Donderdag 24/09/2020

Expo

Emballeren op kleine en grote schaal: de Parijse jaren van Christo

De Bulgaarse kunstenaar Christo (met bril) in 1985, tijdens de voltooing van zijn legendarische ‘The Pont Neuf Wrapped’.Beeld AFP

De onlangs overleden Christo beleefde cruciale jaren in Parijs toen hij er in 1958 als Bulgaars vluchteling belandde. Later schonk hij met de ingepakte Pont Neuf de Lichtstad een orgelpunt. In het Centre Pompidou is te zien hoeveel bloed en tranen dat huzarenstuk kostte.

Was Christo (1935-2020) een spektakelkunstenaar? Met eenvoudige materialen wist hij in ieder geval maximaal effect te genereren. Zelf noemde hij zijn grootse ruimtelijke ingrepen liever ‘architectuur’. Bovendien bleek de landscape artist achter de schermen een volbloed lobbyist. Overtuigen én debatteren was part of the game. “Soms leek hij zelfs ontgoocheld wanneer het allemaal te makkelijk ging”, stelt Serge Lasvignes, directeur van het Centre Pompidou.

Voor zijn beruchte ‘emballages’ in de openbare ruimte moest Christo weerbarstige politici en stugge administraties aan zijn kant krijgen. Zo lag de toenmalige Parijse burgemeester Jacques Chirac stevig dwars voor The Pont Neuf Wrapped (1985), bang om zijn electoraat te bruuskeren. Maar de vastberaden Christo bleek samen met zijn vrouw Jeanne-Claude uitermate creatief in het bespelen van de Franse ambtenarij. Met een mondje franglais, een occasionele woedebui en elegant smekende brieven wist hij zijn even “verleidelijk” als “provocatief” plan te slijten. Nu is de Pont Neuf algemeen erkend als een van Christo’s meesterwerken.

Op de uitgekiende expo in het Centre Pompidou, inzoomend op de Parijse exploten van Christo, volg je van naald tot draad hoe het Pont Neuf-project uitgroeide tot een tienjarige processie van Echternach. Vanaf 1975 dirigeerde Christo vanuit New York zijn vermetele droom. Niet vies van enige mythevorming documenteerde de Bulgaar zijn werkproces steeds uitvoerig. Plannen, foto’s, schetsen, stukken touw en stof, materiaallijsten tot de indrukwekkende maquette die de Parisiens moesten overtuigen: ze zijn hier allemaal te bekijken. Net als de schitterende documentaire van Albert en David Maysles (ook op YouTube), die the making of in een spannend relaas goten.

Drie miljoen toeristen

Toen de doordouwer uiteindelijk zijn zin kreeg, was de triomf des te groter. Chirac en Christo hieven voor de camera’s het glas; 200.000 bezoekers stapten al de eerste dag over de met ‘shiny beige’-textiel ingeduffelde iconische brug. Drie miljoen toeristen vergaapten zich aan dit zachtaardig staaltje artistieke durf. Pro en contra vlogen elkaar in de haren over het verhulde monument, opglinsterend in het herfstlicht, amper veertien dagen te bewonderen. 

Voor Christo was die tijdelijkheid essentieel: “Al onze projecten zijn nomadisch en van voorbijgaande aard. Deze werken kun je maar één keer in je leven bekijken, maar ze blijven in ons geheugen gegrift.” The Pont Neuf Wrapped, bekostigd door de verkoop van zijn collages en tekeningen, vormde de springplank naar andere (van zijn in totaal 22) megaprojecten als de ingepakte Reichstag (1995), The Gates in Central Park (2005) of de Floating Piers (2016) in Italië.

Christo voor de ingepakte Reichstag, in 1995.Beeld REUTERS

Christo Vladimiroff Javacheff strandde in 1958 op 23-jarige leeftijd in Parijs, op de vlucht voor het communisme. De magere slungel met de hoornen bril zou er amper zes jaar blijven, tot 1964. Toch bleek het een cruciale periode voor zijn artistieke ontbolstering. Niet in het minst omdat Christo er het pad kruiste van een zeker Jeanne-Claude Denat de Guillebon. De ontmoeting tussen Christo en Jeanne-Claude, dochter van een naaste verwant van generaal de Gaulle, stond in de sterren geschreven. Ze waren op exact dezelfde dag geboren: 13 juni 1935. Christo leerde haar kennen nadat hij, bij wijze van broodwerk, haar moeder Précilda de Guillebon schilderde. Het duo werd onafscheidelijk en cultiveerde een artistieke symbiose, tot Jeanne-Claude in 2009 overleed.

Mag je oneerbiedig beweren dat Christo een onetrickpony is? Overdreven. Wel is het intrigerend intrigerend te merken hoe Christo’s inpakkunst al vroeg vorm kreeg. Eind jaren vijftig begon hij er duchtig op los te experimenteren met verfblikken, conservendozen of olievaten, die hij beschilderde of met hars bewerkte. Of ze omzwachtelde met materialen én met touw inbond. Zelfs een speelgoedpaard, een kinderwagen, een winkelkar verkeersborden of een Keverauto moesten eraan geloven en werden ingepakt. Alsof je door een opslagruimte stapt ogen de objecten nu enigszins anachronistisch, ja, een tikje koddig, als gedateerde avant-garde. Zelfs een portret van Brigitte Bardot omgaf hij met plastic folie. “Kunst gaat altijd om transformatie”, bleef Christo’s motto. In schril contrast zijn er de zeer esthetische Store Fronts (1964), blinde vitrines die in zekere zin ook verbergen.

Lege olievaten

Maar Christo lonkte al snel naar de buitenwereld. ‘Wat hij op kleine schaal had gerealiseerd, wilde hij op de stedelijke openbare ruimte projecteren’, aldus expo-curator Sophie Duplaix. Zijn eerste (illegale) interventie was een barrière van 89 gekleurde olievaten in de Rue Visconti, ‘Le Rideau de Fer’, in juni 1962. Een politiek statement tegen de bouw van de Berlijnse Muur. ‘Onze huisbaas zag een man voortdurend sjouwen met lege olievaten, van boven naar beneden en terug. Pourquoi? Maar hij liet Christo begaan’, herinnerde Jeanne-Claude zich.

De Parijse expo, door Christo nog zelf mee begeleid, toont vooral hoe vasthoudend én visionair hij was. Al in 1962 maakte hij schetsen voor het inpakken van allerhande Parijse gebouwen, waaronder de Arc de Triomphe, die hij vanuit zijn toenmalige appartementje zag. De cirkel moest en zou rond. De Arc zou normaal zelfs dit jaar al worden omhuld. De toestemming van president Macron had hij op zak. 

Ontroerend is het filmpje waarin een fragiele Christo in zijn atelier rondschuifelt met een meetlat, amper enkele weken voor zijn dood op 31 mei 2020. De Arc de Triomphe-emballage komt er nu postuum. Zijn neven én assistenten Vladimir Yavachev en Jonathan Henery moeten in september 2021 Parijs met verstomming slaan. En vanuit zijn graf trekt Christo aan de touwtjes.

Christo en Jeanne-Claude Paris!, tot 19 oktober, Centre Pompidou, Parijs.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234