Donderdag 14/11/2019

Televisie

Eén minuut beeldkunst. De herwaardering van de openingsgeneriek

De generiek van 'Tabula rasa' moest een visitekaartje worden en dat is gelukt. Beeld rv

In nauwelijks een minuutje slaagt een goede generiek erin je mee te sleuren in een tv-reeks. Van The Sopranos over Mad Men tot Stranger Things en Tabula rasa. Ooit een achterafje dat vlug vlug gemaakt werd, zijn die openingstitels nu een aparte kunstvorm waar maanden werk in kruipt.

61 seconden duurt de generiek van Tabula rasa. Een paar keer met de ogen knipperen en het is voorbij. Maar net zoals de reeks blijft plakken, gaat ook de generiek niet snel vervelen. Het gezicht van Veerle Baetens dat uit elkaar brokkelt, de mysterieus vertakte boom, het rode zand, de bezwerende muziek…

“Het was van in het begin duidelijk dat Caviar (het productiehuis dat
Tabula rasa maakte) ver wou gaan”, zegt Isaac E. Gozin, die de generiek van de reeks maakte. “Men wou van de openingssequentie echt een visitekaartje maken. Er waren dus wel wat mogelijkheden. Hoe vaker je er naar kijkt, hoe meer dingen je zal opmerken.”

De generiek van Tabula rasa past perfect in het rijtje van de vaak oogstrelende openingssequenties die de voorbije jaren gemaakt zijn. Net zoals de kwaliteit van de reeksen omhoog geschoten is, gaan er ook steeds meer aandacht en middelen naar het maken van dat ene minuutje dat je in de sfeer van een reeks onderdompelt.

“Wat we nu op televisie zien, is een tweede renaissance van de openingstitels”, zegt Will Perkins van Art of the Title, een Canadese site die al tien jaar over de beste openingsgenerieken in film en televisie schrijft. “De eerste golden age was in de jaren vijftig, begin jaren zestig, maar toen was het bij films.” Films als Vertigo en To Kill a Mockingbird kregen toen begingenerieken die nu nog vaak aangehaald worden en invloed hebben op de makers.

Filmische look

Maar terwijl de aandacht voor openingstitels bij films gaandeweg verminderde, namen tv-reeksen die rol over. Nu tv-series films voorbijsteken - zie ook de vele regisseurs en acteurs die de overstap maken - zie je hetzelfde met de generieken. "De voorbije jaren zie je steeds meer tv-series met wonderbaarlijke openingsgenerieken", zegt Perkins. "Onder impuls van tv-netwerken als HBO, AMC en Netflix wil men echt een meer filmische look creëren."

"Bij films zie je nu soms zelfs al geen begintitels meer", zegt Isaac E. Gozin. "Daar investeren ze nu, bijvoorbeeld in superheldenfilms, vaker in chique eindgenerieken."

Het begon al met The Sopranos en Mad Men, maar de voorbije jaren scheerden tv-makers nog hogere toppen met de generieken bij reeksen als True Detective, Stranger Things, American Gods of Vinyl. Op YouTube kun je moeiteloos een avondje intro’s bekijken zonder dat je je een minuut verveelt.

Ook België is ondertussen gevolgd. “Sinds Clan en Van vlees en bloed wordt er ook hier veel meer werk in gestoken”, zegt Isaac E. Gozin. “Die generieken vielen op en er werd vaak naar verwezen. Men ziet in dat ze de productiewaarde van de reeks omhoog helpen. Nu Vlaamse reeksen de laatste twee, drie jaar makkelijker de weg naar het buitenland vinden via onder meer Netflix, is het nog belangrijker geworden. Je wil niet dat je daar uit de toon valt in vergelijking met de buitenlandse topreeksen.”

In België staan we nog niet zo ver, maar in de Verenigde Staten is het ontwerpen van openingsgenerieken ondertussen ook een echt beroep geworden, met verschillende gespecialiseerde bureaus. Een daarvan is Imaginary Forces, dat de generieken maakte van onder meer Mad Men, Boardwalk Empire, Stranger Things en Marvel’s Jessica Jones.

