Dinsdag 30/11/2021

RecensieBoeken

Er was eens een land waar de premier niets van lgbtq+ moest weten ★★★★☆

Illustratie in 'Sprookjesland is voor iedereen'.  Beeld Sprookjesland
Illustratie in 'Sprookjesland is voor iedereen'.Beeld Sprookjesland

Deze week verscheen de Nederlandse vertaling van het sprookjesboek dat afgelopen zomer het startschot vormde voor de Hongaarse antihomowet. Die wet leidde tot zeeën van regenboogvlaggen – herinner u het EK voetbal. De verhalen zijn grappig en bij vlagen ontroerend.

De bekendste premier van Midden-Europa, Viktor Orbán, mag graag beweren dat transseksualiteit een modeverschijnsel is. Al in het eerste hoofdstuk van Sprookjesland is van iedereen, een Hongaars sprookjesboek dat zoveel opzien baarde dat er uiteindelijk een complete ‘anti-lgbtq-propagandawet’ uit voortvloeide, wordt dat idee gecorrigeerd.

De Hongaarse dichter Krisztina Rita Molnár bewerkte voor dit boek een verhaal uit het twaalfde boek van Ovidius’ Metamorfosen dat al tweeduizend jaar meegaat. De libidineuze zeegod Poseidon valt daarin de schone Kainis lastig die zich niet thuis voelt in haar vrouwenlichaam en een wens mag doen: ‘Kainis hoefde niet na te denken. De woorden rolden uit haar mond als pijnboompitten uit een dennen­appel op een hete dag: ‘Maak dat ik niet meer een vrouw ben!’’

Poseidon heeft die geslachtsverandering zo voor elkaar. Vanaf dat moment heet Kainis Kaineus en voegt zich bij de Argonauten die op zoek gaan naar het Gulden Vlies.

Er zit ook een transseksuele ree in dit sprookjesboek, Connie, die een nieuw leven begint als Connor. Dieren uit het bos helpen deze trans­ree met een kunstmatig gewei, maar elke keer donderen hun improvisaties van zijn kop. Gelukkig is er een fee met affiniteit met de lgbtq+-gemeenschap die ervoor zorgt dat twee takken voorgoed met Connors lichaam vergroeien.

Meseország mindenkié is de Hongaarse titel van dit sprookjesboek, Sprookjesland is van iedereen heet het in een prachtige Nederlandse vertaling van Mari Alföldy. In zeventien grappige en soms echt ontroerende sprookjes is de hoofdrol telkens weggelegd voor leden van seksuele of ­etnische minderheden of voor wezens die anderszins slecht passen in het patriarchale kerngezin dat de Hongaarse regeringspartij propageert. Die sprookjes zijn voor Vlaamse kinderen en volwassenen even leesbaar als voor Hongaarse – of ze aan een Europese zegetocht waren begonnen als Viktor Orbán er geen aanstoot aan had genomen, valt te bezien.

In zeventien grappige en soms echt ontroerende sprookjes is de hoofdrol telkens weggelegd voor leden van seksuele of ­etnische minderheden of voor wezens die anderszins slecht passen in het patriarchale kerngezin dat Orban en de zijnen propageren. Beeld Sprookjesland
In zeventien grappige en soms echt ontroerende sprookjes is de hoofdrol telkens weggelegd voor leden van seksuele of ­etnische minderheden of voor wezens die anderszins slecht passen in het patriarchale kerngezin dat Orban en de zijnen propageren.Beeld Sprookjesland

De meest besproken publicatie in Hongarije van de afgelopen dertien maanden begon als een initiatief van Dorottya Rédai van de Labrisz Lesbische Vereniging in Boedapest. Aan het begin van de coronatijd benaderde zij een stel Hongaarse auteurs met het idee de sprookjeswereld diverser te maken. Immers: geen land waarin klassieke rollenpatronen zo welig tieren als dat sprookjesland met zijn lelieblanke prinsessen in roze jurken die worden gered of wakker gekust door hetero­prinsen die de eeuwenoude kunst van het machismo beheersen. Zo’n land kan opknappen van een Sneeuwwitje die de pest heeft aan roze jurken of een mannelijke Assepoester van Roma-origine of iemand als Margaret de Reuzendoder, die beter met zwaarden overweg kan dan haar mannelijke metgezel.

Voor het project schreef Labrisz ook een wedstrijd onder jongeren met schrijfambities uit. Filosoof Boldizsár Nagy maakte een selectie. Het sprookjesboek met verhalen van bekende en onbekende Hongaarse auteurs verscheen voor het eerst in Boedapest op 21 september 2020. Labrisz wist niet of ze de oplage van 1.500 exemplaren zou verkopen, maar had geen rekening gehouden met het ultrarechtse parlementslid Dóra Dúró, bijgenaamd ‘de grimmige Disney-prinses’. Dit ‘giftige’ boek schoot bij Dúró net zo in het verkeerde keelgat als de giftige appel bij Sneeuwwitje.

Samensteller Boldizsár Nagy van het Hongaarse boek 'Sprookjesland is van iedereen'. Beeld K2 / Eenmalig
Samensteller Boldizsár Nagy van het Hongaarse boek 'Sprookjesland is van iedereen'.Beeld K2 / Eenmalig

Dat volwassenen aan ‘lgbtq+-gedrag’ doen is tot daaraan toe, kinderen bestoken met ‘homoseksuele sprookjes’ moet verboden worden, stelde de ultrarechtse Disney-prinses op een persconferentie waarop zij het boek voor de camera verscheurde. Het ultraconservatieve online­platform CitizenGo had daarna in een mum van tijd 67.000 handtekeningen verzameld onder een digitale petitie om de titel uit de handel te nemen. Het gevolg was dat de sprookjes in geen tijd een tweede druk van 15.000 exemplaren beleefden die ook weer binnen een paar dagen was uitverkocht.

Onderwijl roerde zich de met uitstekende politieke instincten begiftigde Orbán. Die was, na eerder campagne te hebben gevoerd tegen migranten en Brussel, op zoek naar een nieuw thema om dalende populariteitscijfers te keren. Wat als je kiezers waarschuwt voor ‘lgbtq-propaganda van de EU op Hongaarse scholen’?

In juni nam het door de regeringspartij gedomineerde parlement een wet aan die voorlichting over homoseksualiteit en geslachtsverandering in het onderwijs verbiedt. Die wet leidde tot verontwaardiging en protesten in West-Europa en regenboogvlaggen op het EK voetbal. Voor de verkoopcijfers van het sprookjesboek was de wet ook goed, al waren er nu boekhandels die exemplaren vooraf verpakten, zoals dat vóór 1989 en de val van de Muur ook met riskante titels gebeurde. Als kroon op het succes werd initiatiefnemer Dorottya Rédai vorige maand door Time Magazine tot een van de invloedrijkste personen van 2021 uitgeroepen.

Rédai weet als geen ander dat landgenoten die haar sprookjesboek ‘lgbtq+-indoctrinatie’ noemen het niet hebben gelezen. Er komen twee samenwonende vrouwen in voor, er is een rijke jongen die valt voor een arme Roma-zanger en in het slotgedicht trouwen twee prinsen, dat is het wel zo’n beetje qua ‘homoseksuele propaganda’.

Vliegende hulpinstantie

Vaker wordt deze sprookjeswereld bevolkt door wezens die op andere manieren afwijken van de 19de-eeuwse (Grimm) en de 21ste-eeuwse (Orbán) norm. Een van de fraaiste sprookjes is van de hand van studente Edit Penkö. De in een prachtige jurk gehulde prinses Sophie wordt daarin op haar bruiloft (ze trouwt met een dappere prins) jammerlijk weggesleurd door een draak. Althans: dat denken de bruiloftsgasten. In werkelijkheid blijkt die draak een soort vliegende hulpinstantie te zijn geweest die op het nippertje was ingeseind. Zowel die vreselijke bruids­jurk als die afschuwelijke macho­prins blijkt prinses Sophie namelijk door papa-koning opgedrongen.

null Beeld Sprookjesland
Beeld Sprookjesland

’s Werelds stoerste prinsen slagen er daarna om begrijpelijke redenen niet in om deze prinses te bevrijden uit de drakengrot die als een soort blijf-van-mijn-lijf­huis fungeert. En daarom gaat de vanwege zijn beroerde zwaardtechniek door zijn familie als mislukt beschouwde prins Benjamin daar maar eens een kijkje nemen. Die ziet al snel dat Sophie het bij die goede draak erg naar haar zin heeft. Benjamin ontdekt in de verlichte grot dat hij weliswaar een kluns met zwaarden is, maar wel prachtig kan schilderen en knutselen.

Nog een held uit dit boek die niet onvermeld mag blijven is het met drie oren geboren konijn Diederik, dat alle twee-origen in zijn bos uit een vuurzee redt.

En allemaal leefden ze nog lang en gelukkig. Over honderd jaar zullen historici schrijven: de diversificatie van de sprookjeswereld begon in het land van Viktor Orbán.

Boldizsár M. Nagy (samen­stelling), Sprookjes­land is van iedereen, Matan Publishers, 196 p., 17,95 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234