Donderdag 19/09/2019

Leaving Neverland

Een gruwelmarathon van 4 uur: wat u moet weten over ‘Leaving Neverland’

Beeld uit ‘Leaving Neverland’: ‘kindervriend’ Michael Jackson en Wade Robson. Beeld RV

“You know I’m bad”, tastte The King of Pop dertig jaar geleden al in eigen boezem. Na het zien van Leaving Neverland lijkt die bekentenis een understatement. In twee parallel lopende getuigenissen over kindermisbruik twijfel je als kijker vaak tussen ‘seksueel roofdier’ en ‘baarlijke duivel’. Maar net als beide protagonisten blijf je achteraf worstelen met het Stockholmsyndroom. Willen we van de King of Pop geen kwaad horen? 

“Ik ga je iets tonen wat iederéén doet. En je gaat het heel lekker vinden.” Zo herinnert de Amerikaanse James ‘Jimmy’ Safechuck zijn eerste intieme ervaring met Michael Jackson in Parijs. Hij is 10 jaar oud, en de King of Pop leert hem in een hotelsuite masturberen. Beiden spelen zo vaak met zichzelf dat Jimmy’s piemel pijnlijk opzwelt. Jackson raadt hem daarop aan om zijn ding in een bekertje warm water te laten rusten. “Klaarkomen deed ik toen niet”, vertelt Safechuck zonder enige emotie in zijn stem. “Michael wel. Hij zei dat ik zijn eerste seksuele ervaring was (...) Ik heb er geen onplezierige herinneringen aan. Het voelde aan als bonding.” Michael Jackson is op dat ogenblik 30. Het jaar is 1988, en de hele wereld ligt aan de voeten van de excentrieke ster die met Thriller (1982) en Bad (1987) de contouren van de popmuziek volledig zou hertekenen.

Wie bij de vorige paragraaf al weerzin voelt opborrelen: lees liever niet verder. Nee, écht. Met deze anekdote uit 
Leaving Neverland maak je hooguit je borst nat voor wat zal komen. Spoiler alert: hierna gaan we de dieperik in.

Toen Michael Jackson tien jaar geleden stierf, was hij amper 50. De laatste vijftien jaar van zijn glamoureuze leven en carrière werden dan al overtrokken door geruchten en gerechtelijke procedures over zijn schemerleven. Omdat die zaken steeds in der minne werden geregeld, of zelfs in het voordeel van de popster uitdraaiden, bleef er hooguit een schaduw van twijfel hangen over alle aanklachten. 

Na het zien van deze film zullen fans van het eerste uur, of critici die op voorhand de messen wetten over de schending van het principe woord-wederwoord, hun mening mogelijk bijstellen. Leaving Neverland laat dan wel geen getuigen of journalisten aan het woord die in het voordeel van de King of Pop pleiten, maar de Britse cineast Dan Reed, die eerder een Bafta-award won voor zijn documentaire The Paedophile Hunter, schetst wel een haarscherp en ongeborsteld portret dat je moet horen om te geloven.

Grooming

In deze HBO-documentaire getuigen Wade Robson en James ‘Jimmy’ Safechuck, apart van elkaar, over de grooming en het jarenlange seksuele misbruik door de popster. Tijdens de première op het Sundance Film Festival, eerder dit jaar, vluchtten mensen walgend de zaal uit. Ze noemden de voorstelling “verwoestend” en “meer verontrustend dan je je mogelijk kunt voorstellen”.

Morgen brengt Canvas die gruwelmarathon van vier uur tot bij u in de woonkamer. Gevoelige zielen, laat staan slachtoffers van misbruik, kijken best niet alleen. Dat is oprecht geen overdrijving. Het verhaal van het vermeende misbruik is bij wijlen schrijnend. En niet alléén omwille van de akelig parallel lopende details. Ook het web van intriges dat gespannen zou zijn door Jackson om iedereen op afstand te houden of op het verkeerde spoor te zetten, doet je duizelen. Om nog te zwijgen over het schuldgevoel en de schaamte bij de families.

