Woensdag 11/12/2019

Theaterfestival

"Er worden prachtige voorstellingen gemaakt, maar onder welke voorwaarden?"

Sara De Roo komt in haar State of the Union passioneel op voor wat ze 'de toneelspeler' noemt. Beeld Stephan Vanfleteren

Sara De Roo breekt een lans voor de speler terwijl Aïcha Cissé en Aminata Demba het artistieke keurslijf aanklagen waarin ze zich gedwongen voelen omwille van hun huidskleur. De uitgangspunten mogen nog zo verschillend zijn, het TheaterFestival opende het podiumseizoen met twee pleidooien voor vrije creatie en ongebreidelde verbeelding.

“Leve het spelen!” De uitroep van De Roo wordt op luid applaus onthaald door een bomvolle zaal. Nu eens scherp, dan weer zachtjes legt ze uit hoe ze met lede ogen aanziet dat het ambacht binnen de podiumkunsten gebukt gaat onder een gebrek aan tijd en geld.

Niet toevallig komt ze in haar State of the Union passioneel op voor wat ze zelf haast nostalgisch ouderwets “de toneelspeler” noemt. De Roo is immers een speler pur sang die 25 jaar lang lid was van tgSTAN en intussen de acteursopleiding van het Antwerpse Conservatorium coördineert.

Duurzame beroepsopties

De jonge makers die ze jaarlijks in grote drommen ziet afstuderen, zijn overgeleverd aan een eenzaam en versnipperd freelance-bestaan met korte tournees en bitter weinig duurzame beroepsopties. De voorwaarden om goede kunst te maken staan dan ook onder druk, vertelt De Roo. Dit terwijl we meer dan ooit nood hebben aan “werk dat een prototype is van een andere samenleving, één die we nooit hadden durven dromen.”

Opvallend is dat Milo Rau, de nieuwbakken artistiek leider van NTGent, een veeg uit de pan krijgt. In een tijd waarin acteurs moeilijk aan de bak raken, schafte hij het laatste vaste ensemble van Vlaanderen af, aldus De Roo. Bovendien nam hij in zijn manifest de regel op dat er in elke voorstelling minsten twee niet-professionele acteurs moeten meedoen. “Je kan het betreuren dat het engagement van de artistiek leider van dat huis zich niet uitstrekt tot zijn werkvolk”, klinkt het schamper.

Zwartevrouwenverdriet

Ook de State of the Youth biedt een scherpe analyse van de staat van het podiumveld, zij het vanuit een andere hoek. Jonge makers Aminata Demba en Aïcha Cissé getuigen over hoezeer mensen met een migratie-achtergrond vandaag nog tegen vooroordelen moeten opboksen in de kunsten.

Theatermakers Aminata Demba en Aïcha Cissé. Beeld Illias Teirlinck

Cissé vertelt hoe ze na de voorstelling die ze maakte over liefsdesverdriet verschillende keren de vraag kreeg waarom ze haar pijn als zwarte vrouw niet benoemd had. “Zwartevrouwenverdriet? Wat is dat? Eten vrouwen met een witte huidskleur na een liefdesbreuk misschien een ander soort chocolade dan vrouwen met een zwarte huidskleur?” Cissé zegt het met een knipoog, maar de anekdote is tekenend voor de strijd die makers met niet-Westerse roots nog steeds moeten leveren.

Demba en Cissé geven aan hoe ze voortdurend af te rekenen hebben met enerzijds de verwachting dat ze werk maken dat gerelateerd is aan hun etnisch-culturele achtergrond en anderzijds dat ze op de barricades staan in de antiracistische strijd. “Wij willen nochtans de vrijheid krijgen om elk thema of personage waar we voeling mee hebben te vertolken.”

Benarde werkomstandigheden

Toeval of niet, de twee toespraken overlappen geregeld. “Zolang wij de ander alleen maar meten met onze eigen maatstaven, zullen wij naast elkaar blijven leven”, aldus De Roo wanneer ze stipuleert dat de toneelschool een stuk diverser moet. Als Demba en Cissé vertellen hoe je als theatermaker vandaag ook ondernemer moet zijn, lijkt dat dan weer een echo van de boodschap van De Roo.

Beide speeches geven blijk van een bezorgdheid over hoe benarde werkomstandigheden de creativiteit en de verbeelding in de weg zitten. Of zoals Demba en Cissé besluiten: “Als je iets moet onthouden van deze State of the Youth is dat het een pleidooi is voor verbinding, vrijheid om als kunstenaar eigenheid te vinden, en een eerlijke verdeling van middelen en ruimte op alle niveaus.”

Het TheaterFestival loopt tot en met 9/9 in Antwerpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234