Zaterdag 27/02/2021

AchtergrondRusland

Eerst huisarrest en een absurde aanklacht, nu ontslaat Moskou de populaire regisseur Kirill Serebrennikov

Russische aanklagers eisen zes jaar gevangenisstraf tegen de prominente film- en theaterregisseur Kirill Serebrennikov wegens verduistering.  Beeld EPA
Russische aanklagers eisen zes jaar gevangenisstraf tegen de prominente film- en theaterregisseur Kirill Serebrennikov wegens verduistering.Beeld EPA

De theater- en filmmaker Kirill Serebrennikov (51) bewandelde jarenlang met succes het smalle pad van de artistieke vrijheid in het Rusland van president Vladimir Poetin. Maar met zijn ontslag bij het Gogol Centrum lijkt dat liedje voorbij.

Het leek te mooi om waar te zijn: de theatervoorstellingen van Kirill Serebrennikov bevatten vaak nauwelijks verhulde kritiek op de ideologie van de Russische regering, bijvoorbeeld door het tonen van homoseksualiteit, naakt en erotiek, toch werden ze gesubsidieerd door de staat. Nu blijkt dat het ook echt te mooi was.

Vorige week maakte Serebrennikov op Instagram bekend dat de stad Moskou zijn contract bij het Gogol Centrum niet verlengt. Het bericht veroorzaakte een schok in de Russische kunstwereld en wordt breed gezien als een nieuwe poging om de artistieke vrijheden in te perken. Niet toevallig gebeurt dit in een tijd waarin Russen in groten getale demonstreren tegen Poetin en de veroordeling van oppositieleider Aleksej Navalny. Diverse kunstenaars zijn tijdens die protesten aangehouden, zoals leden van Pussy Riot en de rapper Oxxxymiron.

“Alles wat in deze wereld begint, eindigt ooit. Maar tegelijk begint iets nieuws”, schreef Serebrennikov op Instagram. “Het Gogol Centrum zal als theater en als idee blijven leven. Omdat theater en vrijheid belangrijker zijn, en dus vasthoudender, dan welke ambtenaren ook.”

De Russische regisseur Kirill Serebrennikov in juni 2020 in de rechtszaal.
 Beeld REUTERS
De Russische regisseur Kirill Serebrennikov in juni 2020 in de rechtszaal.Beeld REUTERS

Omstreden werk

Serebrennikov begon zijn carrière midden jaren negentig als regisseur van videoclips en commercials. Begin deze eeuw maakte hij de overstap naar het theater. In 2012 werd hij artistiek directeur van het Gogol Centrum. Een nieuwe, avant-gardistische kunstbeweging leek voet aan de grond te krijgen in Rusland. De tijd was er rijp voor, ook omdat het regime toen wilde laten zien dat het niet per se tegen experimentele kunst was.

Serebrennikov maakte van het ingeslapen Gogol Centrum, waar vooral ouderwetse producties jaren achtereen speelden, een multicultureel podium, met omstreden theatervoorstellingen die de heersende nomen tartten. In 2017 ensceneerde hij bij het Bolsjoj-theater in Moskou een ballet over het leven van de legendarische, homoseksuele Russische balletdanser Roedolf Noerejev. De première werd twee keer uitgesteld, om politieke redenen werd gefluisterd. Toen die uiteindelijk toch plaatsvond, zat iedereen die iets te zeggen heeft in Moskou alsnog netjes te klappen in de zaal. Inclusief de woordvoerder van Poetin.

Maar de tegenwerking bleef toenemen. In 2017 beschuldigde het Openbaar Ministerie Serebrennikov ervan 1 miljoen euro aan subsidiegelden voor het Gogol Centrum te hebben verduisterd. Hij kreeg onmiddellijk huisarrest. De aanklacht werd door velen absurd genoemd. Er was geen enkel bewijs. De aanklagers gingen zo ver dat ze beweerden dat sommige toneelstukken nooit waren geproduceerd, ondanks de honderden toeschouwers die erbij waren geweest.

USB-sticks

De regisseur werkte vanuit zijn appartement door. Zonder telefoon of internet: hij had alleen een enkelband en contact met zijn advocaat. En dus moest die dagelijks heen en weer lopen met USB-sticks vol opnamen van repetities en documenten met aantekeningen. Zo werkte hij behalve toneelstukken en operaregies ook zijn film Leto (‘Zomer’) af, over de Russische rocksterren die mee het eind van de Sovjet-Unie inluidden.

In april 2019 werd Serebrennikovs huisarrest opgeheven. Hij kreeg drie jaar voorwaardelijk, een boete en het verbod om het land te verlaten. Maar bij de pakken zitten doet hij niet. Zo werkt hij op afstand aan Parsifal van Richard Wagner voor de Weense Staatsopera.

Daarna zal hij zich storten op De neus van Dmitri Sjostakovitsj bij de Bayerische Staatsoper in München. Die opera is gebaseerd op het gelijknamige verhaal van, jawel, Gogol. Met andere woorden, Serebrennikov blijft onverstoorbaar doorgaan met waar hij goed in is. “Het meest waardevolle in Rusland is niet de macht van de regering of de media”, zei hij onlangs. “Het meest waardevolle is de Russische cultuur. Cultuur is het waard om voor te lijden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234