Zondag 22/09/2019

Alt-right

Een jaar lang undercover bij alt-right: "Ik zat er zo diep in dat ik zelfs mocht rekruteren"

Extreemrechtse betogers van de alt-rightbeweging. Beeld rv

U denkt dat ú een zware job hebt? Dan moet u eens ruilen met Patrik Hermansson, de Zweed die een jaar undercover ging bij alt-right en, gewapend met een camera in zijn knoopsgat, wist te verbroederen met Holocaust-ontkenners en andere extreemrechtse rakkers. Op het eind van dat jaar werd hij nog ei zo na van zijn sokken gereden, toen een aanhanger van alt-right inreed op een groep betogers in Charlottesville. Zijn docu ziet u morgen op Canvas. Wij zochten hem nu al thuis op.

Patrick Hermansson: "Ik ben zeker niet de eerste die undercover gaat bij extreemrechts, maar wel een van de eersten die erin geslaagd zijn zo diep door te dringen in de beweging. Ik had eerst iets kleiners in gedachten, maar het kostte me zo weinig moeite het vertrouwen te winnen van de kopstukken, dat ik ben blijven doorgaan."

"Zo'n undercoveroperatie is zenuwslopend. Ik had een volledig nieuwe identiteit gecreëerd. Een jaar lang was ik Erik Hellberg - een naam die nog meer aan de Vikingen doet denken dan mijn eigen naam. Veel aanhangers van extreemrechts zijn gek op Scandinavië en de raciale puurheid die ze ermee associëren. De man wiens vertrouwen ik eerst won en die me bij veel anderen introduceerde, was Stead Steadman, een van de leiders van het London Forum. Gek figuur: een vijftiger, maar hij loopt erbij als een Hitlerjugend-jongetje, met beige hemd en korte broek."

"Ik deed me voor als een Zweedse student die pessimistisch was over de toekomst van zijn land, dat onder de voet wordt gelopen door migranten. Ik was zogezegd naar Londen gekomen omdat ik wilde uitzoeken of we in Zweden ook een brexit konden forceren. Dat verhaal ging erin als zoete koek."

Meer nog: ze vonden je leuk.

"Ze wilden me heel graag inlijven. In Engeland is extreemrechts een club van oudere blanke mannen. Ze zijn uit op jong bloed. Plus: ik was een academicus. Doorgaans zijn ze niet zo dol op academici, tenzij je er een extreemrechts gedachtegoed op na houdt. Dan kom je handig van pas."

"We denken vaak dat de meesten van hen laag opgeleide arbeiders zijn, maar dat klopt niet. Ik ontmoette vissers, maar net zo goed mensen uit de reclamesector of iemand met een doctoraat. Zeker hogerop kom je slimme mensen tegen. Wat ze vooral willen, is er normaal uitzien. Ze zien liever mij komen dan iemand met een swastika op z'n voorhoofd getatoeëerd."

Is extreemrechts een kliek van gefrustreerde blanke mannen?

"Als je naar sommigen van hen kijkt, denk je: 'Ik zie wel waarom jij nooit van de straat bent geraakt.' Maar dat gaat steeds minder op, nu ze door hun grote aanwezigheid op sociale media en in de gamingcultuur meer en meer jongeren warm weten te maken."

Volgens de Amerikaanse socioloog Michael Kimmel zijn racistische ideeën niet de voornaamste reden waarom mensen zich inlaten met extreemrechts, maar heeft het meer te maken met hoe de mannelijke identiteit zich in een crisis bevindt.

"Helemaal mee eens. We weten allemaal dat extreemrechts racistisch is - daar zijn ze heel open over. Interessanter is wat daaronder zit: een erg conservatief wereldbeeld. Ze vrezen niet alleen dat het blanke ras wordt aangevallen, maar ook dat De Man wordt aangevallen. Dat hangt samen."

"In hun ideale maatschappij nemen mannen en vrouwen weer hun traditionele rol op. Greg Johnson, een belangrijke figuur bij extreemrechts in de VS, zegt in mijn film dat hij elke vorm van anticonceptie wil verbieden, om ervoor te zorgen dat het blanke ras niet uitsterft. Om vrouwen te stimuleren veel kinderen te krijgen, wil hij hen, voor elke baby die ze baren, een jaar gratis naar de universiteit sturen."

"Ze spiegelen mannen voor dat ze, door lid te worden, hun mannelijkheid terugwinnen. Dat is aantrekkelijk, als je het gevoel hebt dat je relatie of je job je zijn afgenomen door feministen of migranten. Extreemrechts geeft je weer een goed gevoel over jezelf: 'Het is niet jouw schuld dat je je job verloor, het is omdat je baas een Jood is.'"

"Een andere reden waarom mensen bij extreemrechts gaan, is simpelweg omdat ze vrienden willen. Toen ik undercover was, stond er drie à vier keer per week een activiteit gepland. Dat maakt het moeilijker om eruit te stappen: je zou je hele sociale leven opgeven. Ze zitten samen in een leesclub, gaan op café of naar de gym. Dat laatste mag je niet onderschatten: de helft van wat ze online posten, gaat over hoe ze moslims en migranten haten; de andere helft zijn foto's van halfnaakte mannen met het lijf van een Griekse god. Dat is het ideaal waar ze naar streven."

Waarom slagen ze erin de ene mens te overtuigen en de andere - jou, bijvoorbeeld - niet?

"We zitten allemaal op een lijn die van links naar rechts loopt. Niemand begint helemaal rechts, maar je schuift geleidelijk op. Het eerste zaadje waarmee ze veel jonge gasten lokken, is vaak niet racisme, maar 'de dreiging van het feminisme'."

"Ik zit aan de andere kant van het spectrum, dus op mij hebben die ideeën geen vat. Maar dat wil niet zeggen dat ze me niet deden nadenken over sommige onderliggende problemen. Hoe praten we over mentale problemen bij mannen in onze maatschappij? Het klopt dat die onderbelicht blijven en dat mannen oververtegenwoordigd zijn in de zelfmoordstatistieken. Daar moeten we aandacht aan besteden. Alleen is het natuurlijk niet de schuld van de feministen." (lacht)

Je moet een geweldig goed acteur zijn.

"Ik heb vaak op mijn tong moeten bijten. Veel van hun theorieën zijn compleet absurd, puur complotdenken. Een Britse vrouw wilde me overtuigen dat al onze geboortecertificaten op de beurs worden verhandeld. Waarom dat in hemelsnaam gebeurt, of wie dat dan wel doet: daar had ze geen antwoord op."

"Het is bijna onmogelijk nog te argumenteren met de mensen die er diep in zitten. Er is niks rationeels meer aan, het is puur emotie. Maar met een jonge gast die net in contact komt met rechts op een gamingplatform, valt wel nog te praten. Daar moeten we ingrijpen, vóór ze op dat hellend vlak naar extreemrechts wegglijden."

"Het bangst was ik toen ik op een barbecue in Seattle belandde met neonazi's, in een huis vol Hitler-memorabilia. Het waren allemaal jongemannen en iedereen had een wapen bij zich. Terwijl ze zich lazarus zaten te drinken, schepten ze op over hoe ze zwarten en antifascisten zouden vermoorden. Dronkenmanspraat, maar daarom niet minder angstaanjagend."

Patrik Hermansson ging een jaar lang undercover. Beeld rv

En toen moest Charlottesville nog komen: je zag er hoe James Alex Fields Jr. met zijn auto inreed op een groep antifascistische tegenbetogers. Was je verrast?

"Natuurlijk zie je zoiets niet aankomen - de Unite the Right-betoging waar ik 's ochtends was gaan filmen, was trouwens voorbij en de meeste alt-righters hadden Charlottesville verlaten. Ik ging ervan uit dat het erop zat, toen ik een tegenbetoging langs mijn hotel zag gaan: 'Toch nog even een kijkje nemen.' Ik had geluk: ik stond op de stoep toen die auto voorbijraasde."

"Eigenlijk was het een logisch gevolg van alles wat ik dat jaar had gezien en gehoord: extreemrechts is extreem goed in het ontmenselijken van de vijand. Dat hoorde je ook achteraf bij wie de aanval goedpraatte: het dodelijke slachtoffer, Heather Heyer, was een ongetrouwde, kinderloze, linkse feministe, die ook nog eens zwaarlijvig was. Ze was alles wat extreemrechts haat, een slechte vrouw die het niet verdiende te leven."

"Door Charlottesville is de beweging uit elkaar gevallen. De softere kant van alt-right heeft zich online teruggetrokken, waar ze anoniem blijft en zich veilig voelt. Een paar weken geleden was er opnieuw een extreemrechtse betoging in Charlottesville, maar er kwam amper iemand opdagen. Het heeft niet alleen hun imago besmeurd, ook financieel was het een zware dobber: verschillende rechtse leiders werden voor de rechter gedaagd. Richard B. Spencer, de bekende white supremacist, zit aan de grond."

Een maand na Charlottesville bracht The New York Times een artikel uit over je undercoveroperatie en hoorden ze het bij alt-right donderen.

"Totale verwarring was het. Hun reactie was voorspelbaar: ze deden alsof ik niks had voorgesteld binnen hun beweging. 'Hoe kan iemand als hij, die zo duidelijk gay is, hoog opklimmen binnen extreemrechts? Kan niet!' Onzin: op den duur was ik degene die, samen met Steadman, bepaalde wie er bij het London Forum mocht en wie niet. Ik zat er zo diep in dat ze me lieten rekruteren."

Kreeg je bedreigingen?

"Ja. Niet van de mensen die ik persoonlijk had leren kennen. Voor hen is het moeilijker me te haten. Of misschien waren ze gewoon bang dat ik met onthullingen over hen zou komen."

"We weten intussen dat mijn acties wel degelijk grote gevolgen hadden: het London Forum is het voorbije jaar amper nog actief geweest en verschillende koppen zijn gerold. Steadman stelt niks meer voor. Het moet daar gestoven hebben, maar dat was ook exact wat ik voor ogen had toen ik eraan begon."(lachje)

Undercover in the Alt-right,  morgenavond om 21.20 uur op Canvas

© HUMO

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234