“It was a punch in the chest”, verzucht Amanda Rodriguez terecht, ergens aan het eind van de documentaire. Ze vertelt over het ogenblik dat Safechuck zijn donkere verleden heeft opgebiecht, na jaren van depressie, angstaanvallen en drankmisbruik. Rodriguez is zijn vrouw, én moeder van hun beider kind. De vier uur durende documentaire komt bij de kijker net zo goed aan als een non-stoppandoering van de ingewanden. 

De onzichtbare zeggingskracht van deze documentaire zit hem dan ook in de serene, soms zelfs onderkoelde manier waarop alle getuigenissen in beeld worden gebracht. Géén melodramatisch aangezette of dreigende muziek onder de scènes. Géén sensatiebeluste deep voice-over. Je krijgt de protagonisten meestal in een sobere close-up te zien, waardoor elke (micro-)expressie hun getuigenis eens zo zorgwekkend geloofwaardig maakt. De ongemakkelijke glimlachjes van Wade en James, het bedachtzame gefriemel aan hun gezicht of een eenzame traan bij hartverscheurende herinneringen: je merkt dat Jacksons vermeende liefdesknapen nog steeds het gevoel hebben dat ze hun held en vriend ook postuum nog voor een rijdende bus gooien.

Hét huivermoment voor ons in Leaving Neverland is wanneer Robson vertelt hoe Jackson zijn “volwassen penis in mijn mond schoof. De mond van een kleine 7-jarige jongen.” Hij lijkt zelf nog steeds niet te kunnen bevatten hoe het zo ver kwam. Beiden herinneren zich ook dat ze voor Jackson gebukt moesten staan terwijl hij zich bevredigde, zodat hij zicht kreeg op hun anus. Robson beschrijft specifiek een scène waarin hij op handen en voeten zit aan de rand van het bed, met Jackson achter hem, en een levensgrote cut-out van Peter Pan voor zijn neus. Vast in Nooitgedachtland.

“Het werd uiteindelijk steeds meer goor dan vrienden die elkaar aanraakten”, zegt Safechuck even verder. “Overal in huis speelden pornovideo’s, zelfs in de badkamer. Porn and candy, that’s what he had. Hij wilde me dan ook anaal penetreren. Hij stak zijn vinger in mij. Ik vond het allesbehalve leuk. Ik denk dat ik een beetje huiverig stond tegenover het idee, en vroeg hem om het niet te doen. Hij zei: ‘Oh, maar je zult het leuk vinden.’ Toch plooiden we daarna terug op onze gebruikelijke routines. We tongzoenden, hij masturbeerde, en wilde dat ik aan zijn tepels kwam.”

Robson vertelt een grimmiger verhaal. “Op mijn 14 kreeg ik een groeispurt, waardoor ik bijna net zo groot als Jackson werd. Michael nodigde me uit, en probeerde toen zijn penis in mijn kont te schuiven. Dat lukte een béétje, maar het was echt te pijnlijk voor mij. Hij stopte. Een dag later werd ik in allerijl bij hem geroepen. De onderbroek die ik die avond droeg, moest ik meteen uit de wasmand plukken en weggooien omdat er bloedvlekken in konden zitten.” En, zo goed als zeker, het DNA van Jackson.

Engelengezichtje

Een smooth criminal leek Jackson effectief, als je hun relaas volgt. Zoals loverboys hun slachtoffers zoeken in verpauperde milieus en onder verwaarloosde kinderen, zocht Michael Jackson die in kringen van ouders en/of kinderen met stars in their eyes. De Australische choreograaf Wade Robson (bekend van zijn werk voor Britney Spears en ’N Sync) was als kind al een begenadigd dansertje, en kwam zo via een wedstrijd in contact met Michael Jackson. James Safechuck, momenteel muzikant en regisseur, was niet echt een fan. Maar als kindacteur (“He’s money in the bank, I’ll take him”, zei zijn eerste agent over Jimmy’s angelieke gezichtje) speelde hij al gauw samen met Jackson in een Pepsi-reclamefilmpje. Zo raakten beiden bevriend.

