Zondag 28/11/2021

La casa del artista

Erik Satie schreef het enige pianostuk ooit voor een zeekomkommer

Les Maisons Satie in Honfleur is een surrealistische trip door de gedachtekronkels van de componist. Beeld RV
Les Maisons Satie in Honfleur is een surrealistische trip door de gedachtekronkels van de componist.Beeld RV

Waar en hoe leefden beroemde kunstenaars? Deze week: het geboortehuis van componist Erik Satie.

‘Speel als een nachtegaal met ­kiespijn.’ ‘Interpreteer zeer ­verveeld.’ ‘Zoek het zelf uit.’ De instructies die Erik Satie (1866 – 1925) op zijn partituren zette, waren best ongewoon. Maar dat waren zijn composities ook. De excentrieke Fransman schreef het enige pianostuk ooit voor een zeekomkommer. En hij componeerde Trois morceaux en forme de poire, een pianosuite in zeven delen. Het verklaart meteen ook de grote licht­gevende peer die in zijn geboortehuis in Honfleur staat. Een absurd ­huismuseum is het. Geen suffe parade van memorabilia, wel een surrealistisch parcours doorheen zijn leven en werk. Featuring een fietscarrousel, een automatische witte piano en een deel van zijn gigantische collectie paraplu’s.

12 DMM casa Beeld RV
12 DMM casaBeeld RV

Satie groeide op in het Normandische Honfleur, maar huurde vanaf 1887 een kamer in Montmartre, toen een artistiek dorp buiten Parijs. Om wat centen te verdienen, speelde Satie er piano in de cabarets en bars waar ook Degas, Van Gogh en Matisse absint kwamen drinken. Hij hield er niet alleen een levercirrose, maar ook artistieke connecties aan over. In 1888 componeerde hij er zijn fameuze Gymnopédies. Saaie liftmuziek, denk je spontaan als je het hoort. Maar in zijn tijd waren die minimale composities zonder richting of structuur net heel vernieuwend. Max Richter, Joep Beving of Ludovico Einaudi hebben echt niks uitgevonden: in 1917 componeerde Satie al musique d’ameublement, letterlijk ‘muzikaal behangpapier’. En kent u het 8 uur durende slaapconcert van Max Richter? Satie componeerde met Vexations een thema dat je 840 (!) keer moest herhalen – 18 uur duurde de eerste uitvoering.

De enorme lichtgevende peer die verwijst naar zijn ­meesterwerk ‘Trois morceaux en forme de poire’. Beeld RV
De enorme lichtgevende peer die verwijst naar zijn ­meesterwerk ‘Trois morceaux en forme de poire’.Beeld RV

Slaapverwekkend of voorspelbaar was het leven van Satie nochtans niet. Of is het normaal dat je op je 26ste een sekte opricht en uitsluitend wit voedsel wil eten? En waar haal je het om een ballet te componeren waarin de geluiden van een ­typemachine, melkflessen en een pistool voorkomen? De avant-garde van toen dweepte met zulke absurditeiten. En Satie bedoelde het zelfs niet grappig. “Mijn uitdrukking is serieus. Als ik lach, is het onbewust. En ik excuseer me er altijd vriendelijk voor”, schrijft hij in zijn Mémoires d’un amnésique, waarvan een kopie in Honfleur te zien is. Eigenlijk is het vreemd dat Saties museum daar ligt. En niet in Montmartre of in Arceuil, de arme buitenwijk waar hij in 1898 naar verhuisde. Elke morgen stapte hij van daar 15 kilometer naar Parijs om er te componeren. Uitgedost in ribfluwelen kostuum, met bolhoed en paraplu. En een hamer in zijn binnenzak. Waarom? ‘Zoek het zelf uit.’

Maisons Satie, Boulevard Charles V, Honfleur, musees-honfleur.fr

Erik Satie (1866 – 1925)  Beeld RV
Erik Satie (1866 – 1925)Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234