Donderdag 20/02/2020

Sophia Loren

Een diva-waardige afrekening

Beeld Gino Begotti/Hollandse Hoogte

De autobiografie van actrice Sophia Loren, die vandaag verschijnt, is een Italiaans filmsprookje met alles erop en eraan. Armoede en rijkdom, passie en verdriet, en heel veel spaghetti.

Sophia Loren lok je niet zomaar naar ons land. Dus laat filmmuseum EYE deze week een doos tulpenbollen versturen naar haar villa in Genève, tevens een presentje voor de 80ste verjaardag van de actrice, komende zaterdag. Niet zomaar wat bollen: het specifieke model tulp - bloedrood - zal naar de filmdiva worden vernoemd. Als het la Loren behaagt tenminste. In april, bij de officiële bloemdoop, kan de actrice dan hopelijk ook het geplande retrospectief van haar oeuvre opluisteren, in het Amsterdamse filminstituut aan het IJ.

De vorig keer dat de actrice ons land aandeed, twee jaar geleden, waren daar juwelen voor nodig. Het betrof een bliksembezoek ter ere van de expansie van de Italiaanse Damiani-sieradenlijn. De diva, in vuurrood Armani-mantelpak en met karakteristieke bril, beantwoordde in Huis ter Duin vragen als: 'Welk juweel neemt u als eerste mee als er brand uitbreekt?'

Wie haar wil spreken, stuit op een ring van commercie. De Volkskrant deed deze zomer een poging, maar het interviewverzoek naar aanleiding van haar vandaag verschenen autobiografie werd afgewimpeld. Het artikel moest, zo waarschuwde Lorens Nederlandse uitgever, namelijk óók gaan over 'de aan haar gerelateerde onderwerpen zoals fashion, haar eigen sieradenmerk, het moederschap, Italiaans eten, haar inzet voor goede doelen, et cetera.'

Zo gaat dat, met Loren. In 2012 werd 's werelds glamourpers ingevlogen om in Marseille verslag te doen van de doop van het cruiseschip MSC Divina, met extra glamoureuze Sophia Loren-suite (kamer 16007, dek 16). Het was al het negende schip dat ze doopte, relativeerde de ster zelf. 'Ik ben geen diva', tekende een verslaggever die dag op uit Lorens mond, in een artikel met de kop 'Superdiva', voor de populaire Belgische vrouwenglossy Nina. En: 'Mijn werk is altijd belangrijker geweest dan die fait divers over mij in de krant.'

Ze heeft gelijk ook. Loren zal niet worden herinnerd om haar parfums en zonnebrilcontracten, en kan tot het einde der tijden tegen betaling cruiseschepen dopen. Ze kon zelfs zeventig speelfilms opnemen die niemand zich herinnert; het doet geen afbreuk aan haar status als koningin van de cinema. Twee handjesvol glorieuze rollen, het is genoeg.

Hoe ze enkel dat eindje loopt in de regen, als overspelige vrouw van de pizzabakker in Loro di Napoli (1954), of blootsvoets over dezelfde naoorlogse straatjes banjert als ziedende sigarettenverkoopster in Ieri, oggi, domani (1963), eveneens van Vittorio De Sica, de neorealist die haar meer dan alle andere regisseurs vormde als actrice. Zinnelijk en pront heupwiegend, met veel kont, veel mond en verheven wenkbrauw; symbool voor iets nieuws, in naoorlogs en straatarm Italië. Aangegaapt door de mannen op straat, die haar bezien met een mengeling van begeerte en vrees. Meer vrouw dan ze aankunnen.

Alberto Moravia, schrijver van de roman La ciocara (verfilmd met Loren in de hoofdrol, waarvoor ze een Oscar won), verklaarde haar talent en doorbraak uit het feit dat ze vaderloos opgroeide in een door en door patriarchale samenleving. Ze paste daar niet in, was vrijer dan de rest en werd als buitenechtelijk kind voor minder aangezien.

Hollywood hield van Loren, veel meer dan van die andere Italiaanse actrice, Gina Lollobrigida, die het Hollywood-pad baande. En zelfs al wist men in Hollywood nooit echt raad met Loren de actrice - ze snoeiden het volkse weg, lieten haar opzitten - ze rekenden haar wel tot de allergrootsten en wierpen er in 1991 nog een ere-Oscar bovenop.

Lorens autobiografie, met als originele titel Ieri, oggi, domani (Gisteren, vandaag, morgen), is het verslag van een filmsprookje met alles erop en eraan: doffe armoe en exorbitante rijkdom, openlijk en minder openlijk omschreven liefdes ('Het was moeilijk om weerstand te bieden aan een man als Cary'). Een sliert vaderfiguren en zonderlinge tegenspelers ('Brando besloot zich alleen te voeden met ijs'). Droevige miskramen (twee), extatische bevallingen (ook twee), kerkelijke en juridische beschuldigingen van bigamie (echtgenoot Carlo Ponti was al gehuwd), een celstraf (belastingakkefietje) en vele verwijzingen naar de Italiaanse keuken ('Anthony Quinn was dol op mijn spaghetti met tomatensaus').

330 pagina's, waarin soms inzichtelijke, maar altijd gepolijste anekdoten over haar leven en werk worden afgewisseld met diepzinnige beschouwingen ('Ware schoonheid is, behalve een uiting van het innerlijk, een geschenk voor onze naasten. En haar cultiveren is een vorm van respect jegens onze dierbaren'). Veel aandacht ook voor de carrières van haar twee zoons, maar geen woord over nichtje Alessandra Mussolini, die als politica opa Benito's levenswerk voortzet.

Lorens jeugd en weg naar het witte doek blijft onovertroffen; stof voor vijf of zes Disney-tranentrekkers. Een buitenechtelijk verwekt 'scharminkel', op 20 september 1934 geboren als Sofia Villani Scicolone, in de armenkliniek. Zo dun dat de buurtkinderen in het nabij Napels gelegen Pozzuoli haar stuzzicadente noemen - tandenstoker. Dan de oorlog eroverheen, de bommen van de geallieerden, de granaatscherf die haar kin treft. Oma die een naoorlogse huiskroeg runt, met zelfgestookte likeur, en uit een oud gordijn een avondjurk naait voor haar kleindochter, zodat Sofia kan meedoen aan een schoonheidswedstrijd. Het meisje van 14 wint 23 duizend lire, een paar rollen behang, een tafellaken en een treinkaartje naar Rome, waar ze aanvankelijk de kost verdient als wulps model voor fotoromannetjes. De naam Loren is vanzelfsprekend bedacht, haar echte naam vond men niet chic genoeg.

Ettore Scola, die Loren in haar grootse rol regisseerde, waarin ze zich het meest losmaakte van haar imago - als huisvrouw in Una giornata particolare (1977) - vertelde in interviews hoe Loren de eerste dagen op de set enkel jammerde, omdat ze vond dat ze er zo lelijk uitzag in slonzig shirt en met flutkapsel. Loren wijt haar toentertijd wat wankele gemoed dan weer aan een gebrek aan vertrouwen van de regisseur: 'Hij was bang dat mijn uitbundige fysiek niet zou passen bij de rol van een afgeleefde vrouw zonder make-up.' Iedereen moest wennen aan Loren, ook de mannen achter de camera: 'Ze vonden mijn neus te lang, mijn kin te kort, mijn heupen te breed. Maar als geheel bleken al die onregelmatigheden dan toch geen bezwaar, schijnbaar.'

De tijdsaanduidingen in haar autobiografie kunnen wat verwarring wekken. Was Loren voorheen meestal 15 toen ze haar 22 jaar oudere echtgenoot ontmoette, die toen als gevierd en gehuwd filmproducent aantrad als jurylid van een missverkiezing, nu houdt ze het op 17.

Waar realiteit en mythe elkaar ontmoeten, was bij Loren al vaker schimmig. Zo ook in haar eerdere, geautoriseerde biografie uit 1979: Leven en liefhebben. Haar eigen verhaal. Biograaf A.E. Hotchner sprak jaren na de publicatie van zijn romantisch getinte boek ineens van een 'zakelijk huwelijk' tussen de actrice en producent. Ook haar meest aangehaalde oneliner - 'Alles wat je ziet, dank ik aan spaghetti' - werd een paar jaar geleden ontkracht, maar dan door Loren zelf: 'Dat heb ik nooit gezegd.' Gelukkig resteren er nog voldoende, voor zover bekend niet verworpen klassieke uitspraken, zoals: 'Een vrouwenjurk moet zijn als prikkeldraad: z'n doel dienen zonder het uitzicht te belemmeren', en: 'Spaghetti kun je het best eten door te inhaleren als een stofzuiger.'

In haar overwegend liefkozende omschrijvingen van haar collega's toont Loren zich in haar autobiografie soms een bedreven sluipmoordenaar. Over de opnamen van Legend of the Lost, een ongeïnspireerd woestijnepos met John Wayne: 'Hij was een echte professional, die zijn werk deed met het geduld van de heel groten'. Maar dan: 'Op een dag viel hij van een paard en brak zijn enkel. We hadden verwacht dat hij zijn pijn zou wegslikken met whisky. In plaats daarvan begon hij te schreeuwen als een gek.' Daar sta je dan, John Wayne. Gelukkig is Loren vergevingsgezind: 'Los van een enkel voorval was hij een levende legende, en dat zal hij altijd blijven.'

Ook Marlon Brando, opgezwollen door zijn roomijsdieet, krijgt een veeg. Die bleek handtastelijk op de set van A Countess from Hong Kong (de laatste regie van Charlie Chaplin, uit 1967). Loren mocht ook wel even iets recht zetten na de deze zomer verschenen biografie van Brando, die rondbazuinde dat Lorens mond rook 'als die van een dinosaurus'.

Liz Taylor - geen vriendin - komt er vanaf met een citaat uit de brieven die Richard Burton aan Loren schreef. 'Ze is een absolute ramp', aldus Burton over zijn echtgenote. Maar vrijwel voor iedereen vindt Loren uiteindelijk een goed woord, zelfs voor rivale Ingrid Bergman. 'Toen ze me zag, verloor ze even haar tegenwoordigheid van geest. Dat overkomt zelfs de besten, en zij was zonder twijfel een groot actrice.'

Diva-waardig afrekenen, heet dat.



Lorens geheime recepten

Het beste boek van, door en over Sophia Loren blijft het van fabuleuze fotografie voorziene In Cocina Con Amore uit 1971, waarin ze al haar geheime familierecepten deelt, en man en vrouw aanspoort tot Italiaans koken ('Het houdt je weg van de psychiater'). In Nederland, waar in die tijd de Italiaanse keuken nog geen gemeengoed was, verscheen het boek onder de titel Koken 'con amore'. Favoriet: haar zucchini a scapece, gemarineerde courgettes. Het kookboek is alleen nog antiquarisch verkrijgbaar.

Beeld X
Beeld X
Beeld X
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234