De jongens werden in de late jaren 80 als 7- en 10-jarige metéén opgenomen in de wereld van Jackson. Zowel bij de ouders van de slachtoffers schemert vandaag nog enige verbazing door: “Dat hij onze vriend wilde zijn... hoe onvoorstelbaar was dat? Hij kon éénder waar ter wereld willen zijn, maar hij koos om in óns huis te komen eten.”

Dat was stap één. Daarna werd het hele gezin uitgenodigd in een van zijn buitenverblijven, en later de ranch van Neverland, voor kussengevechten, waterspelletjes en rondleidingen. Robson herinnert zich zo’n onschuldige sleep-over, waarbij hij op een nacht gewekt werd door een snikkend geluid. “Michael zat in een hoekje te snotteren omdat hij niet wilde dat we zouden weggaan (...) Hij zei voortdurend hoe eenzaam hij was. Ik voelde een schuld en last op mijn schouders... Wat zou er met hem gebeuren als we hem aan zijn lot zouden overlaten?”

Michael Jackson neemt de 10-jarige Jimmy Safechuck mee in een vliegtuig in juli 1988. Beeld Getty Images

Tot dan bleef het contact bij knuffels. Maar al gauw escaleerden die vriendschappelijke uitjes, waarbij Jackson de kleine Wade op het hart drukte dat “we samengebracht zijn door God, dat we voorbestemd zijn voor elkaar”. Ook Safechuck werd gepaaid met het idee dat ze samenhoorden, tot een clandestien trouwfeest toe. “We hadden een huwelijksceremonie in zijn slaapkamer,” zegt Safechuck. “Het was alsof we voor altijd verbonden waren. Het voelde goed. En de ring was leuk, met een rij diamanten.”

In de documentaire laat Safechuck die ring en andere sieraden zien, met trillende handen. Die kocht Jackson in ruil voor seksuele gunsten. “Ik vond de juwelen leuk. Het is moeilijk om er nu naar te kijken, maar ik kan er nog steeds geen afstand van nemen. Het is daarom zo moeilijk om mezelf niet de schuld van alles te geven.”

Macaulay Culkin

De volgende stap was isolatie. Een geheim systeem van alarmen op de Ranch was bedoeld om te waarschuwen wanneer andere volwassenen een kamer of zelfs maar het terrein naderden. Ineens kregen de ouders ook geen kamer meer bij de suite waar Jackson met hun zoon sliep. Verblind door de glamour en de luxe zagen die evenwel geen kwaad in de man die hun zoon zo verwende, maar hem een paar deuren verderop misbruikte.

Ook manipuleerde hij de knaapjes listig: voortdurend drukt Jackson de twee op het hart dat ze “mensen niet mogen vertrouwen, vooral vrouwen niet”. En wanneer ze zich zelf vragen stellen bij hun bedspelletjes, bezweert hij: “People are ignorant, they’re stupid. Ze snappen niet dat we seks met elkaar hebben. Maar als we dit vertellen, verliezen we elkaar en gaan we allebei naar de gevangenis.” 

Die angst zat er kennelijk zo diep in bij de twee, dat ze hem zelfs als volwassen mannen nog zouden verdedigen op processen. Robson verkruimelt zowat bij de gedachte aan wat hij andere slachtoffers zo heeft aangedaan. Klinkt ongeloofwaardig? Wanneer je het hele verhaal volgt, begrijp je gaandeweg dat het Stockholmsyndroom mogelijk meespeelde. Vogeltjes in een gouden kooi. En de oprechte liefde voor Jackson is schrijnend in de scènes waarin Robson en Safechuck vertellen hoe jaloers en verdrietig ze waren, toen ze merkten dat Macaulay Culkin van Home Alone plots de Beste Vriend werd, en in de clip van ‘Black and White’ mocht opdraven. En dan was er nog Jordan Chandler, een zoveelste poulain van de popster, waardoor ze plots aan de kant geschoven werden. Tot Chandler een proces aanspande, en ze terug in de gratie vielen. Om tijdens die vriendschappelijke babbels gedrild te worden leugens te vertellen en te zwijgen. 

