Maandag 17/02/2020

Onthoofdingsmuur

Drie kunstkenners over de onthoofdingsmuur in Brussel: "Afblijven, dit is kunst"

De 'onthoofdingsmuur' in Brussel.Beeld BELGA

Een muurtekening van een onthoofding in Brusselse lokt felle discussie uit. Natuurlijk doet de graffiti denken aan IS, maar eigenlijk is het geïnspireerd op een bijbels tafereel. Stad Brussel is het liever kwijt wegens té gewelddadig. Maar kunstkenners zijn tegen de censuur. "Dit is kunst."

Na de penis-, penetratie- en anusmuur heeft Brussel nu een onthoofdingsmuur. Het gruwelijke tafereel werd eind vorige week aangebracht op een gevel aan de Vlaamsepoort en toont opvallende gelijkenissen met 'Het offer van Isaak' van de Italiaanse schilder Caravaggio uit 1603. Schokerend, klinkt het in Brussel.

Hoewel het stadsbestuur al niet was opgezet met de eerdere muurtekeningen, is er nog geen enkele overschilderd. Maar deze keer ligt het anders. “Persoonlijk had ik minder problemen met de seksueel getinte muren”, zegt schepen Ans Persoons (SP.A). “Dit is een gewelddadig beeld dat bij veel buurtbewoners een gevoel van onbehagen oproept en waar kinderen fel op reageren. Daarom zie ik het liever verdwijnen.” Ook burgemeester Yvan Mayeur (PS) dringt aan op een snelle verwijdering.

Op Twitter raadde Vlaams minister van Cultuur en Brussel Sven Gatz (Open VLD) dat af. “Kunst is vrij. Verboden te verbieden aub. Of gaan we Caravaggio ook verbieden?" Gevraagd of hij het ook een goed werk vindt, doet de minister af als irrelevant. “Puur esthetisch vind ik dit geen hoogvlieger, maar dat mag geen argument zijn om aan censuur te doen”, zegt Gatz. “Of iets mooi is, is subjectief. En of iets kunst is, is een eindeloze discussie. Kunstenaars moeten hun creativiteit botvieren, dat is essentieel voor de vrijheid van een samenleving. Iets wat onder Hitler of Stalin niet het geval was, of nog steeds niet in Noord-Korea of Turkije. Er bestaat geen goede censuur.

Philippe Van Cauteren, artistiek directeur van S.M.A.K., treedt Gatz bij dat kunst vrij moet zijn. “Maar dat is vanzelfsprekend”, zegt hij. “Het weghalen zou getuigen van hypocrisie. Dit beeld is niet anders dan wat we al zien in kranten of op tv. Het herinnert de passant aan de gruwelijke dingen die er in de wereld gebeuren. Het drukt ons met de neus op de feiten in het Midden-Oosten en het kalifaat van IS. Daarom is het werk krachtiger dan gelijk welke reclame waarmee we in onze steden om de oren worden geslingerd.”

Onaangekondigd, onverwacht en anoniem

In plaats van te grijpen naar censuur, kunnen we ons beter afvragen wat de maker probeert te vertellen. Want kunst moet in dialoog staan met wat er gebeurt in de maatschappij, vindt ook Sophie Lauwers, hoofd van expo’s bij Bozar. “Deze muurschildering is daar zeker een reflexie van. Het gebruikt een thema dat al eeuwenlang wordt gebruikt, al blijft de boodschap diffuus. Om dit een statement dan wel een provocatie te noemen, zouden we twintig jaar verder in de tijd moeten kijken.”

Bjorn Van Poucke van Street Art Belgium durft het werk voluit een statement te noemen. “Stap eens binnen in een katholieke kerk, en je ziet een beeld van een uitgemergelde man, genageld aan een kruis, met een doornenkroon op zijn hoofd. We zijn opgegroeid met de pure horror die in de bijbel beschreven staat. Dat is minstens even shockerend.”

Wie de maker is, is niet geweten. Wel is duidelijk dat het om dezelfde street-artist gaat als seksuele muurtekeningen in Brussel, zegt Van Poucke. "Het is geen toeval dat hij koos voor een link met een historisch schilderij. Nu wordt hij plots als kunstenaar gezien in plaats van een vandaal. Toch kan je basis hiervan niet zeggen dat hij een goed kunstenaar is. Door de illegale aard van het werk is het onmogelijk om op een paar uur tijd zijn beste kunnen te tonen."

Of diens laatste muurschildering zal blijven staan, is trouwens niet de beslissing van stad Brussel maar van de eigenaar van de gevel. “Graffiti gebeurt illegaal, onaangekondigd, onverwacht en vaak anoniem”, zegt Van Cauteren. “Dat is helemaal anders dan in het traditionele kunstcircuit. Daar geeft de stad de opdracht voor een kunstwerk in de openbare ruimte. Dat is altijd een compromis, het resultaat van overleg tussen verschillende partijen.” Maar dat staat natuurlijk haaks op het idee van de kunstvorm.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234