Woensdag 29/01/2020

Da Vinci

Expo's worden onverzekerbaar. Overheid speelt verlosser

De veiling bij Christie's van Da Vinci's 'Salvator Mundi', 'De Verlosser van de Wereld'. Het schilderij werd geschat op 100 miljoen dollar, maar ging weg voor 450 miljoen dollar. Beeld AFP

Vlaamse musea zullen topwerken die ze tentoon willen stellen goedkoper kunnen verzekeren. De Vlaamse regering werkt aan een regeling. Dat is nodig, want een tentoonstelling met een keur aan grote meesters dreigt onbetaalbaar te worden nu die werken voor steeds hogere bedragen onder de hamer gaan.

450,3 miljoen dollar, of 382 miljoen euro, was Salvator Mundi van Leonardo Da Vinci een verzamelaar afgelopen nacht waard. Veilinghuis Christie's had gedacht dat het vijfhonderd jaar oude werk, het laatste gekende van de 'Uomo Universale', zo'n 100 miljoen dollar zou opbrengen. Het werd het vierdubbele. Daarmee stoot het Interchange van Willem de Kooning van de troon, dat in 2015 nog privé verkocht werd voor 303 miljoen dollar (250 miljoen euro), als duurste schilderij ooit.

Goed nieuws voor de recordlijstjes, maar minder goed nieuws voor de musea. En voor de kunstliefhebbers onder u bijgevolg ook. Want de kans dat u dergelijke topstukken nog zelf zal kunnen gaan bewonderen, slinkt naarmate de prijzen op de veilingen steeds verder worden opgedreven. 

Exuberante prijzen

Zelfs de belangrijkste kunstmusea in de Lage Landen hebben een jaarlijks aankoopbudget dat niet groter is dan enkele honderdduizenden euro's. Echte topwerken zijn dus al lang buiten hun bereik, tenzij een gulle schenker hen zijn collectie nalaat of de overheid over de brug komt. Musea moeten het voor dit soort werken bijgevolg vooral hebben van bruikleen.

Maar ook dat wordt door de exuberante prijzen op de verkoopmarkt moeilijk, zegt Manfred Sellink, directeur en hoofdconservator van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen. De rekensom is simpel, zegt hij. Wil je een schilderij in bruikleen voor een tentoonstelling van drie maanden, dan kost je dat een promille van de waarde van dat schilderij om het werk te verzekeren. 

Voor Salvator Mundi is dat dus 450.000 dollar. "En dat is dan maar voor één enkel schilderij. Stel je voor dat alle topwerken op termijn structureel boven de 100 miljoen euro gaan kosten. Dan wordt het tentoonstellen van oude, maar ook nieuwe meesters sterk bemoeilijkt", zegt Sellink.

Musea moeten zich daarom dringend bezinnen, meent hij. Want schilderijen worden niet enkel in bruikleen gegeven door particulieren, musea onderling wisselen ook constant werken uit. Het risico bestaat dat zij de virtuele waarde van hun eigen topcollecties zullen aanpassen aan de hoge verkoopbedragen. Daardoor kunnen dan ook de verzekeringen voor de werken die niet voor astronomische bedragen over de toonbank zijn gegaan de hoogte inschieten.

'Salvator Mundi'. Beeld REUTERS

Los daarvan zitten Belgische musea nog met een bijkomend probleem ten opzichte van buitenlandse, zegt de conservator van het KMSKA. In zowat alle Europese landen bestaat een systeem van staatsgaranties, waarbij de overheid zich tot op een bepaalde hoogte garant stelt om de verzekering van dergelijke werken te dekken. In België niet. "Dit is dus nog maar eens een signaal aan de overheden", zegt Sellink. "Zo'n systeem van staatsgaranties is broodnodig."

Oplossing

Er wordt effectief aan een oplossing gewerkt, zegt minister van Cultuur Sven Gatz (Open Vld). Een echte waarborgregeling, waarbij de – hoge – kosten voor rekening van de overheid zouden zijn, komt er voorlopig echter niet. Als alternatief werkt de Vlaamse regering aan een verzekeringswaarborg. Het idee is dat musea een collectie bruiklenen voor een bepaalde tentoonstelling en voor een beperkte periode laten verzekeren. Ze genieten dan een vaste, lagere premievoet. De premie zal wel nog steeds door de musea zelf betaald moeten worden. Voor de overheid zijn aan deze formule geen kosten verbonden.

De procedure om een verzekeringsmaatschappij aan te duiden loopt momenteel. Bedoeling is dat musea vanaf het voorjaar van 2018 van de verzekeringswaarborg gebruik kunnen maken. Na een testfase zal Gatz samen met de museumsector evalueren of de verzekeringswaarborg een afdoende antwoord biedt op hun problemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234