Vrijdag 18/10/2019

Kunst

Eindelijk staat die andere vrouw op Manets schilderij Olympia centraal

Olympia, 1863. Beeld Getty Images

Musee D’Orsay toont Olympia voor het eerst onder de tijdelijke titel ‘Laure’, naar de naam van de zwarte vrouw op het schilderij. Het museum past na onderzoek verschillende titels van andere kunstwerken permanent aan.

Nee, Manets wereldberoemde schilderij Olympia (1863) krijgt geen nieuwe naam, zoals hier en daar werd bericht de afgelopen dagen. Édouard Manet heeft het schilderij tenslotte zélf Olympia genoemd, als ‘bijnaam’ voor de naakte vrouw die als courtisane is uitgebeeld. Maar spectaculair is het wel: voor het eerst sinds het gemaakt werd, staat de zwarte vrouw die er óók op is afgebeeld, centraal. 

Een eeuw lang werd in de literatuur vrijwel alleen de liggende witte vrouw beschreven en was de zwarte vrouw een voetnoot, als ze al werd genoemd. Haar naam is Laure, staat er nu op een groot bord bij het werk in de tentoonstelling Le modèle noir, die dinsdag opende. Het perspectief is gedraaid. Laure was professioneel model en verpleegster en leefde zelfstandig in Parijs in de groeiende zwarte gemeenschap daar. Laures naam was al bekend, Manet noteerde het in een schetsboekje toen hij haar schilderde: ‘Laure, très belle négresse’. Dat boekje is herontdekt en wordt voor het eerst bij het schilderij getoond.

Hoofdconservator van Musée D’Orsay, Isolde Pludermacher, licht toe dat het onderzoek voor deze tentoonstelling heeft geleid tot een complete heroverweging van de collectie: “Enkele kunstwerken krijgen nieuwe titels, we moedigen andere musea aan hun titels te heroverwegen. Hopelijk kijkt na deze tentoonstelling niemand meer hetzelfde naar Olympia.”

Aanleiding is archiefonderzoek naar de zwarte modellen die zijn uitgebeeld, waarvan sommige voor het eerst zijn geïdentificeerd. Hun naam zal voortaan altijd op het tekstbord worden vermeld. Daarnaast heeft het museum verouderde titels die inmiddels als racistisch worden beschouwd, voorzien van gepastere namen. Zo wordt Buste de nègre du Soudan (1856-7) van Charles Cordier nu Homme du Soudan. Bij de tekst blijven verwijzingen staan naar de voormalige titels, “omdat de geschiedenis niet kan worden gewist”, zegt Pludermacher.

Zwarte vrouwen in Franse kunst

Over Olympia bestaan hele boekwerken waarin soms tientallen pagina’s zijn gewijd aan de witte vrouw, terwijl Laure niet wordt genoemd of hooguit evenveel aandacht krijgt als de zwarte kat aan de voeten van de courtisane. In colleges voor kunststudenten hetzelfde; vaak werd ze niet genoemd. In Amerika promoveerde kunsthistoricus Denise Murrell op de rol van zwarte vrouwen in Franse kunst van de periode na de afschaffing van de slavernij in 1794. Haar onderzoek leidde tot deze tentoonstelling. Musée D’Orsay breidde het onderzoek vervolgens uit naar de gehele eigen collectie. 

Volgens Isolde Pludermacher is Olympia door Manet deels gemaakt uit fascinatie voor de tegenstelling van de zwarte en witte huid, waar onmiskenbaar een oriëntalistische interesse aan ten grondslag ligt, maar “maakte Manet een radicaal gebaar door het werk in contemporain Parijs te situeren”: het is een moderne Franse voorstelling. Model voor de courtisane was Victorine Meurent, zelf kunstenaar. Pludermacher: “Laure poseert hier als bediende en ‘bemiddelaar’ van een high class courtisane; ze biedt de bloemen van Olympia’s potentiële klant aan met een vragende blik; zal ik hem binnenlaten of niet?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234