Zondag 16/05/2021

ReportageMiddelheimmuseum

Expo in Middelheimmuseum: wandelen in het voorhoofd van Berlinde De Bruyckere

Het werk 'Onschuld kan een hel' is te zien in het Middelheimmuseum. Beeld © studio Berlinde De Bruyckere – foto: Mirjam Devriendt
Het werk 'Onschuld kan een hel' is te zien in het Middelheimmuseum.Beeld © studio Berlinde De Bruyckere – foto: Mirjam Devriendt

Een map vol knipsels en twee gelijknamige kunstwerken, meer had het Middelheimmuseum niet nodig om Focuspresentatie #2 uit te bouwen. De map omhult de opbouw van een 25 jaar oude expo van de hand van Berlinde De Bruyckere. Bezoekers krijgen vanaf morgen de kans om over haar schouder mee te kijken naar hoe zij haar kunst creëert.

Een goedendag van Berlinde De Bruyckere is er geen zoals een andere. Hij komt hard binnen als we lichtjes rillend op de eerste herfstdag van het jaar het Middelheim doorwandelen. Alsof we de Guldensporenslag doorkruisen, hangen drie reusachtige, dreigende ballen met scherpe, uitstekende pinnen vast aan de bomen. Het werk Onschuld kan een hel zijn is net aangekocht door het Middelheim en maakt nu deel uit van Focuspresentatie #2, die na een eerste gooi met Résidence Terrestre van Brusselaar Michel François rond een archiefmap van de Gentse kunstenaar draait.

We ontmoeten De Bruyckere in een chaos van over elkaar heen struikelende deadlines. We verontschuldigen ons, meermaals, maar ze blijft de rust zelve. Net die onverstoorbaarheid typeert De Bruyckere, die in tijden van beeldenvloed steeds boven de massa heen blijft uittorenen. Ook nu vormt die rust een basis van de opzet in het Middelheim, waar ze een oud sculptuur bewerkt en vandaag in geüpdatete vorm terugplaatst.

Dwingende architectuur

Vijfentwintig jaar geleden vond De Bruyckere haar eerste grote solotentoonstelling plaats in het openluchtmuseum in Antwerpen. Ze kreeg het Braempaviljoen in het hart van het park toegewezen. Ze plaatste er toen Onschuld kan een hel zijn (1995) in, een kunstwerk dat bestond uit honderden bewerkte dekens opgehangen op grote, houten dragers. De dekens werden toen ook als editie te koop gesteld.

De ruimte, met haar vele bochtige kantjes en uitsteeksels, boezemde haar als jonge kunstenaar angst in. “Het was nieuw voor mij om in zo een dwingende architectuur te werk te gaan. Het enige wat ik toen kende, was de white cube van een galerij. Het paviljoen deed mij eerder denken aan een luxueuze handelszaak, zoals bijvoorbeeld een tapijtenwinkel”, zegt De Bruyckere. “Vandaar de vorm van de houten dragers, die de bezoeker de mogelijkheid gaven om het opgehangen goed volledig te kunnen bekijken en zelfs te kopen.”

Berlinde De Bruyckere: ‘De alomtegenwoordigheid van het leed is niet meer weg te denken.’ Beeld Tim Coppens
Berlinde De Bruyckere: ‘De alomtegenwoordigheid van het leed is niet meer weg te denken.’Beeld Tim Coppens

Vandaag staan de boomvormige dekensculpturen opnieuw in de ruimte geplaatst. De angst is ondertussen verdwenen, maar haar visie bleef overeind. De dekens dragen stuk voor stuk het pijnlijke label Onschuld kan een hel zijn. Het verwijst onder meer naar de tragische geschiedenis dat zo’n deken kan meedragen, zoals vluchtelingen die erin opgevangen en verwarmd worden.

Het kunstwerk is nog steeds prangend actueel, iets wat vaak zo is in het werk van De Bruyckere. “Het grote verschil met 1995 is dat je toen moest zoeken naar een beeld van pakweg de genocide in Rwanda. Kijk naar wat er nu gaande is in Moria. De beelden van de kinderen in de kou worden, zeg maar, naar je hoofd geslingerd. De alomtegenwoordigheid van het leed is niet meer weg te denken.”

Het werk van De Bruyckere is vaak figuratief en daardoor heel herkenbaar. Hoewel haar kunst niet in een paar regels uit te leggen valt, zijn het vooral haar poëtische beeldtaal en de gelaagdheid, vol rauwe verwijzingen naar de actualiteit, die haar typeren. En al zeker de laatste pel, die veelal uit ingebonden dekens, vlezige structuren, dierenhuid of net zeer ruwe materie bestaat. In het Middelheim is het niet anders, en deze keer krijg je er het creatieproces nog eens bij geserveerd.

Beeldenstroom

Twee kunstwerken zijn er te zien, met dezelfde titel, die als rode draad door de presentatie lopen. Maar zij vormen niet de center piece in het Middelheim. Voor De Bruyckere was het erg belangrijk dat de focus in de presentatie op het creatieproces zou liggen en niet zozeer op het eigenlijke werk. Ze verwijst naar de gevonden archiefmap die in het hart van het collectiepaviljoen is uitgestald. “Hadden we die ruimte vol werken geplaatst, dan ging de aandacht van het proces toch weer verloren. Terwijl dat net zo waardevol is”, zegt de kunstenaar.

Als we in de vitrinekasten kijken, lijkt het alsof we dwars doorheen het voorhoofd van De Bruyckere wandelen. We vinden er tekeningen, werkfoto’s en uitgeschreven projectvoorstellen die de kunstenaar maakte om haar ideeën vorm te geven en met het museum te bespreken. “Weinig vrolijke beelden zijn het, maar wel heel eerlijke. Ik ben een gelukkig iemand, maar daar hoef ik geen beeld rond te maken”, stelt de kunstenaar.

Een beeldenstroom geeft een inzicht in haar werkproces. Waar ze inspiratie verzamelt, ideeën ontwikkelt, hoe ze thema’s uitwerkt, vragen stelt en vormen uitzoekt om een verhaal te kunnen vertellen. Het doet je als bezoeker ronddwalen, zelfs verdwalen. Niet alles is even herkenbaar, iedereen zal ongetwijfeld een andere lezing hebben van de vele fragmenten. We zien beelden uit de actualiteit, van mensen getroffen door rampen, van lichamen, uit de natuur, van taferelen van de vijftiende-eeuwse kunstschilder Rogier Van der Weyden. We zien chaos, gestructureerde chaos waar wel even over is nagedacht.

Focuspresentatie #2 is nog te zien tot 21 februari in het Middelheimmuseum, Antwerpen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234