Zondag 25/08/2019

Madonna 60

Een popicoon wordt 60: "Madonna is de iPhone van de popmuziek"

Beeld RV

Madonna wordt zestig, en omdat we niet altijd moeten wachten op iemand om dood te vallen alvorens we hem of haar fêteren, blikken we een week lang terug op de relevantie van het popicoon. Vandaag: Madonna als Queen of Pop, en hoe ze de weg heeft bereid voor vrouwelijke popsterren.

"Lakaveusjen". Ik ben vijf en ik stamp ritmisch mijn mollige kleuterbeentjes tegen de stoel voor me. "Hhheeyy!" We zijn onderweg naar Zuid-Frankrijk en The Immaculate Collection is de enige pop-cd in de Saab van mijn ouders – een beslissing die ze zich pas zullen beklagen wanneer ik op de terugweg vraag wat die mevrouw zoal zingt. 

Wie een korte rondvraag doet naar mensen hun eerste Madonna-herinnering krijgt antwoorden even divers als haar oeuvre. Of je nu viel voor de eighties-pop van 'Like a Prayer', de zwoele triphop van 'Justify My Love',  of de elektronica-invloeden in 'Ray of Light', dankzij zowel haar enorm brede scala aan songs als haar hardnekkigheid, weten zelfs Gen Z’ers wie of wat Madonna is. Toegegeven, 'Bitch I’m Madonna', haar samenwerking met Diplo en Nicki Minaj uit 2015, is niet haar betere werk, maar ze is wel kenmerkend voor haar blond ambition en de manier waarop de popster steeds – soms tegen beter weten in – de vinger aan de pols eist te houden. "Who do you think you are? You can't miss this, this lucky star."

Relevant

Met uitzondering van Toto's 'Africa' worden maar weinig dingen uit 1983 zo stijlvol oud als Madonna's allereerste album Madonna. Behalve de popster zelf misschien. Zestig wordt ze deze week, maar verwacht niet dat ze binnenkort haar pensioen zal aankondigen. "Madonna is nog steeds heel relevant", weet professor Mathew Donahue van de Bowling Green State University in Ohio, waar hij lessen over de impact van de popster geeft. "Met ieder nieuw album dat ze uitbrengt, verandert ze haar stijl. Maar waar dit voor heel wat artiesten wanhopig overkomt, slaagt zij er net in om op die manier relevant te blijven. Ze weet steeds de juiste producers te vinden om haar sound mee te bepalen, van John 'Jellybean' Benitez (Madonna) en Nile Rodgers (Like a Virgin) tot William Orbit (Ray of Light), Mirwais (Music) en zelfs Avicii (Rebel Heart)."

Dat legde haar geen windeieren: The Guinness Book of World Records tekent haar op als de best-selling female recording artist, en de vierde best-selling act of all time - na The Beatles, Elvis Presley en Michael Jackson.

Madonna in de jaren 80. Beeld RV

Queen of pop

Maar de belangrijkste factor voor haar succes en haar titel 'Queen of Pop' is de context waarin dit alles gebeurde. Toen Madonna begin jaren 80 de ladder van het succes beklom waren zowat alle best-selling muzikanten mannen. Lionel Richie, Michael Jackson, Bruce Springsteen. Madonna plaveide de weg voor iedere vrouwelijke artiest die na haar kwam door de inspanningen van haar voorgangers, onder wie Donna Summer en Debbie Harry, relevantie te geven. Madonna is de blauwdruk of, volgens Gillian Branstetter van The Daily Dot, de iPhone van de popmuziek. "Ze had niet gewoon succes: ze verpletterde de markt en zorgde ervoor dat die markt zich weer opbouwde naar haar voorbeeld." 

