Maandag 11/11/2019

Expositie

Expo ‘Dalí X Magritte’ in Brussel: clash der titanen of wondermooie wisselwerking?

Salvador Dalí (‘Las Meninas’ ) en René Magritte (‘Zonder titel’). Beeld Photo News

René Magritte komt voor het eerst in de geschiedenis tegenover meesterschilder Salvador Dalí te staan in de expo Dalí X Magritte. Wordt het een clash der titanen of drijft er een wondermooie wisselwerking naar boven?

Tien jaar bestaat het Magritte Museum in Brussel. Een uitgelezen moment voor de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (KMSKB) om uit te pakken met de indrukwekkende expo Dalí X Magritte. Meer dan honderd schilderijen zijn er te zien, afkomstig uit wel veertig kunstinstellingen en privécollecties van over de hele wereld. Een pak van Dalí’s werken zijn nooit eerder de Atlantische Oceaan overgestoken. Hij maakte ze toen hij in New York woonde. Later kwamen ze in Amerikaanse collecties terecht en dankzij een samenwerking met The Dalí Museum in Florida zijn ze vanaf vandaag voor het eerst in Europa te zien.

Dalí X Magritte focust op de parallellen die je kan trekken tussen Magritte en Dalí in de periode 1924-1948, vanaf de geboorte van Bretons surrealistisch manifest. Het is een opzet dat bij momenten doet verbazen. Een fascinerend grillige band tussen de twee wereldsterren loopt als een rode draad doorheen de rondgang.

Salvador Dalí (‘Herinnering van de kind-vrouw’) en René Magritte (‘Weerspiegelingen van de tijd’) . Beeld Photo News

Echte vrienden kon je Salvador Dalí en René Magritte moeilijk noemen. Ze waren vooral op professioneel vlak gelijken. De twee ontmoetten elkaar in het voorjaar van 1929 in Parijs. Dalí nodigde Magritte in augustus van datzelfde jaar uit in zijn ouderlijke huis in Cadaqués. Later zouden ze elkaar blijvend beïnvloeden.

Qua karakter konden de twee kunstenaars niet meer van elkaar verschillen. Magritte was de ingetogen intellectueel, Dalí de burleske en extraverte showman die enorm graag in het middelpunt van de belangstelling stond. Je kan de Catalaan nog het best vergelijken met een influencer vandaag. Hij bouwde een merk uit door zijn persoon en bijgevolg ook zijn kunst steeds weer in the picture te zetten.

René Magritte (‘Het kristallen bad’) en Salvador Dalí (‘Diner in the desert lit by burning giraffes’). Magritte ergerde zich onder meer aan Dalí’s gebruik van brandende objecten, wat hij volgens hem rechtstreeks had overgenomen uit zijn werk. Beeld Photo News

Magritte had meer moeite om zijn schilderijen aan de man te brengen en was tot zijn vijftigste afhankelijk van zijn werk als commercieel kunstenaar. Hij hekelde de commerciële opdrachten die Dalí aannam. “Rivaliteit was een duidelijke factor in de verhouding tussen Magritte en Dalí. Vooral Magritte ging zich zeer aan Dalí storen”, stelt kunsthistorica Danielle M. Johnson, die een proefschrift wijdde aan de band tussen de twee. “Magrittes afkeer zou vooral aangewakkerd zijn doordat Dalí in zijn ogen zijn ideeën stal en vervolgens met de eer ging lopen.”

René Magritte (‘Zwarte magie’) en Salvador Dalí (‘Space Venus’) Beeld Photo News

“Magritte zag dat bij momenten erg zwart in. Hij ergerde zich onder meer aan Dalí’s gebruik van brandende objecten, wat hij volgens hem rechtstreeks had overgenomen uit zijn werk”, verklaart Johnson in haar essay. “In een brief uit 1959 schreef Magritte vol wrok over Dalí’s toe-eigening, volgens hem een verwijzing naar zijn De ontdekking van het vuur waarop een brandende tuba te zien is. Niemand had daar ooit eerder aan gedacht. Toen Dalí jaren later met een brandende giraf op de proppen kwam en daar veel ruchtbaarheid aan gaf, ging hij met de eer lopen. Dalí was zich bewust van Magrittes rancune over dit onderwerp. Hoewel er weinig bewijs voorhanden is uitte de Catalaan vooral lof over zijn Belgische collega en zag hij hem eerder als een grote inspirator.”

‘Ontdekking’ van René Magritte. Beeld Photo News

Dat de twee elkaar nauw in het oog hielden valt ook af te leiden uit de vele linken die Dalí X Magritte legt. Je ontdekt dat er een, voor de een misschien ongewild, productieve wisselwerking is ontstaan tussen de kunstenaars. De expo werpt licht op de persoonlijke, filosofische en ethische relatie van de iconische kunstenaars. Die kan je in de interactieve ‘creatieve ruimtes’ voorafgaand aan de expo zelf ontdekken. De bedoeling is dat je heel even de taak van de kunstenaar overneemt. Dit kan je door nieuwe titels te gaan bedenken, dromen op te wekken, doorkijkgaten uit te knippen en ideeënassociaties te maken. De creatieve ruimtes verkleinen de stap naar de tentoonstelling, die doorspekt is met details over beide grootmeesters.

Dalí X Magritte is tot 9 februari te zien in KMSKB. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234