Maandag 24/06/2019

Allerheiligen

Een kerkhof hoeft niet doods te zijn

Sfeerbeeld van Reveil in 2017. Beeld RV/Jopix

Stilte en somberheid. Wie aan een kerkhof denkt, denkt geen vrolijke gedachten. En toch. Rond Allerheiligen zetten steeds meer begraafplaatsen de poorten open voor muziek, performance en allerhande nocturnes. “Als we samen kunnen feesten, moeten we ook samen kunnen rouwen.”

“Orde, terughoudendheid en stilte dienen gerespecteerd te worden binnen de begraafplaats”, staat er te lezen in het algemeen reglement van een Brussels kerkhof. Maar steeds meer gemeenten stappen af van dat vastgeroeste idee dat het herdenken van dierbaren per definitie ingetogen moet.

Op Allerheiligen, rond zonsondergang, vormen bijna 100 begraafplaatsen het decor voor muziek en poëzie onder de noemer Reveil. Vijf jaar geleden verloor bezieler Pieter Deknudt in korte tijd enkele leeftijdsgenoten in zijn geboortedorp Deerlijk. In 2014 speelde hij met zijn brasspopband Zinger een persoonlijk eerbetoon op de lokale begraafplaats. “Als we samen kunnen feesten, moeten we ook samen kunnen rouwen”, vindt Deknudt. 

“Wij wilden niemand bruuskeren, en waren oprecht bang dat anderen ons initiatief niet zouden appreciëren. Zelfs vrienden vonden het raar dat we uitgerekend op die plek muziek wilden maken. Maar zelf geloofden we dat er nood aan was. Een halve eeuw geleden werd een rouwstoet begeleid door de fanfare. Dus echt revolutionair is Reveil niet.

Het concept kreeg veel bijval. Het daaropvolgende jaar werden er een twintigtal Reveils georganiseerd over heel Vlaanderen, en dat aantal blijft groeien. De hommage van Ozark Henry aan zijn moeder in Oostduinkerke lokte vorig jaar zelfs 2.200 mensen. En behalve een recordaantal edities wordt er dit jaar ook een verhalenboek voorgesteld.

Met de humoristische voorstelling ‘Spinnenmetenknippen’ maakt Max Last kinderen duidelijk dat alle vormen van rouwen oké zijn. Beeld Illias Teirlinck

Kip imiteren

Maar er zijn ook andere initiatieven die van het kerkhof een minder kille plek willen maken. Steeds meer gemeenten organiseren nocturnes met artistieke interventies. Theatercollectief Max Last maakte in opdracht van Leuven zelfs een voorstelling bedoeld voor begraafplaatsen. Voor de stad is het een manier om duidelijk te maken dat de begraafplaats een open plek is. Maar Spinnenmetenknippen is ook gericht op kinderen, om rouw en verdriet bespreekbaar te maken.

“In het stuk maken we duidelijk dat elke vorm van rouwen oké is”, zegt actrice Martje Ceulemans van Max Last. “Dat kan in stilte, met een gebed of kruisteken. Maar je kan even goed een bloem planten, of een kip imiteren. Onze personages doen het zelf met een ritueel dansje, met veel humor, gezang en kretenAl loopt er ook altijd iemand mee die passanten uitlegt wat we aan het doen zijn, zodat we anderen niet storen in hun rouwproces.

‘Spinnenmetenknippen’ is een doodleuke muzikale voorstelling gemaakt voor de Leuvense stadsbegraafplaats, over rouw, verdriet en loslaten. Beeld Illias Teirlinck

In de lente werd Spinnenmetenknippen al eens opgevoerd als schoolvoorstelling. Ceulemans: “Toen viel op dat kinderen met een andere culturele achtergrond gruwden van het idee over overleden mensen te lopen. Maar ook dat willen we meegeven, dat er verschillende manieren zijn van rouw en omgaan met de dood. Het gaat om de dialoog die ons stuk teweegbrengt.”

Wit blad

En ook Reveil merkt dat rouwen bruggen kan slaan. Zo wordt in Genk donderdag een eerste interculturele avond gehouden, mede ondersteund door de lokale raad van imams. “Wij respecteren elke overtuiging en organiseren dit onder geen enkele vlag”, zegt Deknudt. “Maar we doen het natuurlijk wel op 1 november, een katholieke feestdag. Dat de moslimgemeenschap zo enthousiast was om mee te doen, vind ik bijzonder in deze koude tijden.”

Bovendien is het voor ons een manier om even stil te staan bij de eigen, sobere manier van herdenken. Want ook dat is erg cultureel bepaald. Wie onlangs 
Last Days van Lieve Blancquaert heeft gezien op Eén, was er getuige van dat het ook anders kan. Deknudt: “Bij ons gaat er weinig warmte mee gepaard. Een keer per jaar zetten we een pot chrysanten neer, dat is het. Onze rouwcultuur is wat braakliggend terrein, maar daardoor ook een wit blad dat we opnieuw kunnen invullen, met respect voor onze eigen cultuur en tradities. We willen een steentje verleggen.”

Reveil, op 1/11 op 100 locaties. reveil.org
Spinnenmetenknippen, op 30/10 en 2/12 in Leuven en 31/10 in Wilrijk. maxlast.be

Beeld Illias Teirlinck
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden