Woensdag 01/02/2023

InterviewFleur Pierets

Fleur Pierets: ‘Ik ben nog steeds aan het onderzoeken welke relatievorm bij me past, terwijl mensen om me heen het voor elkaar lijken te hebben’

Fleur Pierets: ‘Ik neem mezelf mee in alles wat ik maak, en dat ik activist ben kan ik niet even opzijschuiven om een roman te schrijven.’ Beeld David Degelin
Fleur Pierets: ‘Ik neem mezelf mee in alles wat ik maak, en dat ik activist ben kan ik niet even opzijschuiven om een roman te schrijven.’Beeld David Degelin

In 2019 verscheen Fleur Pierets’ memoir Julian, over haar geliefde die vijf jaar geleden overleed. Nu is er Heerlijk monster, waarin een roadtrip richting geeft aan een rouwend hoofdpersonage. ‘Als vrouwen of queer personen zich aan autofictie wagen, stelt het plots niets meer voor.’

Stijn De Wandeleer

In de straat waar schrijfster en kunstenares Fleur Pierets een appartement huurt, hangt de kerstverlichting al omhoog. Maar ondanks de uitbundig aangekondigde feestelijkheden, is dit voor Pierets elk jaar een periode die haar aan het wankelen brengt. Elk jaar, sinds vijf jaar. Toen kreeg haar geliefde Julian, over wie ze later het gelijknamige memoir zou schrijven, rond deze tijd te horen dat ze ongeneeslijk ziek was. De kanker was uitgezaaid, geen behandeling kon daar iets aan veranderen, en in het midden van wat verder een milde winter was, zou Julian overlijden.

Julian, de vrouw op wie Fleur Pierets zo hartstochtelijk verliefd werd dat ze plannen maakten om te trouwen in de tweeëntwintig landen waar dat voor twee vrouwen legaal was. Om uiteindelijk hun reis in de naam van de liefde al na vier stops te moeten afbreken.

We hebben afgesproken op de verjaardag van Julian. Puur toeval, zegt Pierets: het is geen dag die ze kunstmatig probeert vol te plannen. “Schrijfster Connie Palmen zei ooit dat niet de verjaardag zelf het heftigst is, maar de weg ernaartoe. En inderdaad: in de dagen of weken ervoor voel ik dat ik telkens wat minder stevig op mijn benen sta, dat ik net iets makkelijker uit mijn lood geslagen ben.”

Nog steeds is ze best eenzaam, zegt Pierets, al heeft de rouw ondertussen wel een andere vorm aangenomen. “De eerste jaren raakte ik rond deze tijd niet uit mijn bed, en dat lukt me ondertussen wel. Al geloof ik niet in de boutade dat de tijd alle wonden heelt. Het gemis zal er altijd zijn: overal waar ik naartoe ga, draag ik het met me mee. Maar ik heb me op een bepaald moment wel streng toegesproken: ‘Ofwel ga je in je bed liggen en kom je er niet meer uit, ofwel ga je vérder.’ Ik heb dat laatste proberen te doen, wat niet wegneemt dat het moeilijk blijft.

“Vroeger kon ik echt intens gelukkig zijn, en ik heb nog steeds het gevoel dat er sinds de dood van Julian een soort van film over me heen ligt. Daar kan ik me soms schuldig over voelen, want Julian zou het vreselijk hebben gevonden dat het me door wat haar overkomen is niet meer lukt om blij te zijn. Al moet ik zeggen dat ik sinds kort wel opnieuw momenten ervaar waarop ik plots besef: eigenlijk voel ik me best goed. Dat ik gewoon content kan zijn, daar ben ik heel dankbaar om.

“Nu lijkt het alsof mijn leven alleen kommer en kwel is, maar dat is absoluut niet het geval. De meeste van mijn existentiële behoeftes worden echt wel vervuld. Vooral door te werken, eigenlijk. Er is niets wat ik zo zalig vind als ’s ochtends opstaan en weten dat ik een hele dag niets anders hoef te doen dan schrijven.”

En zo komen we uit bij Heerlijk monster, het nieuwe boek van Pierets dat weldra in winkelrekken en boekenkasten zal belanden. Het voelt, ondanks de drie boeken die al op haar naam staan − naast Julian ook twee kinderboeken − aan als een debuut, zegt ze. “Het boek Julian schreef ik vanuit een gigantische noodzaak. Ik was na het overlijden van Julian zo bang om te vergeten, en schrijven was een manier om haar, en onze levens samen, vast te leggen. Daardoor had ik deze keer het gevoel dat ik mijn stem als schrijver opnieuw moest vinden. In drie jaar tijd schreef ik een thriller én een roman, en telkens dacht ik: dit is het niet. Tot ik me op een bepaald moment realiseerde dat ik gewoon dicht bij mezelf moest blijven. Toen lag het boek er meteen.”

null Beeld David Degelin
Beeld David Degelin

Er vallen inderdaad best wat parallellen te trekken tussen de ik-figuur uit Heerlijk monster en het leven van de schrijfster erachter. Allebei vullen ze hun dagen met schrijven, allebei hebben ze net hun vrouw verloren, en allebei zoeken ze, zo goed en kwaad als het gaat, naar manieren om het leven opnieuw de moeite waard te leren vinden. Maar op de cover van Heerlijk monster plakt bewust geen genre. “Een memoir is het niet, want 80 procent van wat in het boek gebeurt, is niet waar. De ik-figuur heeft inderdaad haar vrouw verloren en schrijft, maar daar stoppen de gelijkenissen. Een roman is het ook niet, want daarvoor is de materie te persoonlijk.”

De verteller in Heerlijk monster besluit haar leven weer richting te geven door, geïnspireerd op Patricia Highsmiths verfilmde roman Carol, een reis door Amerika te maken. De reis is een zoektocht naar zichzelf, maar ook naar de minderheidsgroepen die in de kunstgeschiedenis vaak over het hoofd werden gezien. “Mijn uitgever vroeg me op een bepaald moment: wanneer heb jij die roadtrip gemaakt? Een mooi compliment, want ik schreef dit boek tijdens de pandemie. Ik heb ’m dus niet gemaakt. Of beter: ik heb hem online gemaakt. Via Google Maps reisde ik rond en onderzocht ik welke koffiebars ik in mijn boek kon verwerken.”

Pierets trippelt naar haar boekenkast, vist er een exemplaar van Zami van Audre Lorde uit. Biomythography, prijkt er op de cover. “Dat vind ik eigenlijk een goede omschrijving voor wat ik heb gemaakt. Het verhaal in dit boek is de neerslag van een leven dat ik had kúnnen leiden als ik andere keuzes had gemaakt. Ik heb mijn leven met andere woorden gemythologiseerd.”

Onlangs fulmineerde Pierets op Instagram nog over de vaak neerbuigende manier waarop over autobiografisch literair werk wordt gesproken. “Er wordt nog steeds zo ontzettend neergekeken op autofictie van vrouwen, lgbtq+-personen en mensen van kleur. Alsof wat zij doen niets meer is dan op amateuristische wijze hun eigen leven beschrijven. Maar als je je eigen verhalen nergens terugvindt omdat ze nooit bewaard zijn in archieven of in musea, dan móét je wel eerst die eigen verhalen opschrijven. Dat is daarom geen minderwaardige literatuur.”

“Eigenlijk is zo goed als alles autofictie”, zet Pierets haar betoog voort. “Kijk maar naar de schrijvers uit die misogyne beatgeneratie, zoals Jack Kerouac, of naar schrijvers als Charles Bukowski en Ernest Hemingway. Die schreven allemaal autofictie en daar kraaide geen haan naar. Maar wanneer vrouwen of queer personen zich aan het genre wagen, stelt het plots niets meer voor. Zeg dan gewoon dat je niet geïnteresseerd bent om die verhalen te lezen.”

Pierets noemt zichzelf woke, wakker. “Die term wordt vandaag als een politieke tool gebruikt, terwijl hij voor mij eigenlijk gewoon over empathie en oplettendheid gaat. Toekijken dat er geen mensenrechten geschonden worden, en ingrijpen wanneer dat wel gebeurt. Ik vind het juist een prachtig woord.”

Tegelijk is ze compleet tegen alles wat naar cancelen ruikt, zegt ze. “Want als je de geschiedenis uitwist, wie ben je dan nog? Al die standbeelden van Leopold II moeten niet blijven staan, maar je kunt ze bijvoorbeeld wel in een park neerzetten en scholen verplichten er een bezoek aan te brengen, om zo over onze koloniale geschiedenis te leren. Zo geef je de geschiedenis een plaats, zonder haar te vergoelijken.”

Pierets neemt een slok van haar koffie, voegt er dan nog aan toe: “Eigenlijk wordt niets echt gecanceld, hoor. Comedian Louis C.K. is gewoon weer aan het touren, en Kevin Spacey is opnieuw als acteur aan het werk. Als cancelcultuur je voornaamste zorg is, kun je dus op beide oren slapen.”

null Beeld David Degelin
Beeld David Degelin

Wat zegt u tegen een heteroseksuele man die vandaag het idee heeft om een roman te schrijven met een lesbisch hoofdpersonage? Komt die daar nog mee weg?

“Het ergste wat we kunnen doen, is makers beperken. Maar we kunnen wel bewuster omgaan met welk werk we een podium geven. Te lang heeft één groep het woord gehad, en werd de rest niet gehoord: dat moet veranderen. Maar het is niet omdat ik zeg dat meer vrouwen en lgbtq+-personen een platform moeten krijgen, dat ik daarmee zeg: alle mannen moeten weg.

“Onze rol als consument is in dat verhaal niet te onderschatten. We kunnen er zelf voor kiezen om niet meer te kijken naar verkrachtingsscènes die in films als softporno worden gepresenteerd, en die daarbij het trauma van heel veel vrouwen naast zich neerlegt. We kunnen ervoor kíézen om geen boeken meer te lezen waarin mannen alleen als stoere macho’s worden neergezet. Dan kunnen de makers nog steeds creëren wat ze willen.”

Op de achterflap van het boek wordt u niet alleen omschreven als schrijver en kunstenaar, maar ook als activist. Schrijft u ook activistische boeken?

“Ik neem mezelf natuurlijk mee in alles wat ik maak, en dat ik activist ben kan ik niet even opzijschuiven om een roman te schrijven over pakweg bloemenvelden in Toscane. Dat is een gesprek dat ik regelmatig voer met een van mijn beste vrienden, Anuna (De Wever, red.). Je hoort van activisten vaak dat ze heel moe zijn, en dat begrijp ik volkomen. Ik moet me soms ook even neerleggen om niet verpletterd te worden door alle lelijkheid die ik zie. Maar dan denk ik aan de mensen die niet het privilege hebben om even te stoppen met activistisch zijn. Iemand die donker is en op straat loopt, heeft niet de luxe om te zeggen: vandaag ben ik te moe om te strijden tegen racisme.

“In Heerlijk monster schuif ik het werk van heel wat vrouwen, lgbtq+-personen en mensen van kleur naar voren, wat je op zich een activistische daad kunt noemen. En ja: mijn hoop is dat mensen over dat werk lezen, en misschien geprikkeld worden om dat werk eens van dichterbij te bekijken. Maar het leven van die mensen ís al een activistische daad an sich. Als ik mijn lief op café een kus geef, is er altijd wel een dronken gast die vraagt of hij mag meedoen. Mijn lijf en mijn aanwezigheid zijn al zo’n politieke daad, hoe kan ik daar dan afstand van nemen in mijn werk?”

Had u vroeger het gevoel dat u uzelf niet terugvond in de boeken die u las?

“Mijn boekenkast bestond altijd al voor het merendeel uit gay vrouwen, zoals Jeanette Winterson en A.M. Homes. Ik ben pas laat uit de kast gekomen, maar eigenlijk had dat wel een indicatie kunnen zijn dat er… iets was. (lacht) Daarmee wil ik mijn huwelijk zeker niet miskennen, of alle intelligente en fijne mannen met wie ik een mooie tijd heb beleefd. Wat destijds gebeurd is toen ik verliefd werd op Julian, daar heb ik nog steeds het raden naar. Maar door die relatie veranderde mijn leven wel van een dat zich binnen de maatschappelijke norm afspeelde, naar een dat erbuiten lag.”

null Beeld rv
Beeld rv

Ook daar gaat Heerlijk monster over, zegt Pierets: over hoe zo’n leven buiten de norm eruitziet. Waarin er geen kinderen gebaard of huizen gekocht worden, maar personen genoodzaakt zijn om hun eigen narratief uit te kerven. Is het ontbreken van die blauwdruk een bron van vrijheid, of van angst? “Dat is dubbel, hè. De vrijheid zit ’m in het feit dat er geen verwachtingen zijn: niemand verwacht van mij dat ik trouw of kinderen krijg. Anderzijds word je daardoor ook verplicht om een eigen weg te zoeken. Ik ben bijna 50, en ik ben nu nog aan het daten en aan het onderzoeken welke relatievorm bij me past, terwijl de mensen om me heen het ogenschijnlijk voor elkaar hebben.

“Sinds kort heb ik een nieuwe geliefde, die professioneel snowboarder is. Haar wereld ligt mijlenver van de mijne, en ook fysiek wonen we niet samen. Zij heeft haar eigen plek in Nederland, ik de mijne in Antwerpen, en we pendelen heen en weer. Toch betrap ik me er regelmatig op hoe voorgeprogrammeerd we zijn om de typische elevator relationship te willen, waarbij we zonder nadenken kiezen voor monogamie, en snel gaan samenwonen. Dan moet ik mezelf herpakken en zeggen: we kunnen het ook anders doen. Misschien blijven we de rest van ons leven pendelen, en misschien is dat ook wel oké. Ook dat zou een valabele relatie zijn.”

Fleur Pierets, Heerlijk monster, Das Mag, 22,99 euro. Verschijnt op 1/12.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234