormachines de zinnen van Gert Verbelen doormidden. "Het ziet er goed uit", zegt hij. "Het is aan het lukken."

Samen met zijn vader tekent Verbelen de kaart van Europa op een wand. Hier en daar brengen ze een zwarte stip aan. Het zijn de geografische middelpunten van de achttien eurolanden die de jonge fotograaf voor zijn afstudeerproject The Inner Circle of Europe heeft bezocht en geportretteerd.

De stippen hebben namen als Spakenburg, Courcelles en Hita. Gert Verbelen zegt dat hij in elk middelpunt een week is gebleven en op die manier de eenheid en verscheidenheid van Europa heeft willen vatten. Hij wilde op zoek gaan naar de Europese identiteit. En zo die er is, waaruit bestaat die dan?

Overal op ons continent heeft hij armoede en eenzaamheid gezien. Gevoelsmatig leek elk bezocht dorp gelijk. Alleen het decor veranderde. Hij ging niet voor de grote steden, het toerisme of de fotogenieke kant van Europa.

"Door naar het middelpunt te reizen, kwam ik ook in het hart van het dagelijkse leven terecht", zegt hij. "Soms keken de bewoners wel raar op. In Slovenië bijvoorbeeld dachten ze dat ik een pedofiel was, die foto's van hun kinderen kwam nemen."

Verbelen heeft The Inner Circle of Europe in clusters van zes tot acht foto's opgehangen. De opbouw is bijna afgerond. Trapladders en verfpotten kunnen weer het berghok in.

"Als ik mijn beelden zo bij elkaar zie", zegt Verbelen, "voel ik niet alleen de verschillende identiteiten van de kleine gemeenschappen. Ik voel ook mijn eigen identiteit spreken. Elk dorp werkt als een spiegel."

Beeld rv
'Untitled No.11 van Jen Davis. Beeld Jen Davis / Lee Marks Fine Art, IN and ClampArt, NY

Op het randje

Verbelen is een van de drieëndertig fotografen die zijn geselecteerd voor 80 Days of Summer, het kunstenparcours dat deze zomer twintig fototentoonstellingen presenteert op tien verschillende, vaak verrassende locaties in de Gentse binnenstad.

Anke D'Haene, curator Fotografie bij Historische Huizen Gent en samen met haar team organisator van 80 Days of Summer, zegt dat het de bedoeling is om verhalen over identiteit te brengen. Over kijken en bekeken worden.

"Je bent maar wie je bent door de ogen van de ander", zegt ze als ze me door de Sint-Pietersabdij gidst. "Ook de fotograaf is maar wie hij is door de ogen van de ander. Dat is het centrale thema. Gert heeft dat daarnet mooi verwoord. Als je zijn beelden hier als eerste ziet, heb je meteen de link naar het brede verhaal over fotografie en identiteit in onze historische huizen in Gent. We willen fotografie met erfgoed verbinden."

We nemen de trap naar de bovenste verdieping van de bibliotheekzaal. Daar hangt een reeks zelfportretten van de New Yorkse fotografe Jen Davis. Het geheel vormt een krachtig, confronterend verhaal over zwaarlijvigheid, intimiteit en het gebrek aan zelfliefde. Ook bij Into Oblivion van de Zweedse fotografe Maja Daniels, over het leven in een geriatrisch ziekenhuis in Frankrijk, overheerst eenzaamheid.

Elders in de abdij wordt het werk van Sibusiso Bheka, Lindokuhle Sobekwa en Tshepiso Mazibuko getoond - drie fotografen uit Zuid-Afrika die workshops volgden bij Bieke Depoorter en Tjorven Bruyneel.

Drugs, de nacht, een zoektocht naar toekomst, heden en verleden. Het zit er allemaal in.

"Bij Historische Huizen focussen we altijd op documentaire fotografie en fotojournalistiek werk", zegt D'Haene. "De puur conceptuele fotografie laten we over aan het S.M.A.K. Dat willen we ook nu weer doen, al zijn sommige tentoonstellingen misschien op het randje. En we hebben zowel aandacht voor jong talent, zoals Bieke Depoorter die drie jaar geleden een grote solotentoonstelling kreeg in de Sint-Pietersabdij, als voor historische fotografie. In die zin weerspiegelt dit festival ook onze eigen identiteit."

