Zaterdag 01/10/2022

AchtergrondTelevisie

Een donkerder ‘Borgen’ maakt zijn comeback en zet koers naar Groenland

Sidse Babett Knudsen kruipt opnieuw in de huid van Birgitte Nyborg. Beeld Mike Kollöffel
Sidse Babett Knudsen kruipt opnieuw in de huid van Birgitte Nyborg.Beeld Mike Kollöffel

Na negen jaar is er dan toch een vierde seizoen van de Deense succesreeks Borgen. Een seizoen dat zich niet afspeelt in het politieke kluwen van Kopenhagen, maar in Groenland, waar oliereserves politieke spanningen veroorzaken. ‘Dat is het wonderlijke aan een vehikel als Borgen. We kunnen eigenlijk tegelijk informeren en entertainen.’

Lisa Abend

Ilulissat, Groenland. Het uitzicht is adembenemend vanaf de bovenste verdieping van een hotel in Disko Bay, een uitgestrekte baai in het westen van Groenland die bezaaid ligt met ijsbergen.

Maar wanneer de Deense actrice Sidse Babett Knudsen uit het raam staart naar wat op een bevroren spookstad lijkt die glinstert in de vroege septemberzon, lijkt ze meer gekweld dan betoverd. Knudsen is in Groenland om scènes op te nemen voor een nieuw seizoen van Borgen, de veelgeprezen serie waarachter zowat een decennium geleden een punt leek te zijn gezet.

In de jaren die sindsdien zijn verstreken, heeft haar personage Birgitte Nyborg, de eerste vrouwelijke premier van Denemarken, enkele veranderingen ondergaan die Knudsen wat ongemakkelijk hebben gemaakt. “Ze bezoekt slechte plekken”, zegt de actrice over de herboren Birgitte. “Wat intellectueel best interessant lijkt, maar eigenlijk moeilijk om spelen omdat ik die ongelooflijke verantwoordelijkheid voel om voor haar te zorgen.”

Het dilemma van geliefde personages die naar slechte plekken gaan staat centraal in het vierde seizoen van Borgen, dat na een lange onderbreking in februari zijn debuut maakte op de Deense openbare omroep en vanaf nu gestreamd wordt op Netflix. De bottomline van de reeks blijft ongewijzigd: ze navigeert nog steeds langs een verrassend boeiend pad door het struikgewas van de politiek en focust op de dubbele binding van een openbaar en een privéleven waarmee vrouwen in machtsposities te maken krijgen.

Maar ditmaal is de inzet hoger. In plaats van telkens een verhaal per aflevering over bondgenootschappen tussen partijen, volgt deze Borgen het hele seizoen lang één verhaallijn: grote oliereserves worden op Groenland ontdekt en geopolitieke spanningen ontstaan rond kwesties als soevereiniteit, klimaatverandering en dekolonisatie. En dat speelt zich allemaal af onder personages die niet alleen ouder zijn geworden, maar ook donkerder: minder West Wing, meer House of Cards.

Toen de laatste episode van Borgen in 2013 op de Deense televisie in de ether ging, was de reeks al goed op weg om een internationale hit te worden. Uiteindelijk werd ze in 70 landen uitgezonden en lanceerde ze de Hollywoodcarrières van verschillende van haar sterren zoals Knudsen, Birgitte Hjort Sörensen en Pilou Asbaek.

Invloed in echte wereld

Knudsens buitengewoon sympathieke portrettering van een politieke idealiste die zowel een vastberaden leider als een kwetsbare vrouw is (in de beroemde scene uit de eerste aflevering had ze moeite met het aanpassen van het pak dat ze van plan was te dragen voor een belangrijk debat) heeft het publiek misschien weleens een handje toegestoken om het idee van een vrouwelijke eerste minister te aanvaarden. Denemarken koos zijn eerste vrouwelijke premier, Helle Thorning-Schmidt, namelijk een jaar nadat Borgen debuteerde in 2010. Maar het maakte van Birgitte ook het eerste feministische icoon wereldwijd.

“Ik was ooit eens in Londen,” zegt Knudsen, “toen een vrouw naar me toe kwam en me vertelde dat ze op haar koelkast de tekst had hangen : ‘Wat zou Birgite Nyborg doen?’.”

Ondanks al zijn populariteit was de reeks nooit bedoeld om langer dan de oorspronkelijke drie seizoenen te duren en naar eigen zeggen was Knudsen aanvankelijk wat afkerig om een vierde seizoen te maken uit vrees dat de fans onvermijdelijk ontgoocheld zouden zijn. Ze ging uiteindelijk overstag voor het traject dat de maker en scenarioschrijver van de serie, Adam Price, voor het nieuwe seizoen had uitgestippeld en uit genegenheid voor haar personage.

De echte actie van deze Borgen speelt zich af op het uitgestrekte, met ijs bedekte eiland Groenland, meer dan 8.000 kilometer van Kopenhagen verwijderd. Beeld Mike Kollöffel
De echte actie van deze Borgen speelt zich af op het uitgestrekte, met ijs bedekte eiland Groenland, meer dan 8.000 kilometer van Kopenhagen verwijderd.Beeld Mike Kollöffel

Verschillende andere hoofdrolspelers, waaronder Hjort Sörensen, die de rol van journaliste Katrine Fonsmark speelt, zijn ook weer van de partij. “Wat zo prachtig is”, aldus Hjort Sörensen, “is dat tien jaar verstreken zijn zowel in het werkelijke leven als in het leven van de personages. Toen ik dus voor het eerst het script las, was het net alsof ik oude vrienden terugvond op Facebook: o, dat was je al die tijd aan het doen!”

In het nieuwe seizoen keert Katrine terug naar de journalistiek en wordt chef van een nieuwsredactie. Daar ontdekt ze dat de karaktertrekken die haar zo goed van pas kwamen in haar vroegere carrière – haar meedogenloosheid en haar compromisloze natuur – van haar een onsympathieke baas hebben gemaakt. “Ik had het zeker moeilijk met mijn ijdelheid ten opzichte van haar”, erkent Hjort Sörensen. Maar ze greep ook de kans met beide handen om een personage te verkennen dat met de jaren heeft geleerd “dat de wereld minder zwart-wit is”.

Birgitte, die hier de minister van Buitenlandse Zaken is, maakt evengoed compromissen ten opzichte van haar idealen. “Ze staat voor de keuze: ga je de scène eervol verlaten of blijf je het spel meespelen?”, legt Price uit. “Goed wetend dat het spel blijven meespelen betekent dat je handen erg vuil zullen worden.”

De echte actie van deze Borgen speelt zich af op het uitgestrekte, met ijs bedekte eiland Groenland, meer dan 8.000 kilometer van Kopenhagen verwijderd. Wanneer daar olie wordt ontdekt, is het aan Birgitte om niet alleen te navigeren tussen de concurrerende belangen van de Verenigde Staten, China en Rusland, maar, nog uitdagender, om over de exploratie ervan met de Groenlandse regering te onderhandelen.

In Borgen stak altijd een knipoog naar gebeurtenissen in het werkelijke politieke leven, en ook in dit seizoen vind je er de echo’s van terug. Groenland, een autonome regio van het koninkrijk Denemarken, heeft bestuurlijke bevoegdheden in verschillende beleidsdomeinen, maar is nog steeds erg afhankelijk van de Deense regering voor zijn werkingskosten. Een jaarlijkse subsidie van meer dan 600 miljoen dollar maakt ongeveer 20 procent uit van het Groenlandse bruto binnenlands product. In de serie en in het werkelijke leven zou de ontdekking van natuurlijke bodemschatten voor Groenland een piste kunnen zijn om een einde te maken aan zijn afhankelijkheid van Denemarken.

Om het nieuwe seizoen rond die spanningsboog te bouwen, bracht enorme uitdagingen met zich mee. Logistiek was het een harde dobber: de opnames vonden plaats in augustus en september 2021, toen het covidbeleid in Groenland het al schaarse aantal internationale vluchten nog verder beperkte. Groenland heeft geen wegen die zijn nederzettingen verbinden en alles wat nodig was voor de verschillende weken opnames in Ilulissat, Groenlands derde stad, en in de hoofdstad Nuuk, moest per boot vanuit Kopenhagen worden aangevoerd, inclusief een duikboot op ware grootte en kratten met chemische handwarmers die de crew moesten beschermen tegen de vrieskou op de set.

