Maandag 21/06/2021

Expoles ballets C de la B

Expo over les ballets C de la B gaat over méér dan Alain Platel alleen: ‘Delen was altijd al essentieel’

Alain Platel (midden) van les ballets C de la B met dramaturg Hildegard De Vuyst en tentoonstellingsmaker Pierre Muylle. Beeld © Stefaan Temmerman
Alain Platel (midden) van les ballets C de la B met dramaturg Hildegard De Vuyst en tentoonstellingsmaker Pierre Muylle.Beeld © Stefaan Temmerman

Toen het Gentse gezelschap les ballets C de la B zich vorig jaar gedwongen zag tot een pas op de plaats, ontstond het idee voor een expo. Maar WHO WANTS TO DANCE WITH ME werd geen retrospectieve van succesproducties, eerder een jungle vol sporen van ontmoetingen, gesprekken en inspiratiebronnen. ‘Ik verlies geen energie aan zaken die me niet inspireren’, zegt Alain Platel.

Het avondlicht valt prachtig binnen in de voormalige materniteit aan de Gentse Bijlokekaai en streelt de majestueuze wenteltrap, die betere tijden heeft gekend. Dit is de plek waar les ballets C de la B straks zijn publiek ontvangt: niet op de grote internationale podia, maar in de bescheiden intimiteit van het eigen huis. Regisseur Alain Platel, tentoonstellingsmaker Pierre Muylle en dramaturg Hildegard De Vuyst springen in de fragiele lichtstraal, de fotograaf drukt af.

Dat een danscompagnie komt met een expo heeft natuurlijk alles te maken met de onmogelijkheid tot spelen, maar het klopt ook inhoudelijk. De voorstellingen waarmee les ballets C de la B de afgelopen decennia internationale roem verwierf – C(H)OEURS, nicht schlafen, Gardenia, Requiem pour L., … – zijn het meest zichtbare uithangbord van dit gezelschap, maar ze vormen niet de essentie. De essentie komt ervoor, onder de vorm van ontmoeting, gesprek, uitwisseling. WHO WANTS TO DANCE WITH ME is daar getuige van.

Zo werden het afgelopen jaar uit de archieven én uit het geheugen van de medewerkers sporen opgediept van de mensen, kunstwerken, ervaringen die het gezelschap vormden tot wat het vandaag is. De hele ploeg, van technicus tot communicatieverantwoordelijke, droeg materiaal aan. Curator Pierre Muylle, long time-metgezel van Platel, voegde kunstwerken toe waarvan hij vond dat ze pasten bij het werk van C de la B, zo elegant de valkuil van de nostalgie ontwijkend. Muylle: “WHO WANTS TO DANCE WITH ME gaat over het DNA van dit gezelschap vandaag. Niet over wat was, maar over wat C de la B wil meenemen naar de toekomst.”

En zo staan we, in een van de eerste bureaus aan de Bijlokekaai, oog in oog met een werk van beeldend kunstenaar Stéphane Mandelbaum (1961-1986). Het is een portret van de dichter Pier Paolo Pasolini, met een icoontje van de lijdende Christus in de hoek. Christus, Pasolini én Mandelbaum stierven een gewelddadige dood – de laatste werd vermoord na een fout gelopen kunstroof. Muylle: “De combinatie van baldadig/brutaal en kwetsbaar/weerloos doordesemt die tekening. Het is precies wat ik voel bij de voorstellingen van de balletten. Wat Alain doet, verenigt op eenzelfde koppige manier lelijkheid en schoonheid, banaliteit en verhevenheid, politiek en kunst.”

Schroom

Wie voorts zou denken dat het DNA van les ballets C de la B simpelweg samenvalt met de naam ‘Platel’, dwaalt. De geschiedenis van de compagnie leest als een voortdurende worsteling van Platel met zijn positie als spilfiguur. Het is een golfbeweging tussen aanwezig zijn en zich terugtrekken, maken en plaatsmaken, nog lang voor witte mannen expliciet werd gemaand om minder ruimte in te nemen. Platel: “Die reflex heeft te maken met onze ontstaansgeschiedenis. We waren een vriendengroepje: iedereen deed alles, er was geen leider. Toen we begonnen te voelen dat er iemand moest regisseren, werd mij die taak toegeschoven. Ik herinner me mijn ongemak, ik had die ambitie niet. Ik ben zelf geen danser (Platel is orthopedagoog, EC), ik voelde een gêne om te werken met mensen die straffer waren dan ik. Die schroom is altijd blijven hangen.”

In de loop der jaren groeide bij Platel het zelfvertrouwen als regisseur, maar hij bleef terugschrikken voor de rol van ‘grote baas’. Opmerkelijk, voor een topnaam uit de zogenaamde ‘Vlaamse Golf’. Veel van Platels collega’s (Ivo Van Hove, Anne Teresa De Keersmaeker, … ) aarzelden niet om ook de positie van artistiek directeur te verzilveren. De Vuyst: “Voor veel kunstenaars uit die periode was het evident om een organisatie op te eisen voor hun eigen noden. Daartegen heb jij altijd bewust weerstand geboden, Alain.” Platel: “De idee van collectiviteit zit verankerd in onze geschiedenis. Delen was van bij het begin essentieel. We hebben een studio, we hebben knowhow en middelen. Dat allemaal aan één iemand voorbehouden, dat klopt niet.”

In de loop der jaren kwamen onder de vleugels van C de la B zo onder meer choreografen Sidi Larbi Cherkaoui, Koen Augustijnen, Christine De Smedt en Lisi Estaras tot bloei. Vandaag deelt C de la B vooral ruimte en middelen met choreografen in de vorm van residenties. Maar bescheidenheid en generositeit zijn één ding, bij de beslissing om Platel in de schaduw te houden speelt evengoed een nuchtere vorm van zelfbescherming. Pierre Muylle haalt drie knipselboeken tevoorschijn: Platels ‘dagboeken’ uit de periode van nicht schlafen, vol briefwisseling en mails. Muylle: “Kijk naar die boeken, Alain: je beantwoordt àlle mails, je schrijft iedereen persoonlijk aan. Ik heb nog maar bij weinig andere kunstenaars zo’n zorg gezien. Je kan die intensiteit aan de dag leggen voor één creatie, maar niet voor een heel huis. Zelfs jouw beschikbaarheid heeft grenzen.”

Fort Europa

Hildegard De Vuyst wenkt ons. We lopen de kamer binnen van Erna Van Akoleyen, personeelsmedewerker bij C de la B. Een muur vol paspoortgezichtjes staart ons aan. Het zijn de gezichten van de verwanten van over de hele wereld die lange of kortere tijd samenwerkten met het gezelschap. Zo gevisualiseerd wordt het pas duidelijk hoe globaal deze ploeg denkt en werkt. Maar de internationale betrekkingen staan onder druk, waarschuwt De Vuyst, en dat was ook al zo voor corona: “De laatste vijf jaar is de situatie verergerd. Internationale mobiliteit is gegarandeerd voor Europeanen en Noord-Amerikanen, al de rest heeft een probleem. De evidentie waarmee wij vroeger samenwerkten met kunstenaars uit Palestina is volledig verdwenen. Het nationalisme en de surveillance van Fort Europa werpen ons tien jaar terug in de tijd.”

Voor een kunstenaar als Platel, die al zijn hele carrière lang het begrip métissage hanteert als een evidentie, is dat een gruwel. Platel: “Ik nodig je uit om eens met een groep mensen uit Congo of Zuid-Afrika op tournee te gaan, of gewoon al op stap in je eigen stad. Wat je allemaal meemaakt… (schudt het hoofd) Gelukkig zie ik ook een omgekeerde beweging: met Black Lives Matter worden de discussies gevoerd op het scherp van de snee.”

In de werkkamer van De Vuyst – niet toevallig de spilfiguur in de uitwisselingen met Tunesië en Palestina – wordt dat grenzeloos denken van het gezelschap speels zichtbaar gemaakt. De ruimte is gevuld met vlaggen: een installatie van de jonge vormgever Felix Thiry. Centraal op een vlag met gele achtergrond prijkt een vervormde figuur die het midden heeft tussen een klauwende leeuw en een aap: het is de ‘Jambon-vlag’. De Vuyst: “Dàt gebeurt er dus als je knipt in cultuurbudgetten. (droog) If you pay peanuts, you get monkeys.

Het is gewoon liefde

Het is tijd om af te ronden, maar dan valt ons oog nog op een stapeltje oranje dekens die ons vaag bekend voorkomen. Ze komen uit Out of Context – for Pina, de voorstelling uit 2010 waaraan de expo zijn titel ontleent. Op een gegeven moment gaat performer Romeu Runa voor het publiek staan, de armen gespreid, een dekentje om de schouders. “Who wants to dance with me?”, vraagt hij de zaal. Het leidt de ene avond tot een ongemakkelijke stilte, de volgende dag klimmen drie toeschouwers tegelijk op het podium, vertelt Platel. In de geschiedenis van C de la B is het een bijzondere voorstelling, omdat ze tien jaar later nog steeds speelt. Platel: “De cast hing zo goed aan elkaar dat ze elkaar hebben beloofd minstens één keer per jaar samen te spelen. Ze willen dat volhouden tot ze te oud zijn of tot er iemand sterft, want de afspraak is dat niemand wordt vervangen. Ze doen dat gewoon omdat ze elkaar graag zien.”

Zorgzaamheid, generositeit en, tja, liefde, het zijn zeldzame begrippen in internationale topcircuits. Maar dat ze bij C de la B bovendrijven, is voor Pierre Muylle geen verrassing: “Het heeft te maken met de juiste prioriteiten stellen. Jullie zijn niet in de eerste plaats bezig met de dans, maar met de mensen.” C de la B is een gezelschap dat staat of valt met zijn gezellen, zo schrijft ook De Vuyst in de expobrochure, en die ‘met-gezellen’ zijn niet alleen de kunstenaars, maar evengoed de productiemedewerker, de technicus. Platel: “Het lukt me maar om geconcentreerd bezig te zijn met de dans omdat ik me bescherm tegen de rest: tegen een publieke figuur zijn, tegen ‘Alain Platel’ zijn. Ik verlies geen energie aan zaken die me niet inspireren. Dat kan enkel doordat ik word gedragen door dit huis.”

Postscriptum. Voor onze laatste vraag is er te weinig tijd. Maar Platel is er de man niet naar om een vraag zomaar los te laten. Twee dagen later mailt hij: “Je vraag bleef plakken, en ik weet niet of ik duidelijk was. Mijn gestotter op de vraag hoe de toekomst er kan uitzien... Ik denk dat de grote debatten in onze sector en daarbuiten over macht, verdeling van rijkdom, gendergelijkheid, dekolonisatie, klimaat… al een tijd zorgen voor verschuivingen. Persoonlijk ben ik daar héél gelukkig mee! In feite ben ik ontzéttend hoopvol! Maar van de illusie dat het snel een compleet paradijs wordt, moeten we af. Misschien zou dat ook gewoon heel saai zijn? Warme groeten, Alain.

Vanaf 1/5, in samenwerking met STAM, lesballetscdela.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234