In de refter ontruimen werkmannen de laatste sporen van de vorige expo, In My Head van illustrator Carll Cneut. De geur van natte verf hangt in de lucht. Hier komt de groepsexpo Home, zegt D'Haene, en ze wijst naar de nog lege wanden, met werk van Deense, Letse, Noord-Ierse en Engelse fotografen.

"In mijn zoektocht naar goede fotografen merkte ik snel dat heel veel fotografen, overal ter wereld, fotografie gebruiken om op zoek te gaan naar hun roots en hun identiteit. Wie ben ik? Vanwaar kom ik? Het zijn universele vragen. Als ik had gewild, had ik honderd fotografen kunnen selecteren."

Uit 'I hate girls' van Bas Bogaerts. Beeld Bas Bogaerts

Transgenders in Nepal

Langs de Kantienberg stappen we tot bij de Kazemat , de voormalige stallingen aan de achterkant van de Sint-Pietersabdij. De poort wringt een beetje, maar als D'Haene haar schouder tegen het hout zet, gaat een verborgen wereld open.

"Normaal is dit een opslagruimte", zegt ze. "Maar we wilden het absoluut in het fotocircuit opnemen. Weinig mensen kennen de Kazemat. Zelfs de meeste Gentenaars niet. Op deze manier kunnen we hen een nieuw stukje van de stad tonen."

In de gewelfde ruimte zijn acht foto's van Ken Hermann aan een haak gehangen. De Deense fotograaf maakte statige portretten van slachtoffers van zuuraanvallen - in Bangladesh is het een vaak gebruikt wraakmiddel. De verminkte huid van de geportretteerden contrasteert fel met het licht in hun ogen.

Op de grond liggen drie panelen met skatefoto's van Thomas Sweertvaegher. Het werk heet Hallertau, naar de straat in Poperinge waar hij leerde skaten en fotograferen. De hele zomer zullen de panelen aan de buitenmuren van de openbare bibliotheek te zien zijn. Skatepark 't Zuid om de hoek.

"Het was lang puzzelen om voor elke fotograaf de juiste locatie te vinden", zegt D'Haene. "Maar ik ben er dan ook al twee jaar mee bezig."

Het Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis , waar tijdens het festival een verzameling visitekaartjes uit de negentiende eeuw wordt getoond, laten we vandaag links liggen.

Via het Sint-Annaplein, de Koepoortkaai en de Spanjaardstraat bereiken we de Sint-Baafsabdij.

Het is een stukje wildernis in de stad. Planten overwoekeren het binnenhof. Beelden en frontons brokkelen af.

"Dat mijn foto's hier mogen hangen, is bijna een dikke 'fuck you' naar alle geloofsinstellingen", zegt Bas Bogaerts. "Tegenover mensen met een afwijkende seksuele identiteit zijn zij allesbehalve tolerant." Van Bogaerts wordt de reeks I Hate Girls getoond, tien foto's van transgenders in Nepal. Hij reisde er vorige winter heen, met journaliste Wendy Huyghe en twee kappers die er workshops haartooi en visagie aan transgenders geven. Intussen weet hij van de meeste transgenders dat ze de aardbevingen hebben overleefd.

"Veel van die meisjes zijn vanbinnen een ruïne", zegt Bogaerts. "Ook al was Nepal het eerste land ter wereld dat het 'derde geslacht' officieel erkende, toch worden transgenders er nog steeds onderdrukt. De politie houdt razzia's, meisjes worden zonder reden gearresteerd; de maatschappij is er duidelijk nog niet klaar voor. Hoe kleinschalig het allemaal ook is, door die workshops zijn de kappers er al in geslaagd om sommige meisjes uit de prostitutie te houden."

In de refter van de abdij wacht een fotowand op beelden van de Finse Anni Leppälä. Volgens Anke D'Haene creëert zij "een compositie met poëtische stillevens over heden en verleden, dromen en herinneringen."

