Zaterdag 25/05/2019

Fake news

"Er zijn grenzen aan recht van vrije meningsuiting"

Ike Picone. Beeld rv

Alex Jones zet aan tot geweld en zaait haat. Daarom besloten Apple, Facebook en YouTube de ultrarechtse radiomaker geen platform meer te bieden. Tegenstanders van die beslissing vinden dat het recht van vrije meningsuiting met de voeten wordt getreden. "Maar er zijn grenzen aan dat recht", zegt mediaprofessor Ike Picone (SMIT-VUB)

Alex Jones heeft sinds 1999 met Infowars een handelsmerk gemaakt van de meest absurde samenzweringstheorieën. Waarom beslisten Apple, Facebook en YouTube om net deze week zijn kanalen te verbannen?

Ike Picone: "Ik gebruik Alex Jones al jaren als voorbeeld in mijn lessen. Hij heeft in de loop der jaren getoond hoe groot en invloedrijk een alternatief medium zoals Infowars kan zijn. Bovendien schuwt hij al jaren de harde taal niet. Het verschil met enkele maanden geleden is tweeledig.

"Ten eerste is er de rechtszaak die enkele ouders van de slachtoffers van de schietpartij op de basisschool Sandy Hook in 2012 recentelijk tegen Alex Jones aanspanden. Die gebeurtenis was volgens Jones een verzinsel dat opgezet werd door de linkerzijde in de VS om een verbod op wapenbezit af te dwingen. Gevolg? Nabestaanden werden belaagd door mensen die in de complottheorie geloofden. Ze ontvingen zelfs doodsbedreigingen.

"Ten tweede is er de context. Overheden, media en de technologie-industrie zijn nog steeds de terugslag van de hele hetze rond fakenews aan het verwerken. Platformen als Facebook en YouTube beseffen dat het argument dat ze enkel een doorgeefluik zijn en geen verantwoordelijkheid dragen over wat er op hun platform gebeurt, ondertussen niet meer pakt."

Toch hebben Facebook en YouTube op Apple gewacht om het merendeel van Jones' podcasts en publicaties te verbannen. Hoe verklaart u dat?

"Facebook en YouTube hadden Jones wel degelijk al gewaarschuwd. YouTube verwijderde enkele video's en Facebook blokkeerde het persoonlijk profiel van Jones. 

Alex Jones verkondigt in zijn tv-programma soms gevaarlijke complottheorieën. Beeld RV

"Maar het klopt, voor strengere maatregelen was het wachten op Apple. Zij zijn in de debatten rond haatspraak en desinformatie nog niet aan bod gekomen. Dat heeft in de eerste plaats te maken met het feit dat zij een hardware-fabrikant zijn en minder user generated content moeten verwerken. Hun verdienmodel is ook niet gebaseerd op advertenties. Zij zitten in een meer comfortabele positie om een podcast van Alex Jones in hun podcastapp te verwijderen. Let wel: de app van Infowars staat nog steeds in de appstore."

Waarom zitten die techbedrijven zo verveeld met de hele zaak?

"De socialemediaplaformen zitten tussen twee vuren. Aan de ene kant kijkt de overheid met argusogen toe welke maatregelen zij nemen om de verspreiding van desinformatie te bestrijden.

"Aan de andere kant hechten Amerikanen enorm veel belang aan hun First Amendment, de vrijheid van meningsuiting. Dat bleek onlangs nog toen Facebook-baas Mark Zuckerberg in een interview zei dat de Holocaust ontkennen op Facebook perfect mogelijk is. Al heeft hij zich daar nadien voor geëxcuseerd. Maar onware zaken beweren op Facebook is niet tegen de huisregels."

De reden waarom Alex Jones verbannen wordt, is ook niet omdat hij nepnieuws verspreidt, maar omdat hij haat zaait.

"Klopt, een belangrijk verschil. In de loop der jaren namen sociale media een verbod op haatspraak op in hun richtlijnen, doorgaans uit bekommernis voor hun imago en om een veilige omgeving voor gebruikers te garanderen.

"Kijk bijvoorbeeld naar Pizzagate, een hoax waarin de Democraten beschuldigd werden van een pornografisch ritueel in een pizzarestaurant. Enkele maanden later liep er een gewapende man het restaurant binnen. 

"Zulke verhalen die aanzetten tot haat of geweld worden niet getolereerd. Stel je voor dat die man iemand had neergeschoten. Dan hadden die platforms bloed aan hun handen.

"De platforms spelen het op veilig. Ze verwijzen naar de haatspraak om Jones te blokkeren. Aan het First Amendment willen ze vooralsnog niet raken."

Is nepnieuws censureren in strijd met dat Amerikaanse First Amendment?

"Niet noodzakelijk, al is het de vraag of het hier om censuur gaat. Er is een groep die de vrije meningsuiting graag inroept om haatzaaierij te verantwoorden. Maar het recht op een vrije mening betekent niet dat je zomaar kan zeggen wat je wil. Zo kunnen Twitter-trollen mensen niet beledigen en zich dan verstoppen achter dat fundamentele recht. Er zijn – ook in de Verenigde Staten – grenzen aan de vrije meningsuiting.

"De vraag is waar die precies liggen. Het wordt interessant om te volgen wat de uitspraak zal zijn in de rechtszaak rond Sandy Hook. Oordeelt de rechter daar dat Alex Jones over de schreef ging, dan zullen de technologiebedrijven zich op de borst kloppen. Maar ook als dat niet het geval is, zullen ze zeggen: "Wij hebben als een goede huisvader gehandeld, want wij willen onze gebruikers beschermen tegen mogelijk geweld."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.