Dinsdag 28/06/2022

RecensieBoeken

‘Eriek Verpale. Beminde vriend’: kroniek van een tragisch, chaotisch leven ★★★☆☆

Eriek Verpale met Moeder Zulma in haar café in De Katte, 1989.  Beeld Michiel Hendryckx
Eriek Verpale met Moeder Zulma in haar café in De Katte, 1989.Beeld Michiel Hendryckx

De brieven van Eriek Verpale aan Luuk Gruwez zijn gestileerde klaagzangen. Beminde vriend is de kroniek van een tragisch, chaotisch leven, waarin de pen altijd de ultieme strohalm bleef.

Dirk Leyman

Neoromantisch dichter, onvermoeibaar brievenschrijver en prozaïst die even opvonkte in de Vlaamse literatuur: stilaan sukkelde het ‘zeer autobiografische’ werk van Eriek Verpale (1952-2015) in de vergetelheid. Toch werd hij in periodes op handen gedragen: met Alles in het klein (1990), dat de toen prestigieuze NCR-prijs binnenrijfde, het ook verfilmde Olivetti 82 (1993) of de voor Bob De Moor geschreven monoloog Grasland. Maar Verpale had altijd sores aan zijn kale kop. Soms riep hij het over zichzelf af met zijn tegendraadsheid. Dan weer viel het ongeluk hem onverhoeds in de nek.

Problematische liefdes en scheidingen, slopende verhuizingen, financiële perikelen, drankzucht, geweldsuitbarstingen, peildiepe depressies en een steeds opdringeriger oorkwaal… Ja, de zeven vinkjes van Verpale zagen er flink anders uit dan bij de Joris Luyendijks van deze wereld. Eeuwig onrustig, grenzeloos weemoedig en niet vies van fabulaties, dat was Verpale ook.

Vanaf 2000 publiceerde hij amper nog een snipper tekst. Toen zijn werkster de door kanker afgetakelde Verpale in de zomer van 2015 dood aantrof, liet hij niettemin 47 dagboeken en bergen onontgonnen correspondentie na.

Voor het chique Privé-domein-deel ‘Bemin­de vriend’ maakte Hannah Debyser een selectie uit honderden brieven van Verpale aan collega-schrijver Luuk ­Gruwez, uit de periode 1977-2002. Verpale gebruikte Gruwez als klankbord, klaagmuur en sparringpartner. Hij overspoelde Gruwez met brieven zoals ‘een vulkaan lava spuwt’. Verpale wentelde zich in de briefvorm die hem de (weliswaar gevaarlijke) ‘vrijheid van het spontane, anekdotische, onafgeronde’ bood. Debyser ordent de missiven aan de hand van de woonplaatsen die Verpale betrok: ‘Huize de Wanhoop’ in Wachtebeke, ‘Fabrieksdorp’ Zelzate of Lebbeke.

De brieven aan ‘Gruweetje Erreweetje’ zijn impulsieve, wendbare epistels. Soms ontroerend, dan weer vol zelfbeklag, sakkerend over de moeizame vordering van de schrijverij, vaak ontsproten uit het holst van de nacht, ‘mijn gevoelige bruid’. De onaangepastheid in dit tranendal spat ervan af. Lees de met fonetische foefjes opgetuigde schrijfsels in schuifjes, kwestie van niet te gedeprimeerd te raken.

Natuurlijk flitsen hier al eerder opgevoerde geliefden als Kookske, Anniekse Boetiekske, Lotte, Boes, Kristelbeest, Tante Coeckenback voorbij, net als zijn voorkeur voor juveniele, ‘geschonden’ meisjes – liefst ‘knokig’ of met ‘een bril met weckpotglazen’. Ook Verpales soms onverholen misogynie stemt onbehaaglijk, en niet enkel door het prisma van onze tijd. Over plattelandsvrouwen merkt hij op: ‘De weinig mooie die er te vinden zijn schitteren meestal door domheid, wat nog een gave blijkt te zijn op de koop toe.’

Waren deze brieven amechtige aandachtskreten waarin Verpale leegliep of toch de kraamkamer van zijn oeuvre? Bij momenten zijn ze onbedaarlijk grappig: ‘Innerlijk voel ik me soms als een ongewassen en plakkerig kaffeetafeltje in 1 of ander verlaten station’. Tot de pendule weer richting de bitterste getormenteerdheid ging. Verpale polijste de cultus van de mislukking. Stilaan nam de drammerigheid de overhand, net als het doodsverlangen, parallel met de Profi-pils­consumptie. De brouille tussen de correspondenten was nakend.

Eriek Verpale, 'Beminde vriend. Brieven aan Luuk Gruwez', 1977-2002, Privé-domein, De Arbeiderspers, 360 p., 26,99 euro. Beeld rv
Eriek Verpale, 'Beminde vriend. Brieven aan Luuk Gruwez', 1977-2002, Privé-domein, De Arbeiderspers, 360 p., 26,99 euro.Beeld rv

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234