Emmy

“Gemiddeld werken we twaalf tot zestien weken aan zo’n intro, vanaf de research tot het eindresultaat”, zegt Karin Fong, die de generiek maakte voor onder meer Boardwalk Empire en Black Sails, en in 2001 een Emmy won voor The American Collection. “Er hangt veel af van welk soort intro je maakt – moet je gaan shooten, is er animatie, heb je visual effects nodig? – maar die tijd heb je wel nodig om alles tot in de kleinste details goed te krijgen. Deze zomer hebben we eentje in iets meer dan drie weken gemaakt, en dat merk je toch.”

Bij Imaginary Forces, dat de generieken van onder meer 'Mad Men' en 'Stranger Things' maakte, werkt men gemiddeld twaalf tot zestien weken aan een generiek. Beeld Imaginary Forces

Een tijd erop plakken kan Isaac E. Gozin niet echt, maar er gaat ook soms maanden over voor de generiek helemaal af is. “Veel hangt ook af wat je maakt. Voor Beau Séjour hebben we twee dagen gefilmd. Connie & Clyde was animatie die op echte beelden werd aangebracht. Dat duurt al een stuk langer. Ook de intro van Tabula rasa was eentje van lange adem omdat je daar met alle visuele effecten zit. Daar zijn ook enkele maanden over gegaan.”

Het lange werk is nodig omdat in die ene minuut alles perfect moet zijn: de juiste beelden, de juiste overgangen, de juiste letters op de juiste plaats… Het is detailwerk. Veeleisender dan vroeger ook, toen openingsgenerieken vaak niet meer dan een opsomming van wat beelden uit de reeks waren met de namen van de hoofdcast. De laatste jaren gaat men steeds verder.

Mysterieus

“Met alle streamingplatformen die erbij gekomen zijn, zie je dat de intro’s steeds meer metaforisch worden, minder letterlijk”, zegt Karin Fong. “Veel showrunners (De creatief eindverantwoordelijke van een reeks die de productie van begin tot einde opvolgt, red.) zeggen nu ook expliciet dat ze geen beelden uit de reeks in de generiek willen. Het mag allemaal wat mysterieuzer.”

“Een goede en effectieve opening weet de sfeer van een reeks te vatten, zonder dat het een letterlijke kopie ervan wordt”, meent Will Perkins. “Je moet dezelfde gevoelens oproepen die de reeks oproept. Muziek speelt daar ook een belangrijke rol in.”

De meest invloedrijke generiek van de voorbije jaren was wellicht die van het eerste seizoen van True Detective, die dat mysterieuze heel erg heeft. “Zo’n stijl, met een beeld dat in een ander beeld opduikt, zag je de voorbije jaren opeens vaker”, zegt Will Perkins. “Je ziet het zo vaak dat het bijna een cliché wordt.” 

“Dat was echt de flavour of the month”, zegt ook Isaac E. Gozin. “True Detective kwam altijd ter sprake, zelfs al paste die stijl totaal niet bij de reeks. Dan kwam ik maar vlug met wat andere voorstellen.”

Ondertussen is dat ook alweer wat passé, zegt William Perkins. “De laatste tijd merk je dat er bijvoorbeeld veel intro’s zijn met één kleurtint of waar veel met licht en schaduw gespeeld wordt.”

Marketing

Door de stijgende kwaliteit zijn de generieken de voorbije jaren ook uitgegroeid tot iets waar extra aandacht naar gaat. Ze dienen niet alleen meer om de kijker warm te maken voor het klein uurtje televisie dat volgt. Steeds vaker zie je dat de generieken online gelost worden nog voor de reeks begonnen is. “Ze zijn een deel van het marketingplan geworden”, zegt Will Perkins. “Zo’n generiek moet helpen om een merk te bouwen.”

Klopt, zegt ook Karin Fong. “Kijk bijvoorbeeld naar wat er allemaal te doen was rond de generiek van Mad Men of Stranger Things. Dat gaat veel verder dan de tv-zender waarop die te zien waren. Generieken worden becommentarieerd, mensen zijn er mee bezig… Het leeft echt.”