Uit 'Survivors' van Ken Hermann. Beeld Ken Hermann

Rustpunt

Op naar het Belfort, waar Jacques Sonck een tentoonstelling krijgt. In de Lakenhal komen zestien van zijn portretten op groot formaat.

Sonck verdient een centrale plek, zegt D'Haene, zeker nadat hij vorig jaar de Cultuurprijs van Stad Gent won. Een terechte bekroning na een leven in de schaduw. "Sinds de jaren 70 heeft Jacques Sonck op bijna Diane Arbus-achtige wijze mensen geportretteerd", zegt D'Haene. "Op straat en in de studio. Altijd in zwart-wit, altijd analoog. Het resultaat is een verbluffend tijdsbeeld, een heel eigen weergave van de modale man."

Door de drukke Veldstraat stappen we tot aan Hotel d'Hane-Steenhuyse, een 18de-eeuws stadspaleis waar zelfs Napoleon ooit sliep. "Dit is het rustpunt van het festival", zegt D'Haene. "De stilte hier is overweldigend."

Oude schildersezels zullen foto's van de Deen Niclas Jessen dragen. Hij toont mensen in pauzestand: kussend, knuffelend, koffie drinkend. Voor D'Haene staat het symbool voor alle mensen die in deze maatschappij - waar succes en sterkte de ordewoorden zijn - een time-out durven nemen. "Dat wordt vaak als negatief beschouwd", zegt ze. "Waardoor mensen snel in de rand van de samenleving belanden. Depressie, burn-out, verhoogde zelfmoordcijfers; ook dat zegt iets over onze identiteit. Dat verhaal vertellen we niet uitdrukkelijk in de bezoekersgids, maar ik vond het wel belangrijk om die boodschap in het festival te steken."

In de salons en slaapvertrekken worden foto's van Erwin Olaf getoond. Prestige en pronkzucht, gecounterd door een strakke, geënsceneerde fotografie. In Olafs beelden slaan mensen de ogen neer. Zachtjes wenden mannen, vrouwen en kinderen het hoofd af.

"Het schept een subtiel spel van kijken en bekeken worden", zegt D'Haene. "Maar iedereen maakt er natuurlijk het zijne van."

Aan de overkant van de Veldstraat ligt het Museum Arnold Vander Haeghen. Naast uitgever en drukker was Vander Haeghen een gepassioneerd amateurfotograaf. Zijn historische foto's - de meeste gemaakt tussen 1889 en 1913 - komen in de inrijpoort en de binnentuin van het museum. "Het is straatfotografie avant la lettre", zegt D'Haene. "Spelende kinderen, flanerende burgers aan zee, rond de paardenrenbaan en de velodroom, handelaars op marktpleinen, kermisgangers en betogers."

Uit 'Into Oblivion' van Maja Daniels. Beeld Maja Daniels
Robin Hammond legt met 'Condemned' (de zorg voor) geesteszieken in Afrika ten zuiden van de Sahara vast. Beeld Robin Hammond, Panos Pictures

Huis in lichterlaaie

Een beetje buiten het stadscentrum ligt het Museum Dr. Guislain. Het is een plek waar psychiatrie en fotografie elkaar graag raken, zoals ook nu met de historische expo Lichtgevoelig.

Nog in de gebouwen van Guislain loopt straks de groepstentoonstelling Facing Japan, met werk van tien fotografen, onder wie Michiel Hendryckx, Stephan Vanfleteren, Nick Hannes en Charlotte Lybeer. Met de steun van het Flanders Center in Osaka trokken zij naar Japan. Elk op hun manier brachten ze het land in beeld.

Van Robin Hammond is Condemned te zien, over de zorg voor geesteszieken in Afrika ten zuiden van de Sahara, en van Karin Borghouts de reeks Het huis, over haar ouderlijk huis dat door een brand werd verwoest.

"De foto's zien er misschien redelijk esthetisch uit", zegt Borghouts. "Maar de toestand was chaotisch. Het was verschrikkelijk om de plek waar ik ben opgegroeid zo zwartgeblakerd, zo onherroepelijk vernield aan te treffen."

