Maandag 26/09/2022

InterviewVincent Munier en Marie Amiguet

Extreem zeldzame sneeuwpanter gevolgd in ‘The Velvet Queen’: ‘Het dier beslist zelf wanneer we het zien’

The Velvet Queen / Filmstill Beeld RV
The Velvet Queen / FilmstillBeeld RV

Fotograaf Vincent Munier trok voor zijn film The Velvet Queen de Tibetaanse bergen in om een sneeuwpanter te filmen. Maar voor hem zijn alle dieren even belangrijk. ‘Dat de mens zichzelf bovenaan de piramide plaatst, dát haat ik.’

Bor Beekman
The Velvet Queen / Filmstill Beeld RV
The Velvet Queen / FilmstillBeeld RV

Vincent Munier, al driemaal door de BBC uitgeroepen tot wildlifefotograaf van het jaar, staat bekend om reportages in onherbergzame streken. Zoals zijn bekroonde serie over een roedel poolwolven, waarvoor de 45-jarige Fransman zich afzonderde op het arctische Ellesmere-eiland. Hij richt zijn lens bij voorkeur op ‘prehistorische’ dieren, fauna van voor de moderne mens zich meldde. Zoals kuddes wilde jakken in het hooggebergte van Tibet. Een man – baardje, serene blik – die zich pas echt senang voelt als hij dagen- of wekenlang in camouflagekleding wilde dieren stalkt bij temperaturen ver onder de nul.

Twee Tibetaanse nomaden memoreren helemaal aan het begin van The Velvet Queen (La panthère des neiges) hoe ze eens zagen dat Munier werd achtervolgd door acht bergwolven. De film werd onlangs bekroond met twee Césars (Beste documentaire, Beste muziek) en opent nu Docville, het documentairefilmfestival in Leuven. Ze vertellen ook hoe hij die nacht hoog in een bergpas en helemaal alleen in zijn tentje sliep: “Ik dacht dat ze hem zouden verslinden.”

Fotograaf Vincent Munier en reisschrijver Sylvain Tesson zochten wekenlang naar de sneeuwpanter. Beeld
Fotograaf Vincent Munier en reisschrijver Sylvain Tesson zochten wekenlang naar de sneeuwpanter.

Munier is het soort man, kortom, dat je niet meteen associeert met een donzig konijn. Toch hopt zo’n diertje, zwart met witte pootjes, olijk heen en weer voor de laptop van de natuurfotograaf, wanneer die videobelt vanuit zijn boschalet in de Vogezen. “Die woont hier in huis”, verklaart de Fransman met een hand op het pluisdier. “La panthère des neiges eindigt met beeld van een klein vogeltje: het gaat niet enkel om mythische dieren, zoals de sneeuwpanter uit de titel. Ieder dier is van belang. En dat de mens zichzelf bovenaan de piramide plaatst, dát haat ik.”

Munier is coregisseur van The Velvet Queen, waarin we hem zien speuren naar de met uitsterven bedreigde en bijna niet in het wild te betrappen sneeuwpanter. Diens bijnaam in het Tibetaanse Himalayagebergte is niet voor niets ‘de geestverschijning’. In totaal zijn er nog zo’n 4.000 in het wild levende sneeuwpanters (een tussen rotspartijen jagend dier met witgrijs-gele en zwartgevlekte pels, ook wel sneeuwluipaard genoemd), onder meer in het Himalayagebergte. Met name de populatie in Afghanistan wordt ernstig bedreigd.

Een gewone natuurdocumentaire mocht het niet worden: de fotograaf wilde ook onder woorden brengen wat hij ervoer in de wildernis, ver van het comfortabele dagelijkse bestaan. Hij nodigde daartoe zijn landgenoot Sylvain Tesson (49) uit, een filosofisch ingestelde en in Frankrijk vermaarde reisschrijver en avonturier. Zoals Munier geen stap zonder zijn camera zet, zo zie je Tesson nooit zonder opschrijfboekje. Twee verwante maar tegengesteld opererende zielen, wekenlang met elkaar opgescheept in dat Tibetaanse hooggebergte.

Het gaat Munier niet alleen om mythische dieren: ‘Ieder dier is van belang.’ Beeld
Het gaat Munier niet alleen om mythische dieren: ‘Ieder dier is van belang.’

Ook vroeg hij de Franse filmmaker Marie Amiguet hem bij te staan, hij kende haar (camera)werk van de wolvendocumentaire La vallée des loups (2016). Inmiddels is hun gezamenlijke film een publiekshit in de Franse bioscopen, is Tessons begeleidende boek van de pantertocht een bestseller (Nederlandse vertaling: De sneeuwpanter) én hebben fotograaf Vincent en regisseur Marie een relatie. Ze wuift vrolijk naar het laptopscherm vanuit het chalet en neemt deel aan het gesprek.

Had u ook een film gemaakt als de panter niet tevoorschijn was gekomen?

Amiguet: “Dat vroeg ik me tijdens de opnamen elke dag af: wat als we het dier nooit zien, wat kunnen we dan doen? Eerlijk gezegd denk ik dat dat héél interessant zou kunnen zijn. We zien de panter pas tegen het einde van de film. Dat was vooraf niet zo bedacht. De film gaat natuurlijk over meer dan die panter.”
Munier: “Het is niet zó onmogelijk er eentje te zien, mits je er genoeg tijd voor uittrekt. Ik was al vaak in Tibet geweest en had de sneeuwpanter al eens gezien voor Sylvain me vergezelde. Maar de eerste drie weken met hem in de bergen: niets. Dat maakt dit soort films moeilijk om vooraf te verkopen: je weet nooit wat het oplevert. Je moet een beetje geluk hebben.”

The Velvet Queen gaat ook over geduld, de kunst van het wachten. Is dat een talent?

Munier: “Hmm, niet zozeer een talent, denk ik.”

Amiguet lacht, schudt haar hoofd: “Het is wél zijn talent.”

Munier: “Nou, ik zie het zo: als kind bouwde ik al hutten hier in de Vogezen, om me te verstoppen en dieren te bespieden. Dat doe ik nu nog steeds, als volwassen kind - of hoe noem je dat. Misschien is het iets wat andere mensen kwijtraken als ze opgroeien. De samenleving duwt je in een richting: je moet werken, consumeren, al die dingen. Zo raak je in een spiraal waarbij het contact met de natuur gereduceerd is. En kan het een opgave zijn om gewoon een poos stil te zitten, je ogen te openen, naar links en rechts te kijken.

“Met The Velvet Queen wilde ik mijn liefde voor de natuur aan een groter publiek tonen. Ik vroeg Sylvain erbij omdat hij erin uitblinkt de emotie van iets te beschrijven. Zelf kan ik dat niet: ik ben maar een fotograaf. Het is net als met de muziek die Warren Ellis en Nick Cave voor ons opnamen: ze vingen de emotie van de bergen en helpen die te delen met het publiek.” (Cave en multi-instrumentalist Ellis verzorgden ook de muziek van films als The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford en The Road).

Waarom filmt u niet met drones?

Munier: “Omdat we de natuur niet willen verstoren. Ik heb er een hekel aan als zo’n groot filmteam in dit soort gebieden arriveert, waar de natuur vaak kwetsbaar is. Ik denk dat je de dieren dan niet respecteert. Het is niet ons huis, maar dat van hen. Ik ben er trots op dat het zowel een zeer cinematografische als een kleine film is: je hoeft geen kraanshots te gebruiken, of van die drones. Gewoon een statiefje, met een vrij kleine camera.”

Munier: ‘Het is  een opgave om stil te zitten en de ogen te openen.’ Beeld
Munier: ‘Het is een opgave om stil te zitten en de ogen te openen.’

De sneeuwpanter kijkt ook naar ons, in de film. Of naar u.

Munier: “O zeker. Het dier besluit wanneer en of we hem zien. Dat zei ik ook steeds tegen Sylvain: de panter is de baas.”

Mijn favoriete foto van u is die waar de sneeuwpanter pal voor een rotswand ligt, vrijwel een met de omgeving. Wat weet u nog van die opname?

Munier: “Die panter ziet er uit als een rots, fantastisch toch?”
Amiguet: “Net een kameleon. Het is een oude panter, je ziet het aan zijn kop: gehavend door het leven, door het jagen. Een magisch dier.”
Munier: “Dat is dezelfde panter die we aan het slot van de film zien, etend van dat karkas. Kort nadat ik die foto heb genomen werd ik gearresteerd door de Chinese politie. Ik zat drie dagen vast in een klein stadje op het plateau. En meteen nadat ze me hebben vrij gelaten haalde ik de cameravallen op: ook daar stond de panter op.”

Waarom werd u gearresteerd door de Chinese politie?

Munier: “Waarom? Omdat ze niet van vreemdelingen houden in Tibet. Het is natuurlijk een dictatuur, zeker in die regio.”
Amiguet: “Vincent kiest ervoor om als fotograaf met Tibetaanse gidsen te werken, niet met Chinese.”
Munier: “Met Chinese gidsen ben je niet echt vrij. Met Tibetanen wel. Zolang je ervoor zorgt dat je niet te veel opvalt. Uiteindelijk moest ik van de Chinese politie een papier ondertekenen waarop stond dat ik een smokkelaar van babypanters was. Totaal idioot. Maar ik moest tekenen om vrij te komen. En ik moest geld betalen.”
De natuurfotograaf lacht. “Een sneeuwpanter vinden is moeilijk, maar ontsnappen aan de Chinese politie is nóg moeilijker.”

The Velvet Queen opent woensdag 23 maart Docville en speelt er ook op 28 maart. De documentaire is vanaf 30 maart in de cinema te zien. Docville.be

Docville

Geen mondmaskers, geen social distancing. Na twee edities die door allerhande coronamaatregelen flink belemmerd werden, kan het documentairefilmfestival Docville weer als vanouds doorgaan. Naast themareeksen - er is er bijvoorbeeld eentje over filosofie, met documentaires over Oliver Sacks en Slavoj Žižek -, is er ook een internationale selectie van tien auteursdocumentaires. Pijnlijk actueel daarin is Trenches, een documentaire van de Franse oorlogsjournalist Loup Bureau. Hij dook mee in de loopgraven met de Oekraïense soldaten, die al jarenlang vechten tegen de pro-Russiche separatisten in het land.

Daarnaast selecteerde Docville ook de tien beste Belgische documentaires van het voorbije jaar. Die selectie bevat onder meer Duty of Care, waarin Nic Balthazar de Nederlandse advocaat Roger Cox, die met geschiedenis schreef door met de klimaatzaak rechtszaken tegen Shell en de Nederlandse staat te winnen. Documentairemaker Thierry Michel richt in L’empire du Silence zijn camera op de vergeten oorlog in Congo die het land al een kwarteeuw verscheurt. In New Pigs on the Block volgt fotograaf Jimmy Kets drie varkens uit een sociaal buurtproject en belicht hij de ambigue relatie tussen mens en dier. Annabel Verbeke zette voor Four Seasons in One Day haar camera op de veerboot die elke dag heen en weer vaart tussen Ierland en Noord-Ierland.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234