Zaterdag 04/07/2020

Festivals

Financieel bloedbad in festivalland: ‘De livesector zit waarschijnlijk tot mei 2021 op slot’

'De livebubbel stond al een tijd op springen, met steeds duurdere ticketprijzen, en wordt nu volop geraakt in die zwakke plek.'

Met #savethesummer lanceerden onze festivals een campagne om hun zomer te redden, maar de Nationale Veiligheidsraad maakte er op 15 april korte metten mee: geen massa-evenementen tot 31 augustus. Wat betekent dat voor onze festivals en muzikanten? Zitten we, nu we hygiëne belangrijker vinden dan ooit, nog op Dixi-toiletten en mensenmassa's te wachten? ‘We hebben onszelf de voorbije veertig jaar uitgevonden als festivalland, dat krijgt nu een enorme dreun. Maar we zullen terugkomen.’

Terwijl het Verenigd Koninkrijk onder Boris Johnson qua lockdownmaatregelen ettelijke dagen achteropliep op België, besloot het Glastonburyfestival al op 18 maart zijn editie van eind juni 2020 te annuleren. In België mogen we sinds diezelfde 18de maart ons kot niet meer uit, maar op dat moment was bij ons nog geen enkel groot zomerfestival afgelast. Ook de daaropvolgende weken beslisten noch Rock Werchter, noch Tomorrowland, twee festivals die gepland stonden in juli, om hun editie van dit jaar te schrappen, ook niet toen Pieter De Crem en Marc Van Ranst er in de media op hamerden dat we in 2020 geen festivalzomer moesten verwachten. 

Rosalia op Rock Werchter 2019Beeld Koen Keppens

Wat was er aan de hand? Dé reden waarom onze festivals niet uit eigen beweging annuleerden, was dat ze een duidelijk verbod van onze Nationale Veiligheidsraad nódig hadden om zich te kunnen beroepen op ‘overmacht’, een situatie die het geheel buiten de wil van de organisatie onmogelijk maakt om het festival te organiseren. Dat verbod kwam er dus op woensdag 15 april, en het betekent dat alles wat in de gesloten contracten met de geboekte artiesten staat, in principe niet meer geldt: de festivals moeten hun hoogstens een voorschot betalen, maar geen volledige gage, laat staan een schadevergoeding.

Hoe heeft Glastonbury zijn annulatie dan aangepakt in het VK, op een moment dat er nog geen overheidsverbod was? De woordvoerder laat me weten dat het festival ‘niet wil reageren op deze vraag’, maar ook zij kunnen bogen op force majeure. Glastonbury doet maar liefst drie maanden over z’n opbouw: daarom móésten ze in maart al beslissen, ze stonden op het punt om eraan te beginnen (ter vergelijking: Rock Werchter start z’n opbouw op 1 mei). Volgens Dirk Vervenne, juridisch consulent bij Cultuurloket, is overmacht in principe ook al in te roepen zonder dat er een overheidsverbod van kracht is.

Dirk Vervenne: “Stel nu dat je als festival op het punt staat om een heleboel kosten te maken, bijvoorbeeld voor je hele opbouw, maar je hebt door de onduidelijkheid geen enkele zekerheid of je in de zomer al die gemaakte kosten kunt terugverdienen: juridisch zijn dat al argumenten om van overmacht te spreken. Alleen sta je net iets sterker met een officieel verbod.”

Het algemene stilzwijgen van onze festivalsector de voorbije weken had ook te maken met de complexiteit en het internationale karakter van een festival. Het is altijd de partij van de muzikanten die de contracten opstelt, niet die van de festivals, waardoor – zeker in het geval van groepen uit het buitenland, met andere wetgeving – allerlei kleine lettertjes toch weer problemen kunnen veroorzaken. Achter de schermen van de festivalsector heerst bijgevolg de consensus dat het de komende weken hoe dan ook onderhandelen wordt tussen de festivals en de boekingskantoren van de muzikanten. ‘We moeten ook nog allemaal door één deur kunnen na corona’, is vaak te horen. Lees: er wordt door de wereldwijde gezondheidscrisis heel erg gerekend op de goodwill van iedereen. Een vaak gehoord scenario is dat de grote headliners van de festivals automatisch zullen verhuizen naar de eerstvolgende editie, maar de talloze kleinere groepjes die op de al even talrijke zijpodia stonden geprogrammeerd, hebben heel wat minder zekerheid over hun lot. En, alle goodwill ten spijt: uiteindelijk gaat het om geld, een beestje dat minstens even kwaadaardig is als het virus. Onderhandelen met Belgische artiesten zal wellicht nét ietsje vlotter gaan dan met Amerikaanse groepen en hun batterij advocaten.

Toen alle andere festivals nog in alle talen zwegen, verschoof Gladiolen in Olen, met 10.000 bezoekers per dag een middelgroot festival, weken geleden al hun editie van 29 en 30 mei 2020 naar eind mei 2021. Mét behoud van de volledige line-up. Dat die affiche 100 procent Belgisch is, met onder andere Compact Disk Dummies, Noordkaap en Portland, heeft die regeling zeker vergemakkelijkt.

Beeld Photonews

Lode Bellens (Gladiolen): “Natuurlijk: iedereen kent iedereen in het Belgische muziekwereldje, er was meteen veel begrip. Dinsdag 17 maart, de dag vóór de algemene Belgische lockdown, hebben wij tijdens een videovergadering al beslist om te annuleren. We stonden op dat moment op het punt om enkele grote kosten te maken, en wilden die vermijden. Wat evenzeer heeft meegespeeld in onze snelle beslissing, is dat wij volledig op vrijwilligers draaien. Gladiolen is voor niemand in de organisatie een broodwinning – onze prioriteit was ons gezin én onze voltijdse job.”

Dat de situatie bij onze grote festivalbedrijven als Rock Werchter, Tomorrowland en Pukkelpop totaal anders ligt, is een understatement vanjewelste. Zijn zij eigenlijk verzekerd tegen onvoorziene rampspoed als een pandemie? Het Amerikaanse muziekindustriemagazine Billboard rapporteert dat verzekeringsmaatschappijen zich schrap zetten voor monsterclaims van door Covid-19 geannuleerde megaevenementen als de Olympische Spelen.

Herman Schueremans (Rock Werchter): “Wij hadden de voorbije jaren een heel goeie verzekering, die ons in 2016, de editie na de aanslagen die bovendien geplaagd werd door wateroverlast, zeer goed van pas kwam. We hebben toen het hele terrein volgestort met wit zand, tot groot genoegen van de verzekering, die vijf grote boten van het goedje heeft betaald. Februari is traditioneel de maand waarin we die verzekering nemen, omdat we dan een idee hebben van ons globale kostenplaatje. Maar het virus heeft ons ingehaald: op 23 februari werd het plots onmogelijk om je te verzekeren tegen dat soort dingen. Dit jaar zijn wij dus jammer genoeg niet verzekerd. Zoals de meeste festivals in België én Europa, ik heb zelf al wat navraag gedaan.”

De organisatoren van Pukkelpop, sinds de storm in 2011 bekend met dodelijke rampspoed, laten weten dat ze ‘een uitgebreide verzekering’ hebben, maar dat de uitbraak in Wuhan eind vorig jaar al verhinderde dat pandemie erin werd opgenomen. Zelfde verhaal bij Tomorrowland. Van de kleinere festivals heeft zo goed als geen énkel een annulatieverzekering, weet verzekeringsmakelaar Jochen Blondelle, die met tal van vzw’s uit de culturele sector werkt. Dat heeft in de eerste plaats te maken met de torenhoge kostprijs.

Jochen Blondelle: “De omzet van één editie van de Olympische Spelen is vergelijkbaar met het bruto nationaal product van een goed draaiend land, je kunt dat simpelweg niet vergelijken met onze festivals. Een annulatieverzekering is astronomisch duur. Ze kan maar betaalbaar worden als íéder festival er één wil nemen, én als er een verzekeringsmaatschappij wil meestappen in dat verhaal.

”Toch lijkt zo’n verzekering me in de toekomst alsmaar nuttiger voor onze festivalsector: we weten nu wat een pandemie is, maar er is ook de terreurdreiging en, misschien nog het meest van alles, de klimaatverandering, die voor onvoorspelbare weersomstandigheden kan zorgen – met alle risico’s van dien voor massabijeenkomsten.”

Schueremans: “Maar hoeveel zullen de verzekeraars die nu met de Olympische Spelen het verkeerde lotje hebben getrokken, in de toekomst wel niet aanrekenen? Volgens mij worden die polissen nog onbetaalbaarder.”

Herman Schueremans: 'Werchter is dit jaar helaas niet verzekerd tegen rampspoed. Net toen we de polis wilden afsluiten, maakte het virus dat onmogelijk.'

Wat de bezoeker ook nooit te zien krijgt, is het hele raderwerk van leveranciers dat schuilgaat achter onze vele festivalpodia.

Schueremans: “Meer zelfs: veertig jaar geleden hebben we hier in ons land een volledig nieuwe industrie uitgebouwd, een heel nieuwe vorm van werkgelegenheid. PA-bedrijven, cateraars, freelancers allerhande, het verenigingsleven: allemaal vonden ze hun plekje. We hebben onszelf hier uitgevonden, en dat ligt nu allemaal in één keer plat.”

Daar moeten wel faillissementen van komen.

Debby Wilmsen (Tomorrowland): “Dat is ook wat wij om ons heen opvangen. Afhankelijk van de investeringen die ze af te betalen hebben, dreigen veel zelfstandigen achter de schermen de komende maanden kopje onder te gaan. Alleen al Tomorrowland had in 2018 een economische impact op Vlaanderen en Brussel van 275 miljoen euro.”

NO REFUND

Nu de overheid festivals officieel heeft verboden, maakt de muzieksector daar zoals verwacht gebruik van om diezelfde overheid om financiële compensatie vragen. Wat houdt dat in?

Serge Platel (Federatie van Muziekfestivals in Vlaanderen): “Sowieso vragen we een verlenging van de huidige coronasteunmaatregelen tot het eind van het jaar. Maar de sector zal ook een boost nodig hebben: door sponsoring voor 120 procent aftrekbaar maken, bijvoorbeeld, zodat bedrijven die deze crisis zonder kleerscheuren doorkomen, nadien volop de muzieksector kunnen steunen. We hebben hier meer dan 300 festivals, waarvan 90 procent kleine vzw’s met weinig of geen reserves. Vooral voor hen komt deze klap vaak boven op andere tegenslagen: verliezen door de plotse, hevige zomerregens van de voorbije jaren, bijvoorbeeld.”

Schueremans: “Het probleem is natuurlijk dat de overheid op dit moment door iederéén om financiële hulp wordt gevraagd. Het zijn in mijn ogen dan ook in de eerste plaats de tickethouders die onze festivals zullen redden, met dank aan de nieuwe no refund-wet.”

Die no refund-wet is een recent besluit van minister Nathalie Muylle: festivaltickets worden tegoedbonnen die twee jaar geldig blijven voor hetzelfde festival, zonder dat het met volledig dezelfde line-up moet uitpakken. Verliezen tickethouders dan hun recht om voor terugbetaling te kiezen?

Platel: “Als je op zo’n volgende editie niet aanwezig kunt zijn, heb je als tickethouder recht op terugbetaling, maar je moet wél bewijzen dat je verhinderd bent.”

Zeke Emanuel, directeur van het Healthcare Transformation Institute van de universiteit van Pennsylvania, beweert in The New York Times dat het onrealistisch is om concerten te verwachten vóór de herfst van 2021. Intussen vinden in Zweden omstreden concerten plaats voor veertig man, mét social distancing.

Platel: “Zolang de mogelijkheid tot social distancing één van de voorwaarden blijft, wordt het vrijwel onmogelijk om de livesector opnieuw te openen, dat ziet het kleinste kind. Social distancing lijkt me alleen toepasbaar voor kleine, zittende luisterconcerten. De fase daarna, waarin mondmaskers, handschoenen, temperatuurmeting en apps worden ingezet, daarover denken we al volop na. Maar het moet ook nog altijd een concert of een festival blijven, hè. Eén zekerheid hebben we: we waren als festivalsector de eersten om te sluiten, en we zullen de laatsten zijn om weer open te gaan. Wanneer, dat zal afhangen van eventuele heropflakkeringen als andere sectoren – scholen, bedrijven – één voor één weer open gaan. Een expert die onze Veiligheidsraad adviseert, zei me al dat we er waarschijnlijk tot mei 2021 mee zullen zitten, afhankelijk van de ontwikkeling van een vaccin.”

Franz Ferdinand op Pukkelpop 2019.Beeld Stefaan Temmerman

DE MUZIKANTEN

School Is Cool, Eefje de Visser en Compact Disk Dummies: het zijn maar drie van de artiesten die in volle coronatijd een plaat uitbrengen en de festivalzomer die hun release kracht moest bijzetten, in rook zien opgaan.

Hebben jullie het gevoel dat jullie plaat in een zwart gat verdwijnt omdat je ze niet live kunt gaan spelen?

Eefje de Visser: “Door alle aandacht die ik tegenwoordig krijg, precies omdat ik niet kan gaan spelen, is dat net níét het geval. Het is wél een zwart gat voor jonge, onbekende muzikanten die al hun geld in een eerste release hebben gestoken. Mijn bandlid Aysha de Groot (kleindochter van Boudewijn, red.) bijvoorbeeld: zij heeft als Meis net haar eerste single uit en heeft een volledige plaat klaar. Dan is het veel erger.”

Lennert Coorevits (Compact Disk Dummies): “Onze plaat zou uitkomen op 3 april, we hebben ze uitgesteld naar 15 mei, en we gaan niet nóg eens uitstellen. Mensen hebben nu meer tijd om naar muziek te luisteren. Ik heb hier de nieuwe van The Strokes opstaan terwijl ik groenten aan het snijden ben.”

Johannes Genard (School Is Cool): “Onze singles worden vaak op de radio gedraaid, zeker door de #ikluisterbelgisch-actie van StuBru: ik klaag niet. Maar we leven in een tijd waarin je constant moet vechten om aandacht. Ik hoop dat men zich onze plaat nog een béétje herinnert wanneer we weer live mogen spelen – ooit. Want onze concerten zijn nu wel verplaatst naar het najaar, maar ook daar vrees ik voor.”

Eefje de Visser: ‘Ik krijg nu net extra aandacht omdat ik niet meer live kan spelen. Maar voor beginnende muzikanten is het een zwart gat.’Beeld Carmen De Vos

Wat betekent een weggevallen festivalzomer financieel voor een groep?

Genard: “Vroeger gingen groepen op tour om hun plaat te promoten, tegenwoordig is het omgekeerd: je maakt een plaat om veel live te kunnen spelen.”

Coorevits: “En de festivalzomer zorgt voor het gros van die live-inkomsten. Als groep zorg je ook voor inkomsten voor je technici. Mijn jongste broer is een backliner die nu compléét zonder werk zit. Muzikanten zijn op dat vlak beter af, of wij toch: er zit nog iets in ons potje, we producen voor andere artiesten... Sowieso zullen artiesten steeds meer andere bronnen van inkomsten moeten zoeken.

“De livebubbel dreigde ook al lang te barsten: hoe minder inkomsten er de voorbije jaren uit de platenverkoop kwamen, hoe belangrijker tournees werden, met almaar stijgende ticketprijzen tot gevolg. Dat was al een riskante situatie, en die zwakke plek wordt nu voluit geraakt. Vergeet ook niet dat platenfirma’s tegenwoordig een percentage van de live-inkomsten opeisen. Stel dat je platenfirma redeneert: ‘Een heel jaar geen live-inkomsten? Oké, dan willen we het voorschot terug dat we je hebben gegeven om je plaat te maken.’ Op dat vlak staan muzikanten in de DIY-scene iets sterker. Bij ons valt het mee: ik hang dagelijks aan de lijn met mijn labelbaas en mijn manager, onze keten is kort. Maar groepen bij wie die keten langer is én die niet à la The Weeknd of Dua Lipa miljoenen streams genereren, worden door het wegvallen van al die live-inkomsten héél kwetsbaar.”

‘Streamen brengt niks op voor de muzikanten’: klopt dat?

De Visser: “Sinds die situatie zoveel in het nieuws is geweest, hebben bedrijven als Spotify er iets aan gedaan. Mijn streaminginkomsten zijn zeer welkom. Tip voor iedereen die zijn favoriete groepen nu wil steunen: koop niet alleen hun plaat, maar stream ook hun songs – iedere stream levert weer iets op.”

Coorevits: “Of koop een T-shirt. De reden dat veel artiesten zo hard op merchandise inzetten, is dat ze daaraan meer overhouden dan aan hun muziek. De enige tussenpersoon is de drukker van de shirts, de verkoop heb je zelf in handen: gewoonlijk op concerten, maar gelukkig bestaan er webshops.”

Genard: “Dat we nu veel op de radio gedraaid worden, zal ook Sabam-inkomsten opleveren. Volgend jaar pas, maar als auteur ben ik beter af dan de talloze livemuzikanten die volledig afhankelijk zijn van optredens. De vraag van minister Jan Jambon aan de consument om geen ticketgeld terug te vragen was een mooie geste, maar onze livemuzikanten hebben er weinig aan: wanneer komt er financiële steun voor hen?”

HANDGEL OP DE RIDER

Zullen de riders van bands in een post-coronatoekomst rekening houden met besmettingsgevaar? Zullen ze om mondmaskers, handgel en volledig gedesinfecteerde loges vragen?

Kurt De Loor (Rock Zottegem): “Na de terreuraanslagen vroegen groepen, zeker de Amerikaanse, om veel strengere veiligheidsmaatregelen – bodyguards bijvoorbeeld. Ooit hadden we zelfs een Amerikaanse punkgroep die niet op het podium wilde vóór de omgeving was uitgekamd op explosieven. We mogen ons dus ook nu aan nieuwe eisen verwachten. Wat ook zeker is: al die extra eisen kosten het festival extra geld. Zo is het sinds de storm op Pukkelpop in 2011 verboden dat vrijwilligers meehelpen om tenten op te zetten – dat moet nu van begin tot einde uitgevoerd worden door professionele firma’s, wat het uiteraard duurder maakt.”

Coorevits: “Als je nu al ziet hoe iets simpels als een supermarktbezoek ineens heel ingewikkeld is geworden, met allerlei regels die ook nog eens verschillen van winkel tot winkel... Trek dat door naar een festival, de grootste mengelmoes van mensen die je kunt bedenken: er zullen onmogelijke eisen gesteld worden. Je mag zeker zijn: dat zal de kostprijs van een ticket nog maar eens de hoogte in jagen.”

Zal het publiek nog naar festivals wíllen komen, als potentiële broeihaarden van besmetting?

De Loor: “Na de aanslagen in de Bataclan en op Zaventem was de schrik voelbaar: in de zomer van 2016 lokten we beduidend minder bezoekers naar ons festival. Maar in 2017 was die schrik ook weer over en verkochten we een normaal aantal tickets. Mensen vergeten dat uiteindelijk ook weer.”

