Zondag 28/11/2021

Literatuur

ECI Literatuurprijs gaat naar Jeroen Brouwers voor 'Het Hout'

Jeroen Brouwers. Beeld VRT
Jeroen Brouwers.Beeld VRT

De ECI Literatuurprijs - opvolger van de AKO - gaat dit jaar naar Jeroen Brouwers voor zijn bejubelde kostschoolroman Het hout. Brouwers gold als favoriet maar moest eerder bij de Gouden Boekenuil wél Mark Schaevers laten voorgaan. Nu krijgt hij zijn revanche.

Eindelijk weer een grote bekroning voor Jeroen Brouwers (75), al koestert de schrijver zoals bekend een dubbelzinnige verhouding met het prijzenmanna. De man die ooit in 2007 de Prijs der Nederlandse Letteren weigerde - omdat hij het bedrag "een aalmoes" vond - zal de 50.000 euro van de ECI Literatuurprijs wellicht niet afslaan. Toch heeft hij een hekel aan het commerciële circus eromheen. Brouwers is van oordeel dat "een prijs als een sierduif op je vensterbank" moet neerstrijken.

Vanzelfsprekend stuurde hij dus zijn kat naar de uitreiking tijdens Crossing Border in Den Haag, ook vanwege zijn gezondheidstoestand. Maar een cameraploeg van het tv-programma Nieuwsuur rukte uit naar Brouwers' woning in de bossen van het Limburgse Zutendaal om hem het blijde nieuws persoonlijk mee te delen. De jury onder leiding van Andrée van Es - met als Vlamingen Karl van den Broeck en Sofie Gielis - keek goedkeurend toe.

null Beeld rv
Beeld rv

Hoogstandje

Net als bij de AKO lijkt de ECI de traditie van winnaars met grote envergure voort te zetten. Vorig jaar was Stefan Hertmans met Oorlog en terpentijn aan het feest, nu is het de beurt aan Brouwers met zijn zowel compositorisch als stilistisch hoogstandje Het hout. Brouwers ontving overigens al eerder de AKO in 2001, voor Geheime kamers. De andere vijf kandidaten op de shortlist - waarop twee Vlamingen - waren Stephan Enter (Compassie), Mark Schaevers (Orgelman, het enige non-fictieboek, een biografie van de schilder Felix Nussbaum), debutante Inge Schilperoord (Muidhond, eerder al bekroond met de Bronzen Uil), P.F. Thomése (De onderwaterzwemmer) en Annelies Verbeke (Dertig dagen, deze week gelauwerd met de F. Bordewijk-prijs).

In de voorafgaandelijke prognoses leek het vooral tussen Verbeke en Brouwers te gaan, met Thomèse als compromiskandidaat. Zo ver is het niet gekomen. De jury koos resoluut voor stijlschoonheid die in Het hout ook een aanklacht wordt tegen de lang heersende omerta in de kerk, onder andere inzake kindermisbruik en psychische terreur. De ECI literatuurprijs lijkt vooral een daad van literaire rechtvaardigheid, nadat Brouwers bij de Gouden Boekenuil de eer aan Mark Schaevers moest laten en bij de Libris zelfs de shortlist niet haalde.

Lees ook

De recensie van Het Hout, verschenen in oktober 2014 in De Morgen: "De felheid van deze opnieuw uitmuntend gecomponeerde roman verbaast." ****

Haat tegen de kerk

Brouwers dompelt ons in zijn bekroonde roman tot in de prangendste details onder in het beklemmende universum van een jongenspensionaat tijdens de jaren vijftig, gedirigeerd door een strenge franciscaner kloosterorde. Onze blik is die van hoofdpersonage broeder Bonaventura. Hij leidt ons binnen in de versterkte burcht, waaruit ontsnappen vrijwel onmogelijk is. De immer zwetende Bonaventura ondergaat de rituelen én is gedegradeerd tot surveillant, manusje-van-alles en halve voetveeg.

De sacristie-atmosfeer, de wijwatergeur én de klokvaste rituelen doordesemen het boek. Talloze gruwelijkheden tegen de kostschooljongens worden in de akeligste finesses beschreven. Brouwers spuwt de haat tegen de kerk regelmatig uit als vieze fluimen, zij het in een gepolijste kunsttaal. In zijn debuut Het mes op de keel (1964) spookte het kostschoolthema trouwens al door het verhaal 'Orpheus'. En in zijn magnum opus De zondvloed (1988) was het nog veel uitdrukkelijker aanwezig. "Ik heb geen kampsyndroom. Ik heb een kostschoolsyndroom", vatte Brouwers het ooit samen.

Met Het hout breide Brouwers een onverwacht verlengstuk aan een al zo rijk oeuvre van intussen klassieke romans als Zonsopgangen boven zee en Bezonken rood, virulente polemieken en doorwrochte essayistiek. Hij bewees - ondanks zijn haperende gezondheid - dat hij nog steeds een van de grootste levende schrijvers is. En nog legt hij de pen niet neer. Momenteel werkt Brouwers aan een geheel herziene editie van De laatste deur uit 1983, zijn beruchte essayboek over schrijvers die zelfmoord pleegden. Onder meer Nanne Tepper en Joost Zwagerman krijgen er ook een plaats in.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234