Zondag 29/01/2023

RecensieBoeken

Een schurende roman over seks en liefde: Gwen van der Zwan overtuigt met ‘Zuigertje’

Gwen van der Zwan. Beeld rv
Gwen van der Zwan.Beeld rv

Zuigertje, het debuut van de Nederlandse Gwen van der Zwan, is een geslaagde, schurende én uiteindelijk wrange liefdesroman. Zonder drammerigheid neemt ze thema’s als klassenverschillen, internetcultuur en seksuele schoonheidsdwang op de slof.

Dirk Leyman

Komt er geen eind aan het rijtje talentvolle, vrouwelijke Nederlandse debutanten? We hadden al Dieuwertje Heuvelings en Sofie (intussen Tobi) Lakmaker, en recenter Nikki Dekker, Michèlle Schimscheimer, Nadia de Vries, Nina de la Parra en Sarah Neutkens. Nu mag daar zonder verpinken een nieuwe naam aan toegevoegd worden: Gwen van der Zwan. En wat valt er op? Steeds die onbevangenheid om op een schurende manier over seks én liefde te schrijven, doorweven met een pulserende zoektocht naar identiteit.

Van der Zwan komt niet helemaal uit de lucht vallen. De fotografe, journaliste en telg van de Rietveld Academie won in 2012 de publieksprijs van de A.L. Snijdersprijs voor haar zeer korte verhaal ‘Jaapies huis’. Haar debuut werd al talloze malen aangekondigd én uitgesteld, om nu pal in de zomer te verschijnen.

Zuigertje is een heftig én uiteindelijk wrang liefdesverhaal, dat flink wat thema’s bespeelt: van verlies, rouw, sekswerk, drugs, internetcultuur en patriarchaat tot schoonheidsidealen. Met bovendien een bijna filmische scenografie en welgemikte komische toetsen.

‘Het voelde alsof ze jarenlang een of andere bloembol was geweest die voor het eerst boven het aardoppervlak uitkwam’, denkt Olivia wanneer ze een relatie begint met de zwarte Levi. Is ze voor het eerst echt verliefd? Het decor van Zuigertje is de Amsterdamse Bijlmerwijk. Daar groeide Levi tot zijn scha en schande op én is nu werkzaam als vuilnisman.

Terwijl zij – ‘geboren met een gouden lepel in haar mond’ en afkomstig uit ‘een gezin waar de patriarchale dynamieken je om de oren vlogen’ – er komt wonen in het kader van een gentrificatieproject. Het contrast kan niet groter zijn. Maar Olivia, die als kunstenares werkt, is rotsvast van plan om hun verschillen weg te wissen. ‘Ze is nou eenmaal goed in toneelspelen en in zich aanpassen aan en gedragen naar andermans wensen en verlangens.’

Dramatische rol voor de vis

Van der Zwan gebruikt de coronacrisis om de idylle meteen op scherp te zetten. Hun inkomen valt genadeloos weg. Levi moet – om zijn uitkering te behouden – de straat gaan vegen, de job blijkt een ‘verzamelplaats voor verloren zielen’. Olivia besluit op het socialemediaplatform Twitch haar looks uit te spelen. Dat escaleert razendsnel tot een bijna ziekelijke én verslavende zucht naar aandacht. Levi verliest zich in cokegebruik, tot hij zelfs een lijntje legt op het altaar van zijn net gestorven tante. ‘Leven alsof er geen morgen is’, is zijn motto. Maar de immens groeiende berg schulden haalt hem genadeloos in.

‘Ze hield van Levi. Maar ze voelde zijn armoede steeds dichter om haar heen sluiten en wilde daar met toenemende mate van wegrennen.’ Voor Olivia is haar uiterlijk ‘een verdienmodel met een grove omzet geworden’. Zal een borstvergroting daar nog een steentje aan bijdragen? Kan ze ‘door trieste oppervlakkigheid te beoefenen’, ‘wellicht iets waarachtigs aantonen’? Dat Olivia de dood van haar moeder na een hersentumor niet verwerkt heeft, is overduidelijk. En hier zie je de parallellen met Tobi Lakmakers De geschiedenis van mijn seksualiteit goed opdoemen.

Van der Zwan laat knap zien hoe de verliefdheid uitmondt in een gevangenis. Ze belanden ‘als vissen in een fuik’, met overigens een dramatische rol voor Levi’s lievelingsvis Zuigertje. ‘Omdat ze niet compatibel waren, werd de weg die ze aflegden steeds nauwer, totdat ze vast zouden zitten.’ Alle uitzinnig overwogen pistes ten spijt.

Van der Zwan schrijft recht voor de raap én zonder reserves, om dan weer analytische passages in te lassen. Haar woordenschat houdt ze aan de teugel. Soms slaat ze metaforisch weleens de bal mis. Maar haar gevoel voor dialogen én ritme is haast feilloos. Deze spitse, vaak ook grappige roman vol seks, internetcultuur, klassenbewustzijn én een grimmige buitenwereld overtuigt. Ook door zijn onverbiddelijkheid. Want wat moet Olivia met het ‘stemmetje dat haar vertelde dat als ze niet langer ‘mooi’ zou zijn, niemand meer geïnteresseerd in haar zou zijn. Online of offline’?

Gwen van der Zwan, 'Zuigertje', Pluim, 253 p., 22,50 euro. Beeld rv
Gwen van der Zwan, 'Zuigertje', Pluim, 253 p., 22,50 euro.Beeld rv

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234