Vrijdag 07/08/2020

AchtergrondCultuur

‘Door weer en wind is altijd onze leuze geweest’: zo wordt theater in coronatijden gespeeld

Comp.Marius voert voor een beperkt publiek ‘Sit-Down Comedy #1 : Oude meesters’ op in de buitenlucht van het Antwerpse Middelheimmuseum.Beeld Raymond Mallentjer

Normaal loopt het theaterseizoen rond deze tijd ten einde, maar nu er eindelijk weer gespeeld kán worden, maken veel gezelschappen daar ook gebruik van. Hetzij met voorstellingen in openlucht, zoals Comp.Marius, hetzij met een marathonperformance achter plexiglas, zoals Needcompany. 

“De mensen hebben nood aan de beleving van iets dat groter is dan zijzelf. Dat heb ik hier toch wel echt gemerkt. Jammer dat dat door bepaalde politieke partijen te weinig wordt ingezien, en te weinig wordt gehonoreerd.”

Het is zaterdag, een uur of zes, en we zitten in een kleine caravan op de parkeerplaats van MILL, een industriële site in Molenbeek. Tegenover ons, achter plexiglas, zit Viviane De Muynck, grande dame van het Belgische theater. ‘De caravan van Viviane’, met een pompje ontsmettingsalcohol naast de deur, is het eindstation van The House of Our Fathers / Mothers of Invention, een acht uur durende marathonperformance van Jan Lauwers’ gezelschap Needcompany. Na het doorlopen van het parcours, waar twintig artiesten zich aan een niet-gescripte en niet-geregisseerde performance wagen, kun je nog even gaan praten met Needcompany-habituée De Muynck.

Vaak zijn die gesprekken intens, vertelt De Muynck als we onszelf uitnodigen in haar caravan. Dan duren ze een halfuur, of nog langer, en leggen mensen hun ziel bloot. Maar vaak zeggen ze ook gewoon dat ze blij zijn om weer cultuur te beleven, nadat theaters en concertzalen meer dan drie maanden lang de deuren moesten sluiten.

Het is een sentiment dat ons ook eerder op de dag al duidelijk werd. Omstreeks halfelf staan we onder de bomen in het Openluchtmuseum Middelheim in Antwerpen. Over een halfuurtje zullen acteurs Kris Van Trier en Vincent van den Berg hier Sit-Down Comedy #1: Oude meesters spelen. Een van de toeschouwers is Kris Velter (42). “Ik ben heel gelukkig”, vertelt hij ons voor de voorstelling. “Heel blij dat ik eindelijk terug naar het toneel kan. Ik heb normaal gezien een abonnement op Toneelhuis en deSingel, en ik zit ook vaak in CC Berchem. Maar ik was te laat om tickets te kopen voor de Zomer van Antwerpen, nu ze maar een beperkt aantal toeschouwers kunnen toelaten.”

Ook Rosas zag zich bij de hervatting van de activiteiten genoodzaakt om slechts 40 personen toe te laten, in plaats van de gebruikelijke 400. Gelijkaardige taferelen in de houten tribune van Comp.Marius: normaal gezien kunnen er 250 mensen plaatsnemen, maar deze zomer wordt het aantal toeschouwers per voorstelling beperkt tot een vijftigtal – kwestie van de social distancing te waarborgen. Voor elke performance wordt een plan uitgetekend, opdat bubbels bij elkaar kunnen blijven en eenzamere theaterliefhebbers afgezonderd zitten. Op tijd komen is de boodschap, want de toelating tot de tribune gebeurt in stukjes en beetjes, mét een mondmasker en ontsmette handen - een hele onderneming, maar om weer te kunnen spelen is het voor Marius een kleine moeite.

“Als zij zich niet laten afschrikken, dan wij ook niet”, zegt toeschouwer Symen Gillis (32), die vanuit Turnhout – “Daar heb ik Comp.Marius al eerder gezien” – naar Antwerpen is afgezakt. “Ze nemen genoeg maatregelen en houden rekening met bubbels. Als single kon ik op het laatste moment nog een kaartje krijgen. Ik vind openluchtvoorstellingen ook altijd wel iets hebben, en het komt ook goed van pas in deze tijden.”

Intimiteit

In Antwerpen dienen mondmaskers alleen voor de korte overtocht naar de tribune, waar de social distancing niet 100 procent gegarandeerd kan worden. Tijdens de voorstelling mogen ze weer af. In Molenbeek moeten we ze wel dragen: The House of Our Fathers / Mothers of Invention speelt zich binnen af, en dus blijven ze op. Het aantal toeschouwers wordt ook daar beperkt, maar omdat de performance acht uur duurt en iedereen onbeperkt binnen en buiten kan, kon Needcompany bij de eerste voorstelling op vrijdag toch zo’n 200 kijklustigen trekken.

Needcompany speelt achter plexiglas de marathon­performance ‘The House of Our Fathers / Mothers of Invention’.Beeld rv

The House of Our Fathers / Mothers Invention speelt zich af in een grote loods, waar een twintigtal performers – acteurs, dansers, kunstenaars, muzikanten – zich laten gaan. Het platform in het midden van de zaal, waar de meeste actie gebeurt, is van het publiek afgescheiden met een kleine, ijzeren balustrade. Het geeft de indruk dat je je niet bij een theaterstuk, maar in een levende tentoonstelling bevindt, en in zekere zin is het dat ook. De performance was dertien jaar geleden voor het eerst te zien in Bozar, en reisde nadien de wereld rond. “Na een tentoonstelling gooit een museum de meeste vitrines, tafels en sokkels weg, omdat het te duur is om dat allemaal bij te houden”, vertelde Lauwers bij de aankondiging aan De Morgen. “Ik heb toen gevraagd om al dat materiaal een jaar te bewaren, om er achteraf een performance mee te maken.”

Dat wil zeggen dat de performers van Needcompany zich uitleven met tafels en houten kisten, maar ook met plexiglas. “Ik realiseerde me dat het huis, waarin veel plexi en glas gebruikt wordt, eigenlijk perfect corona-proof is”, zegt Lauwers in het programmaboekje. “De uitdaging is nu om met de performers samen te werken en te improviseren zonder contact te maken.”

Op een bepaald moment zien we twee acteurs die elkaar zoenen, met tussen hen in een plexiglazen wand. The House of Our Fathers / Mothers of Invention wordt zo een voorbeeld van de bizarre intimiteit in een wereld die geteisterd wordt door een pandemie. De menselijke skeletten die op sommige kisten staan geschilderd en de piepschuimen modellen van dode dieren – veelal herten en paarden – zijn in deze periode van oversterfte ook een krachtig memento mori. Of hoe ook een levende tentoonstelling in tijden van corona vooral de dood in herinnering brengt.

Lauwers vindt het belangrijk om met een groep van performers te werken. “Het is een ode aan de samenwerking die in het theater plaatsvindt. De toeschouwers zullen daar een soort rust in vinden. Veel huizen en organisaties kiezen er nu voor om solo’s en monologen te programmeren. Maar ik denk dat we net zo veel mogelijk artiesten moeten steunen. