Dinsdag 28/06/2022

InterviewOlivia Rochette en Gerard-Jan Claes

Filmregisseurs Olivia Rochette en Gerard-Jan Claes over de onbestemde grens tussen docu en fictie: ‘De werkelijkheid is onze sparringpartner’

Billie Meeussen en Lucas Roefmans in ‘Kind Hearts’.  Beeld Avila
Billie Meeussen en Lucas Roefmans in ‘Kind Hearts’.Beeld Avila

Billie en Lucas zijn een koppel sinds het vierde middelbaar. De documentaire Kind Hearts volgt hen vanaf een cruciaal moment: de overgang van secundaire school naar de universiteit. Bedachtzaam en onderzoekend praten ze over liefde.

Christophe Verbiest

Olivia Rochette en Gerard-Jan Claes, allebei geboren in 1987, werken al sinds hun studies aan het KASK samen als regisseursduo. Met de afstudeerfilm Because We Are Visual laten ze zich meteen opmerken op internationale festivals. Sindsdien hebben ze nog vier documentaires gedraaid. Twee daarvan (Rain en Mitten) focussen op het werk van Anne Teresa De Keersmaeker van wier dansgezelschap Rosas ze al meer dan een decennium al het videowerk verzorgen (van trailers tot captaties).

Daarnaast hebben Rochette & Claes tweemaal hun camera gericht op tieners. Voor Grands travaux lieten ze jongeren uit de opleiding elektriciteit in het Hoofdstedelijk Instituut Anneessens-Funck aan het woord over school, liefde en toekomstverlangens. De nieuwe film Kind Hearts ging in februari in wereldpremière op de Berlinale en won er de hoofdprijs in de jongerensectie Generation 14plus.

Kind Hearts volgt Billie Meeussen en Lucas Roefmans. De film begint tijdens de zomer na het einde van hun middelbare studies. Ze zoeken wat ze met hun leven willen doen, wat ze zullen studeren en waar ze met hun relatie heen willen. In sober gefilmde scènes praten ze daar vrijelijk over. Het lijkt wat kabbelend, maar het is net dat onnadrukkelijke dat van Kind Hearts per saldo een kwetsbaar portret maakt.

Het zaadje voor de nieuwe film ligt in Grands travaux. Olivia Rochette: “Een ontroerende scène waarin een leerling met zijn vriendin praat over al dan niet samenwonen heeft ons het idee gegeven om een hele film op te hangen aan een relatie van jongeren.” Het duo beslist om te focussen op één koppel en kiest bewust voor een stel dat net de humaniora achter de rug heeft en de stap naar het hoger onderwijs zet. Ze bezoeken een paar scholen en vinden uiteindelijk een koppel in het Maria-Boodschaplyceum in Brussel. Gerard-Jan Claes: “We hebben een tijd achteraan in de klas gezeten om de leerlingen te observeren. Lucas, die extravert is, vroeg ons meteen de kleren van het lijf. Zijn vriendin Billie was meer timide.”

Olivia Rochette: ‘Wij hebben Billie en Lucas niet als marionetten ideeën van ons laten uitvoeren.’ Beeld Avila
Olivia Rochette: ‘Wij hebben Billie en Lucas niet als marionetten ideeën van ons laten uitvoeren.’Beeld Avila

Het is geen spoiler om te verklappen dat de twee ondertussen niet meer samen zijn. De scène waarin ze het uitmaken zit halverwege de film. Op dat moment weet je als toeschouwer zo goed als zeker wat je voordien al bij sommige andere scènes kon vermoeden: dit is geënsceneerd. Al is het naspelen wel een vorm van improvisatie. Er kwam geen scenario, laat staan een uitgeschreven dialoog aan te pas. Rochette: “Voor alle duidelijkheid: sommige scènes zijn echt geobserveerd. Billie vertelde onlangs in een interview dat alles in de film als haar herinneringen aanvoelt en dat ze al niet meer weet wat er in scène is gezet of niet.”

De vraag is in hoeverre dit nog een documentaire is. Claes: “Op zich heeft die omschrijving voor ons weinig belang. ‘Documentaire’ wordt geassocieerd met een weergave van zaken zoals ze zijn en met een claim van objectiviteit, maar dat is de facto onmogelijk: ook een documentaire is een vorm van fictie. Dat is een gegeven dat we heel erg ter harte nemen: als we Lucas en Billie observerend filmen, dan wórden ze een personage. Dus maken we van hen ook écht personages. We zijn daarover transparant tegenover de toeschouwers: die mogen zien dat er een constructie aan de basis ligt. Het is alsof je naar een wandtapijt kijkt. Je ziet de patronen, de schoonheid van het werk. Maar wij tonen ook de achterkant: hoe het gemaakt is.”

Rochette: “Het werkproces bepaalt hoe de film er zal uitzien. Hun leven reikt ons ideeën aan voor scènes en hoe de film te structureren. Dat is het documentaire aspect.” Claes: “Je mag niet vergeten dat veel documentaires volgens een op voorhand geschreven scenario gedraaid worden. Dat je dan vervolgens doet alsof dat niet zo is: daar deinsden we tijdens onze studies al voor terug.” Rochette: “Wij hebben Billie en Lucas niet als marionetten ideeën van ons laten uitvoeren. We vertrekken altijd van hen, wat niet wegneemt dat de film onze blik op hen is.”

Gerard-Jan Claes: ‘Ook een documentaire is een vorm van fictie.’ Beeld Avila
Gerard-Jan Claes: ‘Ook een documentaire is een vorm van fictie.’Beeld Avila

Dat de tieners tijdens de draaiperiode uit elkaar zijn gegaan hadden de regisseurs niet kunnen voorzien. Claes: “We hebben ons moeten heroriënteren. Maar het heeft de film ook in een concretere plooi gelegd.” Op de vraag of het een heel andere film had kunnen zijn, antwoorden ze gelijktijdig en volmondig ja. Claes: “ We hebben natuurlijk ideeën, je droomt van een film, maar als je dan met concrete mensen begint te werken voert dat je naar situaties en scènes die je op voorhand niet had kunnen bedenken. Dat de muziek van Lucas zo’n belangrijk onderdeel van de film is hadden we niet kunnen voorspellen.” Rochette: “In het begin wisten we zelfs niet dat hij muziek maakte.”

Je zou kunnen denken dat Rochette en Claes maar één stap van een fictiefilm verwijderd zijn, maar dat zien ze zelf anders. Claes: “We kijken graag naar mensen. Die liefde voor observatie is heel documentair. In een fictiefilm werk je met acteurs die performen. Terwijl het net die spanning tussen fictie en documentaire is die ons boeit. De werkelijkheid is onze sparringpartner.”

Kind Hearts, vanaf woensdag in de zalen. De oudere films van Rochette en Claes zijn te bekijken op avilafilm.be.

Billie Meeussen en Lucas Roefmans in ‘Kind Hearts’.  Beeld Avila
Billie Meeussen en Lucas Roefmans in ‘Kind Hearts’.Beeld Avila
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234