Woensdag 23/10/2019

opera

FC Bergman maakt een opera: “Na tien jaar theater voelt dit aan als een nieuw debuut”

Marie Vinck en Stef Aerts van FC Bergman. Beeld Francis Vanhee

Nog geen jaar na de megavoorstelling JR komt theatercollectief FC Bergman met een nieuw huzarenstukje: met Les pêcheurs de perles wagen ze zich voor het eerst aan een opera. “We zoeken altijd de limieten op. Maar hier kán dat gewoon niet.”

“We hebben nu al het idee dat dit niet onze enige opera wordt. Niet omdat we nu al weten dat het resultaat fantastisch zal zijn – want dat weten we écht niet – maar wel omdat we té hard door opera gebeten zijn. Zelfs als we achteraf zelf denken ‘fuck, het is mislukt’, of ‘het is niet goed genoeg', willen we nog een opera doen.”

Een week voor de première van Les pêcheurs de perles, de eerste opera van het bejubelde theatercollectief, zijn theatermakers Stef Aerts en Marie Vinck al overtuigd: dit is geen eenmalig uitstapje. De operamicrobe blijkt besmettelijk. Ook al is het een allesbehalve evident genre. “We hadden ons huiswerk gedaan, en we waren echt goed voorbereid toen we hieraan begonnen”, legt Aerts uit. “Maar met de wetenschap die we nu hebben, weten we al één ding zeker: volgende keer doen we het totaal anders.”

De afgelopen tien jaar heeft FC Bergman – met Aerts, Vinck, Thomas Verstraeten en Joé Agemans als kernleden – hoge ogen gegooid met voorstellingen als 300 el x 50 el x 30 el, Van den Vos en Het land Nod. In maart maakten ze nog indruk met het grootse JR, een vier uur durende voorstelling met een dozijn acteurs, gespeeld in een toren van vier verdiepingen. Een technisch huzarenstukje, maar negen maanden later staan de Bergmannen er al opnieuw. Met een opera met vier solisten, veertig koorleden, zestig muzikanten en een klein leger van honderd crewleden. Alsof één megaproductie per jaar niet voldoende is.

“Jawel, hoor. Meer dan voldoende zelfs”, lacht Vinck. “Maar de planning is gewoon zo gelopen. Het was niet onze eigen keuze om die twee projecten vlak na elkaar te doen.” De eerste gesprekken voor een FC Bergman-opera vonden vier jaar geleden al plaats, vertelt Aerts, maar de keuze voor Les pêcheurs werd twee jaar geleden gemaakt. “We zijn deze opera dus op hetzelfde moment als JR beginnen te ontwikkelen. Verre van ideaal, want JR was al een heel stevig project. Anderhalf jaar geleden was het iets te veel tegelijk. We hadden ons daar een beetje aan mispakt. We wisten eigenlijk niet dat bij opera alles zó vroeg klaar moest zijn.”

De originele opera van Bizet speelt zich af in Sri Lanka, maar FC Bergman heeft het verhaal – over een driehoeksverhouding – verplaatst naar een troosteloos rusthuis. Beeld Francis Vanhee

Last-minute

Zo moest het decor van Les pêcheurs de perles – een nieuwe interpretatie van de klassieke opera van Georges Bizet – in september 2017 al zijn afgewerkt. Voor Bergman is zo’n vroege deadline allesbehalve vanzelfsprekend. “Normaal gezien zijn wij een kwartier voor de première nog dingen aan het veranderen”, legt Vinck uit. “Nu moeten wij een week voordien al helemaal klaar zijn.”

De laatste week dient immers voor orkestrepetities: vormelijk moet Les pêcheurs er dan al helemaal staan. “Vanaf morgen heeft de dirigent voor het zeggen, en dan kunnen wij eigenlijk niet meer ingrijpen”, vertelt Vinck voor de laatste repetitie met piano, acht dagen voor de première. “Onze repetitietijd is over, wij mogen enkel nog notes geven.” Best wel spannend, want het is een manier van werken die ze niet echt gewoon zijn, stelt Aerts. “Ik ga er eigenlijk vanuit dat wij morgen nog gewoon voort kunnen werken, ook al weet ik dat dat niet kan. ‘Je bent klaar, het is nu gedaan', wordt ons gezegd. Ik denk dan: we zullen wel zien.”

