Vrijdag 18/10/2019

Artefact

Een kompasnaald van ijzer uit placenta's en vazen uit toxisch afval: Artefact focust op relatie tussen mens en mineraal

Unknown Field maakte vazen van de radioactieve modder uit een afvalmeer in Mongolië: die ontstaat na de ontginning van aardmetalen voor de productie van smartphones. Beeld Toby Smith/Unknown Fields

Wat hebben wij met stenen te maken? Dat onderzoekt curator Karen Verschooren in de dertiende editie van het Artefact festival, dat vandaag opent in het Leuvense STUK. De expo This Rare Earth – Stories from Below toont aan dat wij dichter bij de steen staan dan wij zelf denken.

Drie mooie Ming-vazen van verschillende formaten staan te pronken in een vitrinekast, een kunstwerk van Unknown Fields. Maar schijn bedriegt, want hier hoort een gruwelijk verhaaltje bij. Onze vederlichte en ultradunne technologie wordt gemaakt van zeldzame aardmetalen, maar terwijl onze smartphones en computers steeds praktischer worden, blijft er steeds meer toxisch afval achter. Unknown Fields gebruikte de radioactieve modder van zo’n afvalmeer in Mongolië om deze drie objecten te produceren. De afmetingen van elke vaas vertegenwoordigen de hoeveelheid afval die gecreëerd wordt bij de productie van een smartphone, een laptop en de batterijcel van een slimme auto.

“Het zijn prachtige voorwerpen”, zegt Karen Verschooren, “maar ze zijn gemaakt van een toxisch bijproduct. Daardoor worden het unheimliche objecten, ze trekken aan en stoten af tegelijkertijd.” Zo vertegenwoordigt dit werk op slimme wijze de ongewenste gevolgen van onze materiële verlangens.

Ook van andere werken op de tentoonstelling ga je ongemakkelijk schuifelen. Het thema van de expo This Rare Earth – Stories from Below is namelijk de link tussen gesteenten en de mens, en neemt onze manier van leven op de korrel. “Artefact haakt in op het eigentijdse geologische denken waarin de mens niet langer centraal staat als heerser over de aarde maar er onlosmakelijk mee verbonden is”, zo schrijven curatoren Karen Verschooren en Ils Huygens in hun expogids. Verschooren: “Het pure consumentisme van de aarde zal ons naar de afgrond leiden, er is nood aan een nieuwe ethiek. Dus focussen wij in de tentoonstelling op wat ons verbindt, zonder te willen vervallen in geitenwollensokkenuitspraken.”

Wat verbindt de mens met gesteenten? Veel, zo blijkt. Ilana Halperin laat in een reeks houtdrukprints de grens tussen biologie en geologie vervagen door te benadrukken dat mensen zelf gesteenten kunnen produceren, zoals gal- of nierstenen. “Een totaal absurd gegeven”, zegt Verschooren. “Zo wordt de mens eigenlijk een soort vulkaan, of zelfs een wandelende steen.”

Cecilia Jonsson creëerde een kompasnaald van ijzer dat ze kon winnen uit 69 placenta’s Beeld Cihad Caner

Een ander voorbeeld: Cecilia Jonsson maakte een kompasnaald van ijzer dat ze ontgon uit 69 placenta’s. “Ik was onder de indruk van de intieme verbinding tussen ijzer en baarmoeder. Dit is het laatste werk dat we tonen in de tentoonstelling. Hiermee wilden we aangeven dat we geen oplossingen bieden, maar dat het wel belangrijk is om erover na te denken. Het gaat ons om het zoeken naar een nieuwe richting in de verbinding tussen mens en mineraal. En dat is niet evident, want hoe meer je erover leest, hoe complexer het thema wordt. En beangstigender. Kies je bijvoorbeeld nog voor een elektrische wagen als je weet hoeveel negatieve impact de productie ervan heeft op het landschap?”

Ook in oudere tentoonstellingen die Verschooren maakte, ging ze steeds op zoek naar maatschappelijk relevante topics. “Ik heb kunst altijd gecombineerd met maatschappelijke vraagstukken. Ik geloof namelijk dat kunst iets kan vertellen over hoe wij samenleven.” Voordat ze curator van Artefact werd, werkte ze voor huis voor actuele kunst Z33, en daarvoor studeerde ze aan het befaamde Massachussetts Institute of Technology, een van de meest prestigieuze technische universiteiten ter wereld.

Niet voor niets noemde de krant De Tijd haar vorig jaar een techpionier. Ze werd opgenomen in een lijst van 50 Belgen die “vandaag al werken aan een toekomst die u zich nu nog niet kunt voorstellen”. Toch is technologie voor Verschooren geen doel op zich: “Technologie om de technologie boeit me niet.” Kunst om de kunst evenmin. Steeds moet het werk over mens en wereld gaan voor Verschooren.

Terwijl ze aan het MIT Comparative Media Studies volgde, raakte ze geïnteresseerd in kunst. “Ik werkte met een kunstenaar uit het Medialab en daar is het idee ontstaan voor tentoonstellingen.” In haar afstudeerthesis onderzocht ze de relatie tussen mediakunst en traditionele musea voor hedendaagse kunst, maar daar is ze nu niet meer mee bezig. “De focus op nieuwe mediakunst is zó nineties. Mediakunst bestaat, maar in de marge – veel van die kunstenaars worden niet serieus genomen. Maar voor mij maakt de vorm niet uit. Of een werk nu met een pot verf gemaakt is of met een computer doet er niet toe, zolang het maar interessant is.”

Artefact, 13 februari-1 maart, STUK, Leuven, artefact-festival.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234