Donderdag 16/07/2020
De Noorse Marianne Ihlen en de Canadese muzikant Leonard Cohen rijden op ezels tijdens een tocht op Hydra, Griekenland, in oktober 1960.

DocumentaireMarianne & Leonard: Words of Love

Dus dit is de vrouw uit Leonard Cohens ‘So Long, Marianne’

De Noorse Marianne Ihlen en de Canadese muzikant Leonard Cohen rijden op ezels tijdens een tocht op Hydra, Griekenland, in oktober 1960.Beeld The LIFE Picture Collection/Gett

Hoe miserabel is de muze? Alles wordt duidelijk in Marianne & Leonard, waarin u een heel andere Leonard Cohen te zien krijgt. Want soms is een meisjesmagneet en grootverbruiker ook delicaat documentairevoer.

In 2016 verlieten Leonard Cohen (82) en zijn Noorse muze Marianne Ihlen (81) kort na elkaar dit ondermaanse bestaan. De Britse documentairemaker Nick Broomfield (72) wilde het verhaal over deze twee geliefden doorspitten en deed dat als derde hond in het spel. Net als Cohen had Broomfield, zij het veel korter, een verhouding met Ihlen. En net als Cohen leerde Broomfield haar kennen op Hydra, het Griekse eiland dat in de jaren zestig en zeventig kunstenaars en vrijbuiters uit de hele wereld aantrok.

“Marianne was voor mij de reden om dit verhaal te brengen,” vertelt Broomfield vandaag, “niet zozeer Leonard. Zij bleef voor mij altijd een enigma, een puur mysterie. Niet eens bewust, trouwens. Wat van haar de ultieme muze maakte? Ze was vooral gefocust op andermans wensen, dromen, ambities en verlangens. Nooit op haar eigen aspiraties. Op een heel bescheiden niveau inspireerde ze mij bijvoorbeeld om filmmaker te worden. Leonard Cohen inspireerde ze dan weer tot, welja, legendarisch worden (lacht).”

Ze zou de vrouw worden uit het iconische ‘So Long, Marianne’, maar net zo goed inspireerde ze ­Cohen tot songs als ‘Hey, That’s No Way to Say Goodbye’ en ‘Bird on the Wire’. Zelf streek ze nooit de eer op voor die zaken. Dat hoefde ook niet. “Ze leefde te graag in de schaduw van andere mensen”, gelooft Broomfield. “In de schaduw van andermans grootsheid.” Niettemin was zij de vrouw die Cohen van poëzie naar pop dwong.

Brief

Toch werd ze pas per toeval onsterfelijk toen ook Cohen het loodje legde. Kort voor het overlijden stuurde hij een bericht naar zijn vroegere geliefde en muze: “Liefste Marianne, ik hinkel je een beetje achterna, maar ik ben dicht genoeg bij je om je hand vast te pakken. Dit oude lichaam heeft het opgegeven, net als het jouwe… en het bericht van ons ontruimingsbevel is onderweg. Maar ik ben je liefde en je schoonheid nooit vergeten. Dat weet je. Ik hoef daar niets meer aan toe te voegen. Veilige reis, aloude vriendin. Tot ziens. Liefde en dankbaarheid.”

Voelde Broomfield zich geen derde hond in het spel door postuum ode aan hen te brengen? “Ik heb het er moeilijk mee gehad”, geeft hij toe. “Wie de love story tussen Ihlen en Cohen naar de huidige politiek correcte moraal wil inschatten, heeft wellicht een schurfthekel aan allebei. Hij is een pathologische womanizer die zelfs de liefde van zijn leven van zich afschudt omdat hij succes heeft bij het andere geslacht. En zij plooit zich zomaar naar zijn wil. In deze tijd zou een dergelijk liefdesverhaal nooit meer aansluiting vinden. Is dat terecht? Ik zou het niet weten. Omdat het einde er nauwelijks twijfel over laat bestaan: deze twee mensen waren stapelverliefd op elkaar.”

Leonard Cohen schreef: "Liefste Marianne, ik hinkel je een beetje achterna, maar ik ben dicht genoeg bij je om je hand vast te pakken."Beeld EPA

Zelf kwam Broomfield ook tussenbeide in hun liefde. “Maar niet doelbewust. Ik maakte met mijn ouders een archeologiecruise langs de Griekse eilanden. Aan boord raakten mijn ouders ­bevriend met iemand die later de aartsbisschop van Canterbury zou worden. Zijn vrouw raadde me aan om naar Hydra te gaan. ‘Echt iets voor jonge, ondeugende mensen’, zei ze.”

Het zou hem geen windeieren leggen. Op Hydra werd driftig geëxperimenteerd met drugs en onbelemmerde liefde. “Het was een Griekse hof van Eden, zeg maar: een vrijplaats voor vrije liefde en vrije interpretatie. Hier herontdekte Cohen zichzelf als zanger en liedjesschrijver, waarop hij naar New York verhuisde.”

In bed met Janis Joplin

Daar werd Cohen evenwel een door groupies verwende wereldster, terwijl zijn muze verpieterde en hij onder meer het bed deelde met Janis Joplin. “Dat deed me zo’n enorme pijn”, zegt ze daar later over. “Het bracht me tot op de rand van zelfdoding. Ik wilde oprecht dood.” 

Ihlen begon niettemin een nieuw leven, al kon ze Cohen nooit vergeten, volgens Broomfield. Zo zie je haar ontroerd liggen op haar sterfbed, nadat Cohen haar bovengenoemd briefje heeft geschreven. Ze hoort de tekst, waarna ze haar hand uitstrekt bij de woorden: “Close enough to take your hand? Ik geloof dat ze altijd een beetje verliefd is gebleven op Leonard, zelfs op haar sterfbed.” 

De Britse filmmaker schetst die tragische liefdesgeschiedenis van kunstenaar en muze op een melancholische en dromerige manier. “Uit respect”, zegt hij vandaag. “Ik ben in dit geval geen buitenstaander, dus ik hoef me ook niet afzijdig houden als documentairemaker. Ik ben ook geen vlieg op de muur. Ik ben ervaringsdeskundige. Als twintigjarige had ik op Hydra een kortstondige affaire met deze inspirerende vrouw. Haar portret, hoe vaag ook, wil ik schetsen.

“Toen ik haar een paar jaar geleden in Oslo terugzag, was het moeilijk om die mysterieuze eigenschappen van weleer terug te vinden in haar. Ze had duidelijk vrede genomen met een kleinburgerlijk bestaan en ze was samen met een ingenieur. Dat deed pijn, ik moet daar eerlijk in zijn. Ze was echt een bijzonder mens. Na al die jaren zie ik haar blauwe ogen nog steeds voor mij. Marianne had de gave mensen te stimuleren. Dat was haar überkracht. Terwijl ik nog studeerde, spoorde zij me aan de gok te nemen om filmmaker te worden. Alleen al daarom moet ik Marianne eeuwig dankbaar blijven.”

Marianne & Leonard: Words of Love gaat op 1 juli in première via distributeur Lumière.

be.marianneandleonard.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234