Vrijdag 29/05/2020

BoekenrecensieBoeken

Een ‘verhalenboom’ van Joost de Vries ★★★★☆

‘Rustig aan, tijger’ van Joost de Vries is een dwarsdoorsnede van een ambitieuze, door diverse neuroses gekwelde generatie, veelal dertigers.Beeld Stephan Vanfleteren

Een ingenieuze, in elkaar hakende verhalenkrans over het moderne leven. In Rustig aan, tijger richt slimmerd Joost de Vries (37) het vergrootglas op het ambitieuze gehannes van waanwijze hipsters, reclamelui en zelfs politici.

Luiheid, dat is wel het allerlaatste waar je de Nederlandse schrijver Joost de Vries kunt op betrappen. Zijn literaire productie houdt er een florissant ritme op na. Sinds zijn bejubelde debuut Clausewitz (2010) ontpopte hij zich als een toonaangevende stem in het Nederlandse intellectuele landschap – al moet hij regelmatig schimpscheuten incasseren over zijn hoog ‘bolleboosgehalte’.

Naast romancier toonde De Vries zich als bloemlezer van de Nederlandse essayistiek, brak hij een lans voor ‘echte pretentie’ en schrijft hij aan de lopende band kritieken en stukken voor De Groene Amsterdammer, waar hij intussen adjunct-hoofdredacteur is. Maar de fictie is natuurlijk zijn belangrijkste speelterrein.

De Vries’ nieuwste worp Rustig aan, tijger zit op de schopstoel tussen een roman en een verhalenbundel. Noem het een krans van zeven short story’s die subtiel in elkaar grijpen, een procedé dat je tegenwoordig ook in Netflix-series (denk maar aan Easy) vaak ziet opduiken. Bepaalde personages maken pop-upverschijningen in meerdere verhalen, anderen laten zich uitdrukkelijker gelden, terwijl er ook duchtig met perspectiefwisselingen wordt gejongleerd. In dichte drommen stevenen ze op ons af, Nadia, Jorrit, Elias, Marnix, Mickey, Diski, Muis, Niels, Lotte, Uma en hoe heten ze ook allemaal. Verbaast het dat sommigen amper contouren krijgen?

Souplesse versus scalpel

Toch zet De Vries hoog in. Van meet af aan grossiert hij bovendien in literaire spielereitjes waar hij zichtbaar tuk op blijft. In het eerste verhaal ‘Creatief schrijven’ is dat nogal expliciet, met zelfs voorafspiegelingen van mogelijke scenario’s, alsof je een extra cursusje verteltechniek cadeau krijgt. Niettemin hangt er een fraaie melancholische waas over de opgerakelde liefdesaffaire van de verteller in Riga, met de nu hoogzwangere ‘Anna’. Hij ontmoet haar bij de begrafenis van Marnix Siebold de Gijselaar, haar én zijn vriend ten tijde van het bedrog.

‘Een verhalenboom’, zo lanceert uitgever Das Mag dit boek. Met veel souplesse of dan weer met het scalpel maakt De Vries een soort dwarsdoorsnede van een ambitieuze, door diverse neuroses gekwelde generatie, veelal dertigers. Ze zijn op huizenjacht via Funda (het Nederlandse Immoweb), raken verzeild in rommelige affaires en voorzichtig bedrog, maken carrière en fladderen van Riga naar New York of Cannes. Maar of ze gelukkig zijn? Telkens weer is het epicentrum Amsterdam: ‘Dit is Amsterdam; op sommige dagen, op goede dagen, raken losse lijnen elkaar en worden elders beloftes vervuld en kom je gratis en voor niets de mensen van wie je houdt tegen, zomaar op het pontje naar Noord’, klinkt het bedrieglijk zoetsappig in het verhaal ‘Droomduiding’.

De Vries ondergraaft voortdurend zijn eigen ironie en waarschuwt voor de valstrikken van het verleden. Altijd weer betrappen zijn protagonisten zichzelf terwijl ze nog aan het handelen zijn, zélfs tijdens de seks. Alsof ze zichzelf vanachter een glaswand gadeslaan. Leven in het moment, dat is hen zelden gegeven.

In het tweedelige ‘Brief uit Menorca’ – ‘vrij naar Cees Nooteboom’ – lezen we hoe zowel de teruggetrokken Diski als de lesbische ‘Muis’ terugkijken op de peripetieën van een succesvol reclamebureau. Tien jaar lang is het een carrousel van dadendrang, een bijenkorf van balts. Uit dat verleden verschijnt vooral de ongrijpbare Sylvia, die zowel Diski als Muis fascineerde, het ‘provinciaaltje’ dat een onstuitbare opgang maakte en zelfs in de liefde verschroeiend gedecideerd leek. Tot ze tijdens een Pride in Tel Aviv domweg om het leven komt. Dat Diski – na een kortstondige romance – verliefd op haar was, hakt er alsnog in.

Zelden zwaar op de hand

Er ligt wel vaker een patina van desillusie en ge­fnuikte ambities over deze verhalen. Toch wordt Rustig aan, tijger zelden zwaar op de hand. In het slotverhaal wordt een Nederlands minister – de vroegere directeur van het reclamebureau – aan de schandpaal genageld door zowaar Thierry Baudet. Met een foto, genomen door een Ierse fotografe met wie hij naar bed is geweest. Of heeft deze beleidsman zich welbewust laten meetronen door deze Samantha, om zijn carrière stilletjes te laten kapseizen?

Niet elke vertelling in deze bundel snijdt voldoende hout. Maar de opmerkingsgave van de schrijver – vol schrandere, uiterst quotable formuleringen – maakt véél goed in dit literaire spiegelpaleisje. Nee, het stigma van slimste jongetje van de klas raakt De Vries met dit hersenkrakende proza nog niet meteen kwijt.

Joost de Vries, Rustig aan, tijger, Das Mag, 220 p., 21,99 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234