Dekolonisering

Nog delicater was de taak om een land en een volk te laten vertegenwoordigen waarvan het dekolonisatieproces nog volop aan de gang is. “We hebben een gigantische gemeenschappelijke geschiedenis”, zo vertelt Price over de spanningen die hem bij de verhaallijn van dit seizoen brachten. “Er is zoveel schuld, en er is zo’n onderstroom van woede.”

Maar als een Deense productie die een verhaal vertelt over Groenlanders liep Borgen het risico om historische patronen te kopiëren. “We zijn het zo gewoon om door anderen te worden vertegenwoordigd”, vertelt Nivi Pedersen, een acteur die de attaché van de Groenlandse eerste minister speelt in de serie en zelf een documentairemaker is. “En pas nu beginnen we onze eigen verhalen te vertellen, zowel innerlijk aan onszelf als aan de rest van de buitenwereld.”

Price geeft toe dat in de eerste versies, “sommige Groenlandse personages dicht bij het cliché stonden, omdat ik niet beter wist”. Hij probeerde daar tegenin te gaan met grondig researchwerk en door Groenland “zoveel mogelijk stemmen te geven als mogelijk in de serie.” Hij huurde de romanschrijver Niviaq Korneliussen in voor de vertaling van de Groenlandse dialogen en het regieteam onderging de invloed van een researchtrip van de prominente lokale zakenman Svend Hardenberg, die vertelt hoe hij probeerde het team het echte Groenland te leren kennen.

Toen de productie startte, zeiden de Groenlandse acteurs in interviews dat ze zich zorgen maakten dat bepaalde elementen die ze belangrijk achtten voor de authenticiteit van hun cultuur onvoldoende accuraat waren voorgesteld. Dat ging om lokale accenten die de herkomst van de personages onmiddellijk duidelijk maakten voor andere Groenlanders of de diepgewortelde codes die anderen moesten behoeden voor een publieke uitbarsting.

null Beeld Mike Kollöffel
Beeld Mike Kollöffel

En sinds de serie in première ging, zijn de reviews in de Groenlandse pers gemengd. “Het wordt al snel een karikaturale afschildering van een mooi land met edele mensen die onderdanig zijn,” schreef de krant Sermitsiaq.

Maar zowel de Denen als de Groenlanders die bij de productie betrokken zijn, verwachten dat dit seizoen op cruciale punten de ogen bij hun publiek zal openen. “Ik denk dat het een impact zal hebben op hoe buitenstaanders de relatie tussen Denen en Groenlanders zien en misschien ook op hoe de Denen zichzelf percipiëren”, zegt Hardenberg. “Dat is het wonderlijke aan een vehikel als Borgen”, knikt Price instemmend. “We kunnen eigenlijk tegelijk informeren en entertainen.”

Dat het nieuwe seizoen dat doet in een donkerder toonzetting dan de vorige voelt als een eerlijke reflectie van het laatste decennium. Maanden na haar verblijf in Ilulissat, vroeg Knudsen zich niet langer af of ze de juiste beslissing had genomen door terug te keren naar Borgen. Net als de anderen hoopt ze dat de serie de bewustwording over Denemarkens relatie met Groenland zal doen groeien. Daarnaast heeft ze het gevoel dat de confrontatie met de spectaculaire ijsbergen in Disko Bay haar definitief hebben veranderd, zegt ze.

Op de vraag wat ze denkt dat de vrouw in Londen nu zou voelen bij Birgitte, wier personage Knudsen opnieuw vaardig en genuanceerd neerzet, lacht Knudsen met de schattige rimpeling op haar neus die haar personage zo kenmerkt. “Ze moet misschien niet zoveel advies verwachten van Birgitte Nyborg bij haar koelkast”, zegt ze. “Maar ik hoop dat ze de reis interessant vindt.”

© The New York Times

Borgen seizoen 4, nu op Netflix

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234