Dinsdag 28/09/2021

AchtergrondMuziek

‘Een absolute ramp’: houden Belgische artiesten het eigenlijk nog vol na een rampjaar?

Concertzalen als het Antwerpse Sportpaleis moeten het al bijna een jaar zonder artiesten en publiek doen. 
 Beeld Photo News
Concertzalen als het Antwerpse Sportpaleis moeten het al bijna een jaar zonder artiesten en publiek doen.Beeld Photo News

Vandaag begint de Week van de Belgische muziek. Een steuntje in de rug voor de Belgische muziekscène, nadat corona een handvol dolken in het hart van diezelfde cultuurwereld plantte. Maar van optredens, laat staan festivals is er nog steeds nauwelijks sprake. Houden muzikanten en hun entourage dat eigenlijk nog vol?

Vlaanderen ontwaakte gisteren onder een wit tapijt, maar de meeste muzikanten hebben al een jaar lang voornamelijk zicht op zwarte sneeuw. De situatie is zelfs zo precair dat niet alleen de brede muzieksector, maar ook diverse media dit jaar de handen in elkaar slaan om muziek van eigen bodem, en de zwaar getroffen sector deze week voluit voor het voetlicht te brengen. Deze week belooft “een grote liefdesverklaring aan de Belgische muziek” te worden. Maar geef toe: van de liefde kun je niet leven.

Wél van livemuziek. Meteen ook de voornaamste bron van inkomsten bij zowat elke muzikant en zijn entourage. Vorige week vroeg de Crisiscel Cultuur de regering om een perspectief op heropening: symbolisch op 13 maart 2021, wanneer de lockdown precies een jaar geleden startte.

Buiten een korte periode van beperkte versoepeling in de zomer en de vroege herfst, bleef het immers windstil op het vlak van publieke evenementen. Een financiële tegenvaller, ook voor bekendere artiesten die in 2020 aankeken tegen een goedgevulde festivalzomer, nadat ze de voorbije jaren doelbewust uit de spotlights waren verdwenen. Reculer pour mieux sauter, heet die strategie. Maar voor muzikanten voelde het aan alsof ze als lemmingen in het ravijn stortten.

Een aantal mensen in de muziekindustrie wilde anoniem gerust toegeven dat een depressie hen vandaag in de tang houdt. Ook muzikanten zelf, die door hun gewoonlijke bestaansonzekerheid nochtans al behoorlijk elastisch in het leven staan: “Wanneer de radio je muziek zelden tot niet draait, of wanneer je zoals ik een hired gun bij liveartiesten bent, is dit een nachtmerrie. Eén die begint op het ogenblik dat je ontwaakt”, getuigt een sessie-muzikant. “Ik ben lang niet de enige die het hoofd nauwelijks boven water houdt. Maar veel geluk met het zoeken naar iemand die met naam en toenaam zo’n somber verhaal wil vertellen. Gebrek aan succes maakt je niet meteen aantrekkelijker in de artistieke wereld, hè. Maar ik kan je verzekeren dat heel wat muzikale sessie-muzikanten en mensen achter de schermen van droog brood leven. Of van alcohol. In deze branche moet je jezelf vaak kunnen heruitvinden, dat klopt. Maar wat als de muziekwereld stilvalt? Zonder live-inkomsten, geen leven.”

Ook een concertzaal als AB telt momenteel af naar ‘the next live’, onder andere met ABnormal-concerten. Zittende optredens in bubbels van één of twee bezoekers. Reguliere concerten zullen nog minstens een paar maanden het predikaat van verboden vrucht dragen. En laat diezelfde concerten dan weer het dagelijkse brood zijn voor het leeuwendeel van muzikale acts. Van wat leven al die artiesten, en de vele mensen die hen omkaderen nu dan? Zouden sommige pophelden er in alle stilte de brui aan hebben gegeven?

Jarri Van der Haegen, manager van Tsar B, Charlotte Adigéry en Sylvie Kreusch, nuanceert zoveel melodrama. “Charlotte reageerde bij de eerste lockdown zelfs vrij opgelucht. Haar carrière nam in 2019 zo’n hoge vlucht dat die verplichte adempauze gelegen kwam. Ze kon even uit de ratrace stappen. Maar ook zij moest op zoek naar nieuwe bronnen van inkomsten. Zo gingen zij en Bolis (Pupul; gva) aan de slag als soundtrackleveranciers voor de VRT. Een maand lang schreven en schaafden ze elke dag aan de soundtrack voor de miniserie De Shaq, en daarnaast maakten ze de muziek voor een animatieproject voor Ketnet. Hopelijk gaat die in productie: dan kunnen ze muziek maken voor 26 afleveringen. Justine (Bourgeus van Tsar B; gva) heeft dan weer alle muziek voor de lockdown-serie Leef gemaakt. Natuurlijk hadden ze in het voorbije jaar ook drie albums kunnen schrijven om de verveling tegen te gaan. Maar daarmee zouden ze alleen maar bijdragen aan een potentieel probleem na de lockdown: een oververzadiging van de muziekmarkt.”

Pover belichte huiskamers

Vorig jaar was je op sociale media al getuige van een ander soort oververzadiging: sociale media werden maandenlang overspoeld met livesessies vanuit een pover belichte huiskamer, met een brakke internetverbinding. “Dat soort concerten is één van de twee zaken die voor mij nooit meer hoeft terug te komen”, gruwt Alexander Vandriessche, manager van onder meer Oscar and the Wolf, Charlotte de Witte en Glints. “Het andere is de pandemie zélf. Toegegeven, er zijn ook heel knappe initiatieven geweest: Charlotte draaide een streaming set op Tomorrowland, en dat bleek zelfs met technische kinderziektes een innovatief initiatief. Maar ik kan me niet voorstellen dat artiesten veel toekomst willen zien in digitale sets. Er wordt steeds vaker aan mijn mouw getrokken door start-ups die denken van wél. Maar die industrie kan zich nooit meten met de livemarkt.”

Om die reden was het ambitieuze ‘Ceci n’est pas un livestream’ van Zwangere Guy ook éénmalig. Een visueel hoogstandje, daar niet van. Maar zelfs van de minizomerfestivals bleef hij weg in 2020, omdat het zonder zijn traditionele duik in een wild kolkend publiek ook maar weinig zin had. Dat geldt net zo goed voor Max Colombie (Oscar and the Wolf) of Mathieu Terryn (Bazart): “Die spelen anders voor zalen van duizenden man”, zegt Vandriessche. “Zonder enige fysieke interactie konden ze niet de nodige begeestering opbrengen. Daarom zag je hen ook geen concert geven op een digitaal platform. Trouwens: als het zo’n succesvol verdienmodel zou zijn, hadden méér artiesten zich gewaagd aan dergelijke optredens. Nu zijn dat vaak gigantische acts als Gorillaz, Dua Lipa en Billie Eilish, met shows die door grote merken als Porsche gesponsord werden.”

In Vlaanderen draaft de regering dan weer op als mecenas. Jan Jambon (N-VA) voorzag onlangs 35 miljoen aan culturele activiteitenpremies om artiesten een duwtje in de rug te geven. Heel wat muzikanten vroegen premies aan voor livestreamconcerten. Daar kwam weliswaar al snel kritiek op, omdat de subsidie érg laagdrempelig bleek: ook hobbyisten zonder fanbase maakten aanspraak op de premie. Het first come, first served-principe werd immers gehanteerd.

Absolute ramp

Daarnaast is er het kunstenaarsstatuut. Van der Haegen klinkt verguld dat hij zijn artiesten indertijd aanmaande om dat statuut te kiezen. “Zij krijgen nu een werkloosheidsuitkering van zo’n 800 euro netto per maand. Heel wat artiesten komen daarvoor in aanmerking, maar de meesten kunnen het in betere dagen niet opbrengen om de –toegegeven: complexe – administratie op orde te houden. Zelfs al reken je nooit op een pandemie die het artistieke leven anderhalf jaar lang lamlegt, wist ik dat zo’n statuut handig zou zijn. Het geeft toch wat méér gemoedsrust. Zonder dat vangnet moet je als artiest al héél veel passie bezitten om een jaar lang financieel leeg te bloeden en aan de slag te blijven. Sowieso staan ongetwijfeld heel wat rekeningen van muzikanten in het rood. De meesten doen grote investeringen voor opnames van een album, videoclips of dergelijke. Dat bedrag verdien je terug met optredens en de platenverkoop. Wanneer muziekwinkels verplicht sluiten en het concertleven ophoudt, lijdt elke artiest onvermijdelijk een groot verlies.”

