Maandag 01/03/2021

ReportageExpo

Een monumentale mengelmoes: Congolese kunstenaar Freddy Tsimba in het AfricaMuseum

Het 'machetehuis' van Freddy Tsimba dat opschudding veroorzaakte in Kinshasa. Beeld Cédric Nzolo
Het 'machetehuis' van Freddy Tsimba dat opschudding veroorzaakte in Kinshasa.Beeld Cédric Nzolo

Het AfricaMuseum in Tervuren organiseert voor het eerst een tijdelijke expo. Het nodigde daarvoor de Congolese kunstenaar Freddy Tsimba uit. Hij plaatst zijn werk tegenover enkele artefacten uit de vaste collectie en gaat zo in dialoog met het eeuwig betwiste museum.

Een intrigerend filmpje aan het begin van de expo Mabele eleki lola zuigt je meteen binnen in de leefwereld van Congolese beeldhouwer Freddy Tsimba: een groep opgeschrikte Congolezen staat in het hart van Kinshasa en monstert een huisvormig object volledig opgebouwd uit machetes. Er volgen angstige, woedende, maar ook begripvolle en warme reacties: “Ronduit schandalig, waarom doet hij zoiets?”, “Wat vreemd!”, “Ik ben bang, ik heb dit nog nooit gezien.” Met een megafoon in de hand verantwoordt Tsimba zich tegenover de steeds groter wordende menigte. Het mag weinig baten. De kunstenaar moet zelfs vluchten voor de kwade massa. Een stukje kunstparticipatie dat ons in België vreemd is.

Het werk typeert Tsimba ten voeten uit, en het sluit aan bij de richting die het AfricaMuseum tegen schildpadsnelheid inslaat. In dit museum in voorzichtige verandering is Freddy Tsimba een van de grote trekkers. Zo voegde hij bij de heropening al op serene wijze Congolese namen toe aan een omstreden memoriaal met uitsluitend de namen van Belgische militairen die gevallen zijn in Congo.

Kogelhulzen

Freddy Tsimba is beeldhouwer en dorpssmid. Hij heeft een opvallende interesse voor afvalmateriaal zoals patroonhulzen, resten van granaatkoppen, machetes en platgereden vorken en lepels. Hij maakt provocerende expressionistische sculpturen, en toont op vlijmscherpe wijze de gruwel van oorlog en gewapende conflicten. 

Zijn ingenieuze constructies leggen de essentiële vraagstukken van de mensheid bloot. Hier plaats hij ze tegenover enkele artefacten uit de collectie van het museum, zoals machetes, maskers en beelden. Een bordje aan de ingang van de expo informeert het publiek over de herkomst van de voorwerpen. Erg wijs word je er niet van. Slechts van zeven objecten is de geschiedenis bekend.

Freddy Tsimba. Beeld © eric de mildt
Freddy Tsimba.Beeld © eric de mildt

Mabele eleki lola (‘de aarde, stralender dan het paradijs’) is een monumentale mengelmoes. We zien gigantische gevallen engelen opgebouwd uit gelaste sleutels met één vleugel. Ze dragen pumps en dure tassen. En zijn Tsimba’s verwijzing naar hoe de aarde voor hem een betere plek is dan het paradijs. 

Een sculptuur van een zwangere vrouw doorboord met een kruisbeeld is dan weer zijn antwoord op een pinksterkerk die zich op een dag naast zijn atelier in Kinshaha kwam vestigen. “De Eglise du Réveil, wat nog het beste te vergelijken valt met Scientology, maakte hem letterlijk elke ochtend wakker”, vertelt directeur publieksgerichte diensten Bruno Verbergt. “Dat die kerken met piramidesystemen het paradijs beloofden, frustreerde hem zo dat hij op een dag dat beeld voor de deur van zijn atelier plaatste. De volgende ochtend was de kerk, geschokt bij het zien van de installatie, verdwenen.”

Verkrachte vrouw

Tsimba’s geëngageerde blik op de wereld zorgt voor vaak innemende dialogen tussen de werken. Zo toont hij een groot respect voor vrouwen en vrouwenlichamen. Hij plaatst I will not give them my diamond, een beeldenreeks uit 2014 van vrouwen die zichzelf lijken te beschermen tegen mogelijke belagers, rug aan rug met het schilderij De verkrachting van een zwarte vrouw van de Delftse schilder Christiaen van Couwenbergh. “Niemand hoort haar kreet,” vertelt de kunstenaar erover. “Van Couwenberghs werk is de spiegel van het Europa van de zeventiende eeuw. Het is de triomf van de straffeloze bourgeoisie, wier macht berust op seksuele overheersing en een ingebeeld superioriteitsgevoel.”

Veel van Tsimba's werken, zoals dit hoofd uit de reeks Rescapés (Overlevenden) zijn gemaakt van versmolten patroonhulzen.  Beeld J.M.Vandyck
Veel van Tsimba's werken, zoals dit hoofd uit de reeks Rescapés (Overlevenden) zijn gemaakt van versmolten patroonhulzen.Beeld J.M.Vandyck

Even verderop hangt een gordijn vervaardigd uit aan elkaar gesmolten kogelhulzen van Oost-Congo. Hoe Tsimba uit de akeligheid van kogels, waar ongetwijfeld bloed aan kleeft, het schone kan puren, blijft ons verbazen tot het einde van de expo. Het hulzengordijn werd enkele jaren geleden nog gebruikt in de KVS in Brussel, in het muziektheaterstuk Coup Fatal van Alain Platel, waarin Congolese muzikanten barokke repertoires brachten. Het verstilt en stemt tot nadenken.

De tentoonstelling slingert langs enkele rake beelden en eindigt met een verzameling expressieve hoofden, ditmaal gesmeed uit kogelhulzen die Tsimba zelf ging rapen op de velden van Kisangani. “Tot er plots twee Oegandese soldaten opdoken die hem meenamen”, licht Verbergt toe. “Hij deed alsof hij de kogels nodig had voor het maken van potten en pannen en dat werd zijn redding. Het Oegandese leger sprak met Tsimba af om tweehonderd potten en pannen te smeden. Bij gebrek aan materiaal moest dat op de meest primitieve manier: met blaasbalgen en fietswielen als aandrijving. Tsimba werd zes maanden gevangengehouden. Na afloop had hij de kolonel van het leger zo gecharmeerd met zijn kunsten dat de kogels die hij nodig had niet alleen werden opgeraapt door de soldaten, hij kreeg ook persoonlijk vervoer geregeld tot in Kinshasa.”

Mabele eleki lola is nog te zien tot 15 augustus 2021, africamuseum.be 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234