Dinsdag 30/11/2021

RecensieBoeken

Een nieuwe vertaling én een nieuwe roman: Patrick Modiano blijft bekoren ★★★★☆

De Franse schrijver Patrick Modiano op het Nobelprijsbanket, december 2014. Beeld AFP
De Franse schrijver Patrick Modiano op het Nobelprijsbanket, december 2014.Beeld AFP

Modiano-liefhebbers beleven hoogdagen: er is een nieuwe vertaling én een nieuwe roman. Zowel in Kleedkamer in kindertijd als in Chevreuse merk je hoe subtiel de Nobelprijswinnaar van 2014 zijn ‘herinnerings-universum’ uitbreidt.

Un nouveau Modiano: telkens weer is het voorpaginanieuws in Frankrijk. Le Monde plaatste vorige week een lichtschuwe foto van de Nobelprijswinnaar 2014 op de cover en opende ook zijn boekenbijlage met zijn nieuwste roman Chevreuse. Waarna een rist hedendaagse Franse auteurs gloedvol getuigden hoe Modiano hen had beïnvloed.

Christophe Boltanski liet noteren dat hij dankzij Modiano romans schrijft “die de stiltes respecteren” en hij “niet zomaar alle lege plekken probeert in te vullen.” Bovendien speelt Modiano in liefst vier romans van de Franse rentrée littéraire een uitgesproken rol. Op zijn zesenzeventigste is de aarzelende herinneringskunstenaar presque partout.

Oneerbiedig

Je hoort het weleens beweren: Modiano schrijft quasi steeds hetzelfde boek. Dat is oneerbiedig. Zeker, de gepatenteerde achteromkijker weet hoe hij zijn ‘petite musique’ inweeft, hoe hij met sobere zinnen een mistige, mysterieuze atmosfeer kan oproepen.

De contouren van zijn universum zijn bekend. Daar heb je ze weer, die klopjachten op ongrijpbare herinneringen, vaak in gang gezet door een gebouw, een naam, een telefoonnummer. Of die twijfelzuchtige personages, behekst door een bezwaard verleden, als dobberende schepen zonder kompas, waarmee hij een symfonie van toevallige ontmoetingen componeert.

En er is de slagschaduw van WO II, met zijn sinistere bedreigingen, vaak tegen het decor van een schimmig Parijs.

Toch voegt Modiano telkens weer intrigerende dimensies toe aan zijn ambigue zoektochten naar verbrokkelde identiteiten. Het bewijs vind je in de twee Modiano’s die ons dezer dagen verblijden. Want naast Chevreuse is er ook de vertaling van Vestiaire de l’enfance uit 1989, een zeldzame roman die nog geen Nederlandse versie kreeg. In beide staat een schrijvend alter ego van Modiano centraal.

Kleedkamer in kindertijd, zo luidt de wat omslachtige Nederlandse titel van de weliswaar uitstekende vertaling van Paul Gellings. Jean Moreno alias Jimmy Sarano is een schrijver van langlopende radiofeuilletons, gestrand in een bloedhete zuidelijke (Spaanse?) stad, waar hij in een ‘st’aat van tijdloosheid’ leeft, in ‘een eeuwig heden’. Tot hij geïntrigeerd raakt door de jonge Marie, die hem terugslingert naar Parijs.

Is deze enigszins stuurloze vrouw de dochter van de actrice Rose-Marie? Moreno lijkt in haar een compagnon de route te vinden, even verweesd en volatiel als hijzelf. Opnieuw wemelt het van schimmige personages en herinneringen ‘even vaag als een vlek maanlicht’. De suggestiviteit wordt ten top gedreven, en voor Jean lokt een ‘doorschijnende’ leegte: ‘Maar bereidt het leven je niet nog grotere verrassingen dan wat er in het volgende hoofdstuk van een roman op je ligt te wachten?’, vraag Jean zich af. Zoekgeraakte mensen terugvinden,’ daar gaat het om. Of is zwijgen dan toch beter? ‘Zwijgen en geheugenverlies’.

Zijpaden

In Chevreuse, zijn dertigste roman, merk je hoe Modiano’s onwaarschijnlijke metier zich verder uitkristalliseert, hoe uitgekiend hij labyrintische zijpaden inslaat én lijntjes uitwerpt naar eerdere romans. Het is de zoveelste poging om al schrijvend grip te krijgen op getroebleerde periodes.

‘Un grand cru’, vond de Franse pers bijna unaniem, die de lezer vernuftig aan het werk zet. Jean Bosmans – ook het leidende personage in L’Horizon (2010) – vraagt zich af hoe er orde valt ‘aan te brengen in al die signalen en morsetekens, over een afstand van meer dan vijftig jaar’.

Bosmans breekt zich het hoofd over bepaalde cruciale tijdvakken in zijn leven, onder meer toen hij in een onbehaaglijk milieu terechtkwam op een appartement in Auteuil. Wat gebeurde er in het huis van Rose-Marie Krawell of hoe zat het met Camille, bijgenaamd ‘Tête de Mort’, ‘zwijgzaam en ondoordringbaar’? Modiano laat een rist personages heftig oplichten, al zijn het soms slechts droomgestalten.

Het autobiografische aspect treedt uitdrukkelijker op de voorgrond in Chevreuse. De roman sluit in die zin aan bij Remise de peine (1988) en Un pedigree (2005), maar met andere prisma’s. De vallei van de Chevreuse - waar Modiano tijdens de lockdown in Saint-Forget (!) resideerde en deze roman ontstond - symboliseert het gebied van de kindertijd, een ‘province secrète’.

Modiano-kenners weten hoe belangrijk het huis op nummer 38 van Rue du Docteur-Kurzenne in Jouy-en-Josas is. Daar woonde hij met zijn op tienjarige leeftijd overleden broertje Rudy, gedeponeerd bij een vriendin van zijn zo vaak afwezige Belgische moeder. Ontsluierd worden de enigma’s amper. Modiano vergroot behendig het raadsel. Maar van zijn subtiele, bedrieglijke repetitiviteit gaat iets ongemeen troostends uit. Zoals de meester het zelf wil: ‘Proza en poëzie zijn niet enkel woorden maar vooral stiltes.’

Patrick Modiano, Kleedkamer in kindertijd, Querido, 152 p., 18,99 euro. Vertaling Paul Gellings. (vier sterren) Beeld RV
Patrick Modiano, Kleedkamer in kindertijd, Querido, 152 p., 18,99 euro. Vertaling Paul Gellings. (vier sterren)Beeld RV
Patrick Modiano, Chevreuse, Gallimard, 158 p., 18 euro. (vier sterren) Beeld rv
Patrick Modiano, Chevreuse, Gallimard, 158 p., 18 euro. (vier sterren)Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234