Als u vandaag liefkozend verwijst naar Beyoncé als Queen B, weet dan dat het dankzij Madonna is dat er überhaupt plek is voor een vrouw op de troon. Zonder Madonna geen Katy, Christina, Ariana of Demi. Of toch niet op de manier hoe u ze gewoon bent. Er is geen enkele hedendaagse, vrouwelijke popster die niet rechtstreeks van Madonna heeft geleend of heeft geprofiteerd van de muren die de Amerikaanse gesloopt heeft. Van de seksuele ontluiking van Britney Spears en Rihanna's rauwe, eerlijke lyrics tot de muzikale ommezwaai van Gwen Stefani en de brandende ambitie van Beyoncé: Madonna did it first. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ze Madge allemaal als hun grootste inspiratiebron citeren. 

"Vrouwelijke muzikanten kunnen zich vandaag redelijk vrij uitdrukken, maar ze hebben die vrijheid niet zelf gecreëerd: die hebben ze aan Madonna te danken", zegt Howard Kramer, curator van de Rock & Roll Hall of Fame. "Zij herdefinieerde wat de parameters zijn voor vrouwelijke artiesten." 

'I was in charge!'

Toen Miley Cyrus in 2013 op de MTV VMA’s uit een pluchen teddybeer kroop en als een gek begon te twerken tegen Robin Thicke, deed ze dat in het licht van Madonna, die dertig jaar eerder op diezelfde awards uit een bruidstaart kwam gesprongen en op het podium in lingerie lag te kronkelen, terwijl ze hijgde hoe haar nieuwe minnaar haar zo maagdelijk deed voelen. De stortvloed aan reacties, die Madonna destijds over zich heen kreeg, vormen de basis van hoe de derde feministische golf zich cultureel manifesteerde.

Nicki Minaj en Ariana Grande kunnen enkel maar zingen over "riding dick bicycles" – voor zij zonder tienerdochter, jawel, dat is écht een lyric – omdat Madonna het er bij het grote publiek heeft ingestampt dat je als vrouw perfect sexy en sterk tegelijk kan zijn. Dat vrouwen hun seksualiteit in eigen handen kunnen nemen. Toen ze in 1990 voor Nightline geïnterviewd werd over de stomende video van 'Justify My Love', waarin onder andere sm aan bod komt, en gevraagd werd of de clip vrouwen niet degradeert tot seksobject, sprak ze de legendarische woorden: "Maar ik heb mezélf aan de ketting gelegd! I was in charge."

Op het voetstuk

Dat laatste is voor Madonna altijd ontzettend belangrijk geweest. Ze schrijft mee aan het leeuwendeel van haar muziek en lyrics, denkt mee over de creatieve concepten van haar videoclips en platenhoezen en startte zelfs haar eigen label – Maverick Records, waarmee ze niet alleen haar eigen carrière in handen had, maar ook nog eens verantwoordelijk was voor het lanceren van vrouwelijke artiesten als Alanis Morissette en Meshell Ndegeocello. Of ze nu Britney Spears een tong draaide op de VMA’s of M.I.A mee op het podium haalde tijdens haar doortocht op de Superbowl: Madonna inspireerde niet alleen de honderden vrouwelijke popidolen na haar, ze trekt hen ook mee naar boven, op haar voetstuk.

"I stand before you as a doormat. Oh, I mean, as a female entertainer", aldus het popicoon na het in ontvangst nemen van de Billboard Woman of the Year 2016 Award. "Thank you for acknowledging my ability to continue my career for 34 years in the face of blatant sexism and misogyny and constant bullying and relentless abuse." Zelfs vandaag – en vandaag misschien meer dan ooit – maakt ze komaf met wat er zogezegd "acceptabel" is voor vrouwen in een publieke rol. Madonna is niet bang om te spreken over haar verlangens, om haar politieke kleur te bekennen en haar ongenoegen over de sector te uiten, om haar ambitie heel luid kenbaar te maken en om zichzelf nog steeds als seksueel wezen te presenteren, ondanks haar leeftijd.

"People say I’m controversial", aldus Queen M. "But I think the most controversial thing I have ever done is to stick around." 

Naar aanleiding van de zestigste verjaardag van Madonna vroegen we aan vier Belgische bands (Yusuf, Hydrogen Sea, Ivy Falls & Fortress) om een Madonna-cover te maken. Beluister de covers hieronder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden