Zondag 13/10/2019

Reportage

Een boswandeling met Jolente en Anne Teresa De Keersmaeker: ‘De natuur is mijn meest directe inspiratiebron’

'Somnia' van Anne Teresa De Keersmaeker, Jolente De Keersmaeker en P.A.R.T.S. Beeld Anne Van Aerschot

Met Somnia trekken Anne Teresa en Jolente De Keersmaeker, samen met 44 dansstudenten, drie uur lang het bos van Gaasbeek in. De voorstelling, waarin dans en theater gecombineerd worden, is even verwarrend als uniek. “De band met de natuur is voor mij cruciaal.”

Regenjassen, bottines, hier en daar nordic walking sticks. De toeschouwers die naar Somnia komen kijken, zijn niet uitgedost voor een gewone dans- of theatervoorstelling. Somnia is dan ook geen gewone dans- of theatervoorstelling. Rosas-choreografe Anne Teresa De Keersmaeker en tg STAN-actrice Jolente De Keersmaeker maakten, samen met 44 dansstudenten, een stuk dat zich vrijwel integraal in de natuur afspeelt. Maar liefst drie uur lang.

Leidraad is Johannes Keplers Somnium, een zeventiende-eeuws verhaal dat het midden houdt tussen wetenschappelijk traktaat en sciencefiction-roman avant la lettre, en William Shakespeares Midzomernachtsdroom, een sprookjesachtige komedie die zich grotendeels afspeelt in het bos. Daarom dat Somnia wordt opgevoerd in openlucht, in de tuin, het park en het bos van het Kasteel van Gaasbeek. Bij avondval, in openlucht.

'Somnia' van Anne Teresa De Keersmaeker, Jolente De Keersmaeker en P.A.R.T.S. Beeld Anne Van Aerschot

Het leidt tot een erg unieke voorstelling: niet alleen omdat je je warm moet induffelen, maar ook omdat je op een heel andere manier naar de acteurs moet kijken. De 44 dansers van P.A.R.T.S., de dansschool die Anne Teresa vijfentwintig jaar geleden oprichtte, worden opgedeeld in vier ‘casts’, die alle vier Midzomernachtsdroom opvoeren. In de tuin van het Kasteel stellen de personages zich voor. Vier fluitspelers nemen het publiek mee op een specifiek traject: langs de slotgracht, door het park, langs de vijver. Het bos in. “Een beetje zoals het in Midzomernachtsdroom gaat”, zegt Jolente. “Mensen verlaten de stad en trekken het bos in.”

'Somnia' van Anne Teresa De Keersmaeker, Jolente De Keersmaeker en P.A.R.T.S. Beeld Anne Van Aerschot

Grote gebaar

Eigenaardige taferelen zijn het gevolg. Dit is geen voorstelling waarbij de theatermaker alles onder controle heeft en je aanreikt wat je moet zien en horen. Je moet het zelf willen zien. Sommige toeschouwers worden afgeleid door een egel, die zich met lawaaierig geschuifel een weg door het gras baant. Als de vertellers de inleiding declameren, vraagt de pauw van de kasteeltuin al krijsend ook om aandacht. Aan het einde van de avond, als de 44 spelers gezamenlijk dansen op fluit- en trompetmuziek, zal de pauw nog luider mopperen.

“De natuurlijke omgeving, met de hemel en de maan, is belangrijk”, zegt Anne Teresa. Naarmate de avond vordert en de zon verdwijnt, wordt het steeds moeilijker om een hand voor je ogen te zien – je bent al blij als een opening in het bladerdek het laatste licht doorlaat. Bij momenten is de schemering prachtig toepasselijk: twee personages leggen zich tussen de bladeren te slapen als het laatste licht tussen de bomen schijnt. Nadien behelpen de spelers zich met zaklampjes om hun scènes te spelen: soms is het bizar, soms is het griezelig, maar tijdens de verstilde dans-intermezzo’s, tussen twee gesproken scènes door, is het bovenal beeldschoon.

U doet er trouwens goed aan om de plot van Midzomernachtsdroom op voorhand even door te nemen en in te prenten. Met vier casts, die dezelfde scène soms door elkaar spelen (waardoor elk personage zijn tekst in viervoud declameert), is Somnia vaak een bijzonder verwarrende voorstelling. De enscenering helpt daar niet bij: door het steeds veranderende decor van tuin, park en bos dreig je soms verloren te lopen in het stuk en is het moeilijk uit te maken wie welk personage vertolkt. “De natuur nodigt uit tot het grote gebaar. Dat is moeilijk te combineren met intimiteit”, zegt Anne Teresa Je werkt op grotere afstanden. Dat heeft gevolgen voor de leesbaarheid en de hoorbaarheid van een voorstelling.”

'Somnia' van Anne Teresa De Keersmaeker, Jolente De Keersmaeker en P.A.R.T.S. Beeld Anne Van Aerschot

Pamflet

Het maakt dat Somnia moeilijk te beoordelen is als voorstelling. Meer dan een klassieke opvoering is dit een totaalervaring: als Shakespeare-bewerking stijgt ze niet boven de middelmaat uit, als eigenzinnig kunstwerk wel. Een kunstwerk met een ecologische insteek dan nog. “De laatste dertig jaar gebruik ik in mijn choreografieën natuurkundige modellen om tijd en ruimte te organiseren”, legt Anne Teresa uit. “Buiten de muziek en de dansers is de natuur mijn meest directe inspiratiebron.”

Het is één van de meest eigenaardige gewaarwordingen, na drie uur door de natuur lopen: het besef dat je op een plek bent waar je tegenwoordig nauwelijks nog komt. Tussen de bomen, ver van het geraas van de autosnelweg. Gecombineerd met de fluitmuziek en de woorden van Shakespeare, lijkt het alsof je in de tijd bent teruggekeerd. “Door dag in, dag uit in het bos van Gaasbeek te repeteren”, zegt Jolente, “voelden we ook dat de natuur je in zekere zin overheerst.”

Haar zus heeft het over “een gewaarwording dat je deel uitmaakt van iets dat groter is dan wijzelf. Het is de lichamelijke en misschien ook de meest directe ervaring van een spirituele kracht. We moeten ons ervan bewust zijn dat we deel uitmaken van de natuur. ‘Wij’ en ‘de natuur’ zijn niet tegengesteld: wij zíjn de natuur. Dus als we onze omgeving vernietigen, vernietigen we ook onszelf.”

Er is een moment in Midzomernachtsdroom, en dus ook in Somnia, waarin de feeënkoningin Titania in een monoloog beschrijft hoe de natuur uit evenwicht is. “Door deze verwarring zien we de seizoenen veranderen”, klinkt het. “De lente, de zomer, de vruchtrijke herfst en de barre winter ruilen hun kleren en de verbijsterde wereld weet door deze uitwassen niet meer wie wie is.” Ze besluit haar betoog met: “Wij zijn verantwoordelijk. Wij zijn er de ouders en stichters van.”

Het is één van de mooiste momenten uit de voorstelling. Enerzijds omdat het voor de studenten die Titania vertolken en de monoloog vanop een stapel omgevallen boomstammen declameren, een moment is om te schitteren; anderzijds omdat het de voorstelling net dat tikje prangender maakt. Je leest er snel een verwijzing naar het huidige debat over de klimaatverandering. “De monoloog van Titania is een ecologisch pamflet avant la lettre. Ze maakt zich kwaad en zegt: kijk, wij, mensen, hebben het helemaal verknoeid”, legt Jolente uit. “Het stuk is eigenlijk een soort van oproep, om weer stil te staan bij de harmoniserende kracht van de natuur.” Iets wat de zussen De Keersmaeker zelf ook willen doen, vult Anne Teresa aan. “Dat heeft te maken ons bewustzijn en verantwoordelijkheid als burger. De band met de natuur, die puur dircte, lichamelijke ervaring van de natuur, is voor mij cruciaal.”

'Somnia' van Anne Teresa De Keersmaeker, Jolente De Keersmaeker en P.A.R.T.S. Beeld Anne Van Aerschot

Spartaans trainingskamp

Evident is het niet altijd, een voorstelling maken tussen de bomen, zonder de bescherming van een theaterzaal. Als maker moet je alle controle durven loslaten. Een hele uitdaging, zegt Anne Teresa. “Het is moeilijk geweest, want toen we er repeteerden was het koud...”

Jolente: “...en begon het te regenen.”

Anne Teresa: “En je wil er natuurlijk geen Spartaans trainingskamp van maken.”

Ze verwijst naar haar studenten. Het is de eerste keer dat Anne Teresa een voorstelling maakt met de studenten van P.A.R.T.S., de dansschool die ze vijfentwintig jaar geleden oprichtte in Brussel. Somnia is hun afstudeervoorstelling. “Het enthousiasme om met Midzomernachtsdroom iets te doen, was groot”, zegt Jolente. “Het is ook echt hún voorstelling. Anne Teresa en ik hebben hen begeleid, maar zij staan centraal.”

De 44 studenten schitteren het hardst aan het einde van de avond, tijdens een danssequentie op het open veld, voor de toegangspoort van het kasteel, in het flikkerende licht van twee kampvuren. Na drie uur door de bossen dwalen, weg van de stad, heeft de scène iets hypnotiserend, iets uitgepuurd, iets harmonieus: het is het moment waarop de regie van Anne Teresa en Jolente De Keersmaeker samenvallen met hun natuurdecor.

Pas dan beseffen we: het heeft niet geregend. Gelukkig maar. Want wij, gewend aan de warmte van een theaterzaal en het comfortabele pluche van de stoeltjes, hadden geen regenjas en geen bottines bij.

Nog tot 1 juni via Kunstenfestivaldesarts en van 5 tot 9 juni via Kaaitheater in het Kasteel van Gaasbeek.

'Somnia' van Anne Teresa De Keersmaeker, Jolente De Keersmaeker en P.A.R.T.S. Beeld Anne Van Aerschot
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234