Coorevits: “Al veranderen we ook. Sinds de aanslagen hebben we als concertbezoekers geen problemen meer met controles aan de ingang. Zo zullen we ook nu nieuwe maatregelen aanvaarden. Of dingen van vroeger niet meer willen doen. Zoals ik Otto-Jan Ham hoorde zeggen: misschien wordt het wel ondenkbaar dat we op een festival met z’n tienen na elkaar in een Dixi-toilet kruipen.”

Genard: “Of krijgen we meer begrip voor artiesten die een concert annuleren omdat ze ziek zijn. Misschien vinden we een hoestende zanger op het podium níét meer ‘moedig’.”

Bellens: “Ik denk niet dat festivalbezoekers nog plastic jetons voor drank in hun handen zullen willen houden. Steeds meer festivals schakelden de voorbije jaren al over op cashless systemen, waarbij je via je polsbandje virtuele bonnen oplaadt met behulp van je bankkaart. Dat wordt de norm.

“Wat ik wél vrees: de festivalsector zat net volop in de beweging tegen wegwerp, maar de nieuwe smetvrees zou daar weleens een stokje voor kunnen steken. Gladiolen heeft in 2019 voor de eerste keer géén waarborg gevraagd voor herbruikbare bekers. Met succes: na afloop van het festival hebben we welgeteld vijf bekers van het terrein moeten rapen. Maar zullen de mensen in de toekomst nog uit een herbruikbare beker willen drinken?”

Lennert Coorevits (­Compact Disk Dummies): 'Artiesten zullen steeds meer andere bronnen van inkomsten moeten zoeken.'Beeld Henk Deleu

De hygiënenormen voor het wassen van herbruikbare bekers – wat deze zomer voor het eerst voor ieder festival verplicht zou worden – zullen strenger moeten?

Patrick Doyen (De Leiding, een bedrijf dat festivals verduurzaamt via tapsystemen op kraantjeswater): “Die eisen zijn al streng. Herbruikbare bekers worden gewassen in een industriële wasstraat: ofwel installeert het festival die op het terrein, ofwel haalt het verhuurbedrijf van de bekers ze op om ze in de fabriek te wassen. In de regel zijn herbruikbare bekers op een festival dus héél proper. Je kunt je ook afvragen of je even kritisch kijkt naar een bierglas op café, dat achter de toog is omgespoeld. Al zullen we dat in de toekomst misschien óók niet meer vertrouwen.”

De Loor: “Ik heb weet van veel evenementen – fuiven, geen festivals – waar herbruikbare bekers gewoon door de plaatselijke scouts worden afgewassen. Er zal hoe dan ook meer regelgeving moeten komen, al was het maar om de mensen gerust te stellen.

“Maar waar ik zelf nog het meest last van zal hebben deze zomer, is dat ik niet zal weten wat te doen in het weekend. Naast festivalorganisator ben ik in de eerste plaats een fervent bezoeker van festivals: ieder weekend stond ik wel ergens op een wei. Ik heb al een deal gesloten met mijn kinderen: zij mogen de hele zomer de weekendactiviteiten kiezen. Op voorwaarde dat het een activiteit is die mág, natuurlijk.”

Platel: “Als je ziet hoeveel muziek er online al werd gedeeld sinds de lockdown: mensen hebben muziek hard nodig nu. Ik ben écht benieuwd wat er deze zomer allemaal zal gebeuren op muzikaal vlak – ik kan niet geloven dat het stil zal blijven. Er zullen initiatieven komen, er zal creativiteit zijn, daar ben ik van overtuigd.”

Schueremans: “We hebben onszelf hier de voorbije veertig jaar uitgevonden als festivalland, en krijgen nu een enorme dreun. Maar we zijn geen zagers en klagers – we zullen terugkeren.”

© Humo

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234