Woensdag 13/11/2019

Interview

Els Dottermans over het nieuwe hoofdstuk in haar leven: "Die onzekerheid geeft mij energie"

Beeld Illias Teirlinck

Actrice Els Dottermans was een van de gezichten van het vaste NTGent-ensemble. Met de komst van Milo Rau is dat ensemble verdwenen, maar Dottermans staat dit weekend wel weer op de planken. In Compassie, de nieuwe voorstelling van Rau, nota bene. "Ik doe nu alles op mijn eigen voorwaarden."

“Een nachtmerrie.” Zo omschrijft Els Dottermans (54) wat haar overkwam tijdens de tweede voorstelling van Compassie. De geschiedenis van het machinegeweer, in het Nederlandse 's Hertogenbosch. “De première: ça va. Dat was redelijk”, zegt de actrice. “Maar de tweede avond heb ik de nachtmerrie van een acteur beleefd. Ik crashte in mijn hoofd. Het werd zwart. Ik heb zeker twintig of dertig keer de tekst moeten vragen, ik kon zelfs niet meer nadenken. Dat was verschrikkelijk. Ik dacht toen echt: nu stop ik met toneel. Dit is het einde.”

Niet dus. Integendeel: Compassie, een remake van een voorstelling die NTGent-leider Milo Rau eerder in Duitsland maakte, is vanaf dit weekend ook in België te zien. Met Dottermans in de hoofdrol - de Franse actrice Olga Mouak vertelt haar eigen verhaal in de pro- en epiloog. “Milo heeft de voorstelling een paar jaar geleden gemaakt met een Duitse actrice. We hebben de voorstelling wel gepersonaliseerd, maar het blijft haar verhaal. Ze vertelt hoe ze als jong meisje als vrijwilliger, als hulpverlener, naar Congo en Rwanda is gegaan, in 1994. En hoe ze daar de genocide heeft meegemaakt. Dat heeft haar zo'n trauma opgeleverd, dat ze niet meer op een normale manier met het leed van die vluchtelingenproblematiek kan omgaan. Vandaar de titel: compassie. Ze kan geen compassie meer voelen, omdat ze die slachtpartij heeft gezien. Ze kan een andere problematiek niet meer aan. Het litteken is zo groot, dat we niet meer kunnen meevoelen met wat er naast ons, onder onze ogen, gebeurt.”

Compassie markeert een nieuw hoofdstuk in Dottermans' carrière, die nu voor het eerst als zelfstandige aan de slag is, nadat ze haar hele carrière in vaste loondienst gewerkt heeft: eerst bij Blauwe Maandag Compagnie, vervolgens bij Toneelhuis, en tenslotte bij NTGent. “Ik heb alleen maar in een vast gezelschap gezeten. Nooit iets anders gedaan in mijn leven. Toen ik vertrok bij Toneelhuis, dacht ik: nu word ik freelancer. Dat ben ik welgeteld veertien dagen geweest. Toen heeft Johan Simons mij opgevist, bij NTGent. Ik wist niet hoe snel ik ja moest zeggen. Ik voelde mij weer veilig, en we hebben fantastische dingen gemaakt."

Die periode is voorbij. NTGent ging door een crisis, en er ontstond een breuk in de spelersgroep. Maar daar wil de actrice liever niet op terugblikken. “Dat is niet iets waarvan mensen moeten smullen. Wat gebeurd is, is gebeurd, en we gaan voort. Dat is wat telt. Ik verwerk dat zelf.” Het crisisjaar eindigde met het vertrek van Simons, de komst van Milo Rau als artistiek leider, en het einde van het vaste acteursensemble in de Gentse schouwburg.

Niet echt een einde in schoonheid, lijkt ons.

“Kijk, in theater gebeurt dat altijd op zo'n manier. Als een technieker of een vaste medewerker op pensioen gaat, wordt dat gevierd. Bij een acteur gebeurt dat nooit. Een acteur vertrekt altijd met discussies, of ruzies, of verdriet. Juist omdat je je als acteur zo moet smijten, zo moet engageren. Dat is als een huwelijk: als je weg wil, moet je je echt losscheuren. Dat is heel mooi, maar ook heel treurig. Bij Toneelhuis ben ik via de achterdeur naar buiten gegaan, in stilte. Enfin, ik ben uitgewuifd, ik zal het zo zeggen.”

U zit meteen in de nieuwe voorstelling van Milo Rau. U hebt naadloos de overstap gemaakt van het 'oude' naar het 'nieuwe' NTGent, lijkt het.

“Ik zit nu natuurlijk in een nieuwe positie: ik ben een freelance-acteur, ik ben niet vast in het gezelschap. Ik kan zelf bepalen aan welke projecten ik meewerk en aan welke niet. Dat geeft een heel andere energie, een heel ander engagement. Daar ben ik heel blij mee. Het komt me heel goed uit, het komt op het juiste moment. Dat is het grote verschil nu: ik doe alles op mijn eigen voorwaarden.

"Milo had mij uitgenodigd om die voorstelling te spelen. Ik dacht: goed, dan hebben wij kort de tijd om elkaar te leren kennen, kunnen we zien of het iets wordt. Want ik was een beetje... voorzichtig, tegenover Milo. Normaal gezien ben ik heel enthousiast, ik smijt mij heel snel. Maar dat is een beetje getemperd. 'We zullen wel zien', dacht ik. 'Kom mij maar halen, als je me nodig hebt. Ik ga niet naar jou komen.' Ik had geen zin in een nieuwe artistieke leider, aan wie ik heel mijn hebben en houden moest geven. Met die uitnodiging heeft hij een deur op een kier gezet. Ik zag de voorstelling, en ik dacht: hier kan ik wel iets mee.”

Beeld Illias Teirlinck

'Deze ommezwaai is heel inspirerend. Ik was daar zelf ook aan toe', zei u toen het nieuwe NTGent-programma werd voorgesteld. Denkt u er nog steeds zo over?

“Zeker. Ik was vrijdag, op de première van Lam Gods, toch met een zekere blijdschap vervuld. Omdat NTGent weer bruist van de energie. Dat heeft natuurlijk te maken met het hot zijn van Milo Rau: iedereen hangt rond hem als motten rond een lamp. Maar ik was vooral blij dat dat platgeslagen huis weer bruist.”

Het betekent wel dat u uw vaste baan kwijt bent. Vindt u het jammer dat het ensemble is opgeheven?

“Ik denk niet dat Milo Rau geen vast gezelschap meer wilde. Maar hij moest wel tabula rasa maken. Want het gezelschap dat er was, dat was bezoedeld. Dat was niet fris. Get rid of it, en begin iets nieuws. Misschien worden de mensen met wie hij nu werkt wel het volgende gezelschap.”

U zat ook in de adviesraad die op zoek ging naar een nieuwe artistiek leider.

“Ja, kijk, zo'n adviesraad... Zo'n adviesraad is er omdat die er moet zijn. Maar het is natuurlijk de raad van bestuur die beslist. Wij hebben allemaal onze wensen kenbaar gemaakt. In die wensen stond ook dat het een intendant zou worden die met het gezelschap wilde verder gaan. Dat is niet gebeurd. Maar ik ben daar toch niet rouwig om. Integendeel, zelfs. Dit is wat er moest gebeuren. Diep in mij voelde ik misschien ook wel dat het moest veranderen." 

Tijdens het Theaterfestival was uw collega Sara De Roo niet mals. “Het laatste Vlaamse stadstheater dat zijn toneelarbeiders, de toneelspelers, met het respect behandelde dat ze verdienen, is verdwenen.” Wat vindt u daar dan van?

“Wat Sara De Roo probeerde te zeggen, vond ik heel moedig. Dat heeft mij erg geraakt. Zij is zelf uit een vast gezelschap gestapt (tg Stan, EWC) en zij en ik vinden ensemble een van de belangrijkste dingen die er bestaan. Maar Sara en ik zijn ongeveer even oud, en heel het ensemble van NTGent zat vol gesettelde acteurs. Op leeftijd, zeg maar. Wij waren allemaal toe aan iets nieuws. En wij zijn acteurs die een zekere naam hebben, die nog werk hebben. Het gaat over de jonge mensen. Ik ben destijds in een vast gezelschap gerold, maar jongeren vandaag moeten anders starten. Je moet een netwerk uitbouwen, je moet het ene contract aan het andere knopen. Dat is gewoon overleven. Voor hen zouden ensembles moeten blijven bestaan. Zij hebben dat nodig. Sara en ik niet. Jonge mensen hebben tijd nodig om zich te ontwikkelen, tijd om zich te veilig te voelen, iets te maken en iets voor langere tijd te kunnen spelen.”

Maar u bent nu dus zelfstandige. Maakt dat u niet onzeker?

“Ik heb niet zoveel aanleg voor boekhouden. Daarvan kan ik soms panikeren. Dan moet iemand die wel iets van cijfers kent mij even kalmeren. En dan gaat het weer. Maar dat maakt je wel nerveus. Ik moet nog groeien, in dat zelfstandig worden. Het is een raar gegeven: als je altijd vast in een gezelschap zit, wordt alles voor je gedaan, op administratief vlak: je pensioen, je loon, je vakantiegeld... Ik besef nu pas wat voor een luxe dat is.”

“Dus ja, natuurlijk is dit een heel onzekere fase in mijn leven. Maar ik moet op één of andere manier toegeven dat het mij energie geeft, dat ik er niet door dichtklap. Onzekerheid is een van de grootste drijfveren van een artiest. Plezierig is dat niet altijd, maar het is de golf waarop we moeten varen. Onzekerheid is eigen aan ons vak.”

Compassie. De geschiedenis van het machinegeweer. 6 oktober in De Grote Post (Oostende), daarna op tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234