Ook Glints leeft van zo'n kunstenaarsstatuut, maar acts als Oscar and the Wolf en Charlotte de Witte zijn te groot om daar nog aanspraak op te maken, legt Vandriessche uit. “Zij moeten dus op hun spaarcenten teren, en van een overbruggingskrediet. Dat laatste is beter dan niets, maar lang geen equivalent van wat ze het voorbije jaren is verloren gegaan. Wie op de top van zijn succes en kunnen staat, kan dit alleen zien als een absolute ramp. Maar het is zo mogelijk nòg erger voor een act als Glints, die jarenlang opbouwde naar de release van zijn debuutalbum. Hij heeft die releaseshow nog kunnen spelen voor 800 man in de AB Box, maar daarna ging alles op slot. In deze wereld, waar alles zo snel gaat, ben je binnen een jaar alweer oud nieuws, hè. Glints moet straks dus weer van vooraf aan beginnen. En hopen dat ze hun momentum hebben kunnen behouden. Ook financieel is dat een zware dobber. Aan een reeks optredens gaan immers wekenlange repetities vooraf, waarbij je geluidsmensen en een heel muziekteam betaalt. We spreken gemakkelijk over een investering van tienduizenden euro’s, die een maat voor niets is geweest.”

Ook bekende muzikanten, zoals Tsar B, moesten op zoek naar alternatieve inkomsten. Zij maakte alle muziek voor de miniserie Leef op Eén. Beeld Francis Vanhee
Ook bekende muzikanten, zoals Tsar B, moesten op zoek naar alternatieve inkomsten. Zij maakte alle muziek voor de miniserie Leef op Eén.Beeld Francis Vanhee

Zelf werken Vandriessche en Van der Haegen verder met overbruggingskrediet, als hoofd van een niet-gesubsidieerd kantoor. “Gesubsidieerde instanties zitten wellicht veiliger, omdat een uitkering van de lonen hoe dan ook in de budgettering zit”, zegt die laatste. “Maar ik heb gelukkig geen al te hoge kosten, dus ik kan verder werken. De mensen die instaan voor de techniek bij concerten en opnames moeten zichzelf echter vaak heruitvinden als klusjesman. Of ze benutten hun vakkennis nu in een bedrijf buiten de muzieksector, waar wél enige jobszekerheid is.” Zien sommige artiesten en concertzalen die unieke, beslagen technische talenten dan nooit meer terug? Van der Haegen betwijfelt dat. “Ook voor de coronacrisis konden de oude rotten in dit vak voor een stabieler leven kiezen, of werk met een hogere dagprijs zoeken. De meesten kiezen bewust voor muziek, uit passie. Ik maak me sterk dat iedereen in onze crew actief zal blijven in de muziek. Voor heel wat jonge mensen, die pas afstudeerden, en al meteen tegen een gesloten deur aankeken, is dat mogelijk een ander verhaal.”

Ook voor heel wat “hobbyisten” – excusez le mot – die vlak voor de lockdown hun dagjob opgaven om een muzikale droom na te jagen, vormt deze pandemie mogelijk de doodsteek. Net als bij ander startende bedrijven vielen heel wat opkomende muzikanten net uit de boot bij steunmaatregelen wegens “geen omzetverlies”. Zullen we de volgende jaren dan ook van vers talent verstoken blijven, omdat het sop de kolen niet meer waard was? Dat is koffiedik kijken, horen we bij muzieklabels. “Maar als je bedenkt dat een beginnende artiest zich al gelukkig mag prijzen als die na twee jaar optreden break-even draait, dan hoop ik dat veel jonge beloftes steenrijke ouders hebben”, zegt de muzikant uit het begin van dit verhaal. “Het clubcircuit is de spil waar de hele muziekwereld om draait. Zolang concertzalen niet opengaan, wordt de schuldenput alleen groter. Benieuwd of de culturele motor effectief snel aanslaat na corona, zoals Jan Jambon hoopt. Zonder centen voor benzine zal niemand zijn motor laten draaien.”

Doe vandaag de belpop-quiz van De Morgen: hoe goed kent u onze Belgische artiesten eigenlijk?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234