Borghouts besliste om meteen aan het werk te gaan, om al klikkend de herinneringen en vooral de antiekverzameling van haar moeder vast te leggen. "Het zag er zo vreemd uit dat het bijna iets magisch had", zegt ze. "Ik stond volledig perplex. Maar ik hoop dat deze reeks ook een ruimere waarde kan hebben. Iedereen moet ooit zijn ouderlijk huis leegmaken. Vroeg of laat. Het gaat mij om die gemengde gevoelens. Ik wou dat mededelen. De kijker moet bepalen hoe hij zich daartoe verhoudt."

De tiende en laatste halte van 80 Days of Summer is het STAM, op de Bijlokesite. Hier toont Sanne De Wilde drie reeksen: Samoa Kekea, Snow White en Citybooks Gent. Vooral haar portretten van albino's in Samoa, België en Nederland maken indruk. Op de Nikon Press Photo Awards won ze er vorig jaar de aanmoedigingsprijs mee.

"Het klopt dat de meeste fotografen geen gloednieuw werk tonen", zegt Anke D'Haene. "Maar het is van zo goed als alle foto's wel de eerste keer dat ze in België worden tentoongesteld."

'Keyhole' van Erwin Olaf. In Olafs beelden wenden mannen, vrouwen en kinderen hun hoofd af. Beeld Erwin Olaf

Humans of Ghent

Op de terugweg naar de Sint-Pietersabdij vertelt D'Haene over het off-luik van het festival, over de vele expo's in galeries en elders, zoals die van Olivier Bekaert in de Zebrastraat of die van Freya Maes in station Gent-Dampoort.

Ze heeft het ook over Humans of Ghent van Lisa Van Damme. In navolging van Humans of New York en Humans of Brussels schuimt Van Damme deze zomer de Gentse straten af, op zoek naar opvallende personen. Die portretteert ze in beeld en woord. Dagelijks, op de Facebookpagina van Historische Huizen Gent.

"Ik ga gewoon door Gent rondlopen en zoeken naar interessante mensen die mij nieuwsgierig maken", zegt Lisa Van Damme. "Sowieso praat ik graag met mensen. Vroeger heb ik voor de ngo Dokters van de Wereld nog op straat gestaan om fondsen te werven, dat zal nu van pas komen. De bedoeling is om na tachtig dagen een schoon document te hebben met heel diverse mensen. Jong en oud, toeristen en lokale bewoners. Recht in de camera kijkend, ten voeten uit en met een klein verhaaltje eronder."

Terug aan de Sint-Pietersabdij, vertrek- en eindpunt van 80 Days of Summer. Anke D'Haene zegt dat ze nog veel werk heeft. Ik zeg dat het bijna onvermijdelijk is dat ook haar identiteit in de expo zit. "Absoluut", zegt ze. "Fijn dat je het opmerkt. Gert Verbelen gaat naar de middelpunten van de eurolanden en toont een spiegel. Ik maak een tentoonstelling en die is zeker ook een spiegel van wie ik ben. Mensen die me goed kennen, zullen het snel zien."

We nemen afscheid. D'Haene gelooft echt dat er in België ruimte is voor een extra fotofestival, zegt ze nog, naast het BIP in Luik en de Zomer van de Fotografie in Brussel. Zeker in Gent, een stad waar fotografie leeft als nooit tevoren.

"Veel gerenommeerde fotografen wonen in Gent, sterke opleidingen zoals het KASK brengen jong talent voort en de laatste jaren zijn er ook een paar goede galeries bijgekomen", zegt D'Haene. "We komen dus op het juiste moment. De intentie is aanwezig om hier een tweejaarlijks initiatief van te maken, maar laten we alsjeblieft met deze zomer beginnen."

De poort gaat dicht.

Uit 'Humans of Ghent' van Lisa Van Damme. Beeld Lisa Van Damme

'80 Days of Summer', open vanaf 12/6 t.e.m. 30/8 van dinsdag tot zondag, 80daysofsummer.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234