Alleen: hoe belangrijk de tv-netwerken de generiek mogen vinden en hoe knap ze ook zijn, ze staan onder druk. Met dank aan Netflix, dat een ‘skip button’ introduceerde. Wie reeksen wil bingewatchen, kan op Netflix met een druk op de knop de openingsgeneriek overslaan. Als je er op één avond een aflevering of drie, vier doorjaagt, kan je zo een handvol minuten vroeger naar bed. Leuk, maar toch vooral ook zonde toch voor het vele werk dat de ontwerpers erin stoppen?

“Waarom hebben ze eigenlijk geen knop om een saaie dialoog of gewelddadige scène te skippen?”, kan Karin Fong er nog mee lachen. Al moet ze toegeven dat ze die knop jammer en zorgwekkend vindt. “Tuurlijk wil ik dat mensen mijn werk zien. Maar voor mij zijn die intro’s ook deel van het ritueel. Net zoals je in het theater ook dat spannende moment hebt dat de gordijnen opengaan en het geluid begint te spelen, vormen de generieken een brug tussen het normale leven en de fictieve wereld waarin je je gaat onderdompelen.”

“Ik haat het knopje ook”, zegt Isaac E. Gozin. “Maar ik snap waarom Netflix het doet. Als je aan het bingewatchen bent, zit je al helemaal in de sfeer van de reeks. Je hoeft dan niet telkens de openingstitels te zien om erin ondergedompeld te worden. Maar zelfs al worden ze nu geskipt, ze blijven een functie hebben.”

***

Buitenlandse experts: 'Echt mooi'

Een generiek bedenken en maken gebeurt nooit volgens één welbepaalde formule. "Het hangt er een beetje van af in welk stadium van het project ze me contacteren", legt Isaac E. Gozin uit. "Als alles al gefilmd is, heb je het voordeel dat je beelden kunt zien. Maar de laatste jaren word ik meestal heel vroeg gevraagd. Bij Tabula rasa was dat ook zo: de opnames moesten nog beginnen. Dan moet je je beroepen op de scenario's en op een briefing door de regisseurs of showrunner." Bij Tabula was dat ook een beetje a family affair: de zus van Isaac, Malin-Sarah, schreef samen met Veerle Baetens en Christophe Dirickx het scenario en was ook showrunner van de serie.

Daarna was het aan Gozin om iets te bedenken dat een visitekaartje zou worden voor de reeks. "Het was snel duidelijk dat thema's als het doolhof en de verzanding erin zouden komen. Ideeën kon ik ook makkelijk aftoetsen met Malin-Sarah: we hebben dezelfde achtergrond en we hebben al samengewerkt bij Clan en Connie & Clyde. Dat helpt dus wel. Ik had uiteindelijk twee à drie concepten met kleine briefings en schetsjes uitgewerkt, maar het was snel duidelijk wat de favoriet van iedereen was."

De generiek van Tabula rasa is mooi, maar naarmate de reeks vorderde en het verhaal zich ontwikkelde zie je er ook steeds meer in. Dat zou elke goede generiek moeten doen, meent Isaac E. Gozin. "Een generiek moet altijd op het eerste niveau werken: wat je ziet, moet je raken. Maar door te spelen met elementen en thema's uit de reeks, kun je ook verder gaan. Hoe vaker je de generiek ziet, hoe meer dingen je zullen opvallen."

Op vraag van De Morgen keken Karin Fong van Imaginary Forces en Will Perkins van Art of the Title ook naar de generiek van Tabula rasa. Kan het Vlaamse werk zich meten met de buitenlandse toppers?

“De generiek legt niets uit en dat vind ik altijd goed”, zegt Karin Fong. “Hij is heel fris om te zien, heel speels ook. En toch krijg je ook een cinematografisch gevoel. Het is ook leuk om te zien hoe met de typografie gespeeld wordt. Dat wordt vaak vergeten omdat men alleen oog heeft voor het visuele, maar dat is nochtans ook heel belangrijk. Hier is de typografie prima geïntegreerd met beweging en diepte erin. De overgangen zijn echt mooi.”

Will Perkins sluit zich aan bij de mening van Fong. “Dit is zeer mooi en van een hoge kwaliteit. Worden er zo meer gemaakt in België? De generiek straalt prestige uit. Dit kan zeker helpen om de reeks internationaal aan de man te brengen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234