Woensdag 16/10/2019

Interview

Fotografen Carl De Keyzer en Dieter De Lathauwer willen u op het verkeerde been zetten in de Botanique

Beeld Carl De Keyzer

Spelen met het verwachtingspatroon van de kijker. Dat doen zowel Magnum-fotograaf Carl De Keyzer als de jonge Dieter de Lathauwer in hun expo’s in de Brussels Botanique. We brachten ze samen voor een gesprek over waarheid, esthetiek, utopie en de magie van plekken.

“Ik heb slechts één keer gehuild in mijn leven en dat was toen mijn hond stierf.” We zijn amper neergestreken in het charmante Melse kasteeltje van Carl De Keyzer of de Magnum-fotograaf doet al een bekentenis. Intussen word ik onophoudelijk besprongen en besnuffeld door zijn driejarige Zwitserse herder Loubna, opvolger van het betreurde huisdier. Pas na een intense gedachtewisseling over de capaciteiten van diverse hondenrassen en de gevaren van maagtorsies bij boxers krijg ik Carl De Keyzer en collega-fotograaf Dieter De Lathauwer aan de praat over hun expo’s in de Brusselse Botanique.

De Keyzer toont er met veel panache zijn series Moments Before the Flood en Higher Ground, waarin hij met een geamuseerde afstand de barre gevolgen van global warming in kaart brengt. De jonge Gentenaar Dieter De Lathauwer creëert met I Loved My Wife dan weer een duister, mentaal landschap in Oostenrijk, waar hij spiedt naar sporen van psychiatrische instellingen. De Keyzer construeert in Higher Ground vanuit het heden een intrigerende toekomstvisie; De Lathauwer grijpt naar een troebel verleden. Maar allebei nemen ze met esthetiek de toeschouwer in het ootje.

Carl, “Mijn fotoboeken beschouw ik als romans”, zei je onlangs. Wat moeten we ons daarbij voorstellen?

Carl De Keyzer: “Elke foto zie ik als een bouwsteen van een verhaal. Via de beelden in Higher Ground wilde ik een utopische maatschappij hoog in de bergen creëren. Een bijna onmogelijke opgave. (lacht) Wat doen mensen als het zeepeil in Europa te hoog is geworden? Voor ik aan de slag ga, heb ik altijd zo’n sturend concept nodig. Pas dan kan ik mijn blik scherp stellen.”

Beeld Carl De Keyzer

Met Moments Before the Flood en Higher Ground stop je ook een uitgesproken boodschap in je beelden. Vanwaar die evolutie?

De Keyzer: “Ik voel een grotere behoefte om een onderwerp helemaal uit te spitten, zoals de gevolgen van de klimaatopwarming. Tot het opgesoupeerd is en ik aan iets nieuws kan beginnen. Vroeger had ik voor mijn fotoboeken een heilige graal van 75 beelden in mijn hoofd, zoals mijn grote voorbeeld Josef Koudelka. Tegenwoordig ben ik daar minder fanatiek in. Ik werk niet meer tot bloedens toe tot ik die dertig uitzonderlijke beelden beet heb.”

Dieter, welk concept had jij in gedachten voor I Loved My Wife?

De Lathauwer: “Wat me boeit is het verkennen van landschappen of plaatsen op basis van historische of sociale elementen. zoals in mijn serie Nightlife discotheken in de Belgische ruimtelijke ordening of in dit geval Oostenrijk en de traumatische sporen van de Tweede Wereldoorlog. Ik trok langs Oostenrijkse psychiatrische instellingen waar ooit op tienduizenden patiënten, omwille van economische redenen, massale euthanasie werd gepleegd.”

Je foto’s ogen als een zoektocht naar een ‘schuldig landschap’?

De Lathauwer: “Eens je beseft dat zich ergens iets dramatisch heeft voltrokken, kijk je met een heel andere blik naar die plaats. Vaak was het bevreemdend te merken hoezeer alle sporen waren uitgewist. Er is in Oostenrijk amper collectieve verwerking. De meeste instellingen hebben geen gedenkplaatje of aandenken. Heel bizar.”

De titel van je expo en boek is eerder misleidend: I Loved My Wife (Killing Children Is Good for the Economy)?

De Lathauwer: “Ik speel met het verwachtingspatroon van de toeschouwer. De titel zet je inderdaad op het verkeerde been. Hier en daar zijn er hints, pas later valt alles op zijn plaats. Ik hoop dat mijn beelden esthetisch op zichzelf staan. Mensen mogen eerst genieten van de stille raadselachtigheid zonder dat ze de historische context kennen. De voorhamer komt achteraf.”

Beeld Dieter delathauwer

Carl, bij jou is esthetiek dé manier om de kijker het beeld binnen te lokken. Pas daarna stuit je op een volgende dimensie?

De Keyzer: “Stranden, kusten en bergtoppen zijn nu eenmaal huizenhoge clichés. Je kunt er altijd wel een aantrekkelijk beeld uit puren. Iemand zonder belangstelling voor het Higher Ground-concept, mag die beelden voor mijn part gewoon mooi vinden. Maar daar is het me niet om te doen.”

Is Higher Ground ook een expo over de excessen van het toerisme? Geen enkele plek blijft onbezoedeld door de mens, alles wordt gedomesticeerd.

De Keyzer: “Jazeker. Om dat uit te vergroten, voeg ik er surrealisme en vervreemding aan toe. Dubbele bodems zijn nodig. Je ziet wandelaars die hun kluts of weg kwijt zijn, maar ook toeristen die zich overal ongeveer hetzelfde gedragen. Maar het meest opvallende is hoe je ’s zomers in de bergen met migratie wordt geconfronteerd. Er lopen ontzettend veel Indiërs, Arabieren, Chinezen en Aziaten in het Zwitserse en Oostenrijkse hooggebergte rond. Als je naar 3.000 meter gaat, zie je op die plateaus alleen maar boerka’s rondlopen, hoppend van de ene téléferique naar de andere. Dat heeft te maken met de Koran, waarin het paradijs een dorpje aan de voet van een besneeuwde bergtop zou zijn.”

Jullie laten allebei graag de werkelijkheid naar jullie pijpen dansen. Is fotografie en waarheid onverenigbaar geworden?

De Keyzer: “Wat is waarheid tegenwoordig nog? Is World Press Photo de waarheid? Ik geloof daar niet meer in.”

De Lathauwer: “Toch gaan veel mensen ervan uit dat een foto de waarheid vertelt. Terwijl we op Instagram en Facebook allemaal ons eigen verhaal construeren.”

De Keyzer: “Als fotograaf lieg je soms om een effect te bereiken. Maar reken ook niet te veel op de flexibiliteit van de kijker. Dat heb ik meegemaakt met Zona, mijn reeks over Siberische strafkampen. Omdat de foto’s volgens sommigen te gepolijst waren, kreeg ik het verwijt van propaganda. Ik zal nooit vergeten hoe tijdens de openingsreceptie in het Russische House of Photography honderden vrouwen – familie van gevangenen – de directeur bijna te lijf gingen omdat mijn foto’s de werkelijkheid zouden verbloemen. Terwijl in België toeschouwers net vonden dat de beelden van de kampen te ontluisterend waren.”

Zijn jullie beide Botanique-expo’s een waarschuwing tegen de manier waarop we van bepaalde gebeurtenissen wegkijken?

De Lathauwer: “Ik vind het alleszins belangrijk om een soort sociaal engagement in mijn beelden te smokkelen. Oostenrijk is nooit in het reine gekomen met de troebele praktijken in zijn psychiatrische instellingen. Toch moet je voorzichtig zijn om als buitenstaander met het belerende vingertje te wijzen. Wel kun je als fotograaf parallellen trekken met het heden. Door de context te schetsen waarin dingen gebeuren die veel mensen onmogelijk achtten.”

De Keyzer:  "Ik vind het essentieel om een subtiel bewustzijn te creëren met mijn klimaatproject. Des te meer wanneer iemand als Trump beweert dat er helemaal niets aan de hand is.”

Beeld Dieter delathauwer

Higher Ground van Carl De Keyzer, tot 30 april in Botanique. Het gelijknamige boek verscheen bij Lannoo en kost 60 euro.

I Loved My Wife van Dieter De Lathauwer, tot 3 april in galerie Botanique. Het gelijknamige boek verscheen bij Lecturis en kost 34,95 euro. De Lathauwer is met dit project ook te gast op De Donkere Kamer in Leuven op 28 april.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234