Dat Stockholmsyndroom zindert zelfs jaren na alle trauma na. Niet ongebruikelijk blijkbaar, voor survivors van seksueel misbruik. “Michael had veel geweldige eigenschappen, en hij was op veel verschillende manieren geweldig”, zegt Safechuck vandaag nog. “Ook ondanks wat hij heeft gedaan met mij. Het is echt moeilijk om die twee gevoelens met elkaar te verenigen. Ik worstel daar vandaag nog steeds mee.” Toen Jackson in 2009 stierf, zegt de familie van Robson zelfs dat hij meer huilde dan om zijn eigen vaders dood, terwijl Safechuck rouwde omdat hij nooit de kans had gekregen om hun gebroken vriendschap te herstellen.

De reden waarom ze nu toch naar voren komen met hun waarheid, is omdat beiden vader zijn geworden: “The abuse intensifies when you have children”, zegt Safechuck daarover. Met deze getuigenis hebben ze evenwel meer te verliezen dan te winnen na de dood van Jackson: hun reputatie en veiligheid staat op het spel. 

Monster

Hoe overtuigend deze documentaire ook mag zijn, de zaak-Jacko is er evenwel niet minder complex op geworden. Het gebrek aan wederwoord is een eerste hindernis. De erven Jackson noemden de documentaire zelfs vrij terecht een “eenzijdige marathon van ongeziene propaganda, om schaamteloos een onschuldige man te exploiteren die niet langer hier is om zichzelf te verdedigen”. Daar valt inderdaad veel voor te zeggen. Ook voor het feit dat het eigenaardig is dat een documentaire van vier uur zo vlotjes walst over de meerdere processen die beide getuigen aanspanden tegen de nabestaanden van Jackson. Of dat Robson in 2011 lobbyde bij het gezin om hem toestemming te geven een ​​Cirque du Soleil-show met een Jackson-thema te regisseren. Om dan een jaar later een boek over zijn beschuldigingen neer te pennen.

De reden voor die ‘zonde van weglating’ is wellicht dat het verhaal aan authenticiteit zou inboeten. Vermeende slachtoffers, die hoge schadevergoedingen of schikkingen eisten, werden door Jacksons verdediging in het verleden steeds weggezet als pionnen van hebzucht en eigenbelang. Zelfs Oprah Winfrey vermoedde deze week dat ze boter op het hoofd had. Zij verzamelde slachtoffers van seksueel misbruik voor een privéscreening van Leaving Neverland, gevolgd door een gesprek met de twee hoofdrolspelers. Vreemd genoeg haalde ze daarbij geen enkele keer haar persoonlijke band met Jackson aan. En in het bijzonder haar legendarische live-interview met hem op de Neverland Ranch in 1993, slechts enkele maanden voor de eerste openbare beschuldigingen.

Hoe kán je je eigen verleden met de King of Pop trouwens rijmen met deze vernietigende getuigenissen? Geen censuur, wel omzichtig omspringen met zijn nalatenschap, liet de VRT deze week weten. Het zou niet verbazen als die mening wordt bijgestuurd na de publieke reacties op Leaving Neverland. De collega’s uit Groot-Brittannië stelden zich alvast radicaler op: BBC Radio 2 weert het volledige oeuvre van de King of Pop. Begrijpelijk. Zelfs als fan kunnen we ons er al twee dagen niet toe bewegen om zijn geniale songs nog ooit te willen spelen. Het zou nochtans moéten als muziekfan om den brode. Maar uitvoerder en monster van tafel en bed gescheiden houden, is in dit geval te moeilijk.

Canvas zendt Leaving Neverland morgen uit. De vier uur durende documentaire wordt integraal uitgezonden vanaf 20.25 uur. Op VRT NU blijft de film een maand lang beschikbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234