Twee dagen eerder was er een eerste doorloop van de voorstelling. Die viel wat tegen, geeft Aerts toe. “Een eerste doorloop is altijd verschrikkelijk, altijd pijnlijk. Het trekt nooit op iets. Je zou verwachten dat je daar met de jaren beter doorheen kunt kijken, maar dat blijft altijd even kut. Voor mij alleszins. Ik ben altijd depressief achteraf. Meestal is het decor nog niet af, de kostuums zijn er nog niet... Ik kan dat niet goed negeren. Er worden bij onze voorstellingen vaak nog heel grote stappen gezet in de loop van de laatste dagen.”

Bij Het land Nod bijvoorbeeld: het decor werd toen pas net voor de première voltooid. “Nog niet zelfs, want we zijn toen een halfuur later begonnen om alles te kunnen afwerken”, herinnert Aerts zich. Vinck: “Dat was zalig aan dit project: dat we ons decor al lang op voorhand klaar hebben.”

Het kan dus ook werken als je de dingen beter plant, als je meer van tevoren werkt, beseffen de makers. Al wil dat niet zeggen dat alle toekomstige FC Bergman-producties even rigoureus zullen worden georganiseerd. “In het theater werkt het toch niet zo”, legt Aerts uit. “Daar gaan we ervan uit dat alles kan. Zelfs als het niet kan, moet het toch maar kunnen. We zoeken altijd de limieten op. Hier kán dat gewoon niet.”

Componeren met beelden

Een opera biedt minder vrijheid dan een eigen voorstelling: de partituur, en dus ook de verhaallijn, ligt al honderdvijftig jaar vast. Aerts: “Het fijne aan Les pêcheurs de perles is dat het verhaal dermate simpel is dat er nog veel ruimte is voor onze eigen interpretatie. Dat vonden we belangrijk. Het gaf ons voldoende ademruimte.”

Vinck: “We gaan meestal erg vrij met ons onderwerp om. Hier was dat minder dan ooit tevoren, maar toch nog genoeg om er ons eigen ding mee te kunnen doen.”

Les pêcheurs de perles vertelt een sprookjesachtig verhaaltje over een driehoeksverhouding tussen twee beste vrienden, Zurga en Nadir, en een priesteres, Leïla. Het speelt zich af in het exotische Sri Lanka, maar niet in de versie van FC Bergman: zij verplaatsen de actie naar een troosteloos rusthuis, met vergeelde muren, weinig flatterende neonlichten en bewoners die elk moment kunnen doodvallen. Zelfs aan de partituur zelf hebben ze nog een klein beetje kunnen sleutelen. “Maar met de partituur mogen wij ons ook niet bezighouden”, zegt Aerts. “We hebben een paar kleine coupures gemaakt. Ik denk dat we alles tezamen acht minuten hebben geschrapt, om de plot een beetje te versimpelen.”

Niet dat ze de behoefte hadden om veel in te grijpen in de muziek: die was immers de reden waarom ze voor
Les pêcheurs vielen. Aerts: “De muziek is heel meeslepend. Criticasters noemen ze vaak zelfs kitscherig. Dat kan ik deels beamen, maar daarnaast zitten er ongelooflijk mooie aria’s, duetten en koorpartijen in. Het is onze eigen keuze, ook. Aviel Cahn (intendant van OperaBallet Vlaanderen, EWC) had een aantal opera’s voorgesteld, maar wij hebben een aantal tegenvoorstellen gedaan. Uiteindelijk zijn we bij Les pêcheurs terechtgekomen.”

Het was ook Cahn die FC Bergman uitnodigde bij Opera/Ballet Vlaanderen. “We hadden zelf dat plan helemaal niet. We zijn dankzij hem op het idee gekomen”, zegt Aerts. “Maar het was ook geen vreemde vraag. Het paste in ons parcours. In opera worden vaak behoorlijk monumentale beelden gebruikt, en hoeft het narratief – naar ons aanvoelen toch – niet op de eerste plaats te staan. Onze voorstellingen zijn ook zo: we proberen altijd composities te maken met beelden.”

Minder vrijheid

Belangrijkste verschil: dit keer moesten de theatermakers de inspiratie niet bij zichzelf zoeken, maar bij het libretto van Bizet. “Doorgaans vormen onze eigen ideeën en onze eigen fantasieën de motor van onze stukken”, verklaart Aerts. “Nu is dat onmiskenbaar de muziek. Dat voelt bijna als een luxe: je moet niet vanaf nul beginnen, je hebt altijd iets om naar terug te grijpen. Eigenlijk was dat heel fijn.”

Maar bij hun eigen voorstelling hebben de Bergmannen ook alles in eigen handen. In de operawereld is dat anders. Terwijl Vinck, Aerts, Verstraeten en Agemans zitten te lunchen, wordt sopraan Elena Tsallagova zo’n twee uur lang geschminkt – zonder inbreng van het collectief. “De make-up is een belangrijk deel van de voorstelling, maar daar hebben wij niets over te zeggen”, aldus Vinck. “Maar we hebben onze vrijheid maar een klein beetje gemist. Als je merkt dat je iets echt niet in de hand hebt, is dat eigenlijk wel gemakkelijk. Je kunt het makkelijker loslaten. Bij JR waren wij voor alles verantwoordelijk, waardoor je nooit helemaal gerust bent. Het is nooit goed genoeg.”

Zelfs bij de casting mochten de Bergmannen niet alles beslissen. “De casting gaat in opera ook heel snel. Dat wisten we niet echt. Er zijn ons lang geleden al voorstellen gedaan over wie de solisten zouden zijn. Toen we te kennen gaven dat we dat in overweging namen, zijn die ook meteen geboekt”, lacht Aerts. “Dat was even schrikken. Uiteindelijk is er nog wat veranderd. We waren het niet eens over wie de sopraan zou zijn. Daarvoor hebben we nog audities gedaan.” Een dag voor de eerste repetitie werd de cast overigens nog dooreengeschud. De zanger die Zurga zou vertolken, gaf in extremis verstek. “Blijkbaar hadden ze al meteen iemand anders geboekt, zonder dat wij daar weet van hadden", vertelt Aerts. “Gelukkig bleek dat een enorme meevaller te zijn.”

Stef Aerts: “Je eerste publiek, dat ben je altijd zelf. Of je nu een theatervoorstelling maakt, of een opera, of een musical.” Beeld Francis Vanhee

Operapubliek

Blijft de vraag: wat gaat het operapubliek vinden van het uitstapje van FC Bergman? “Het kan ook best zijn dat de mensen het maar niets vinden, maar dat we er zelf wel heel blij mee zijn”, stelt Vinck. “Dat zou natuurlijk jammer zijn, maar dan kunnen we wel nog trots zijn op het resultaat.” Aerts: “We hebben van bij het begin gezegd: we gaan geen voorstelling voor een specifiek operapubliek maken. Zoals we eigenlijk ook nooit een voorstelling voor een specifiek theaterpubliek maken. Als je denkt te kunnen inspelen op wat andere mensen willen zien, ben je arrogant, denk ik. Je eerste publiek, dat ben je altijd zelf. En of we nu een theatervoorstelling maken, of een opera, of een musical: dat is altijd zo.”

Een ding is wel zeker: Les pêcheurs de perles krijgt een speciaal plekje op het cv van FC Bergman. “Wij maken al meer dan tien jaar samen theater, en daar hebben we onze taal in gevonden”, legt Aerts uit. “Maar het nadeel is: ons debuut ligt al meer dan tien jaar achter ons. En als er één ding ongelooflijk bijzonder is, is het debuteren. Dat is superfijn: dat we nu nóg eens mogen debuteren, in een nieuw genre. Want zo voelt het echt: als een nieuw debuut. Het is echt iets anders dan we tot nu toe hebben gedaan.”

Les pêcheurs de perles, van 14/12 tot 31/12 in Opera Antwerpen. Van 12/1 tot 24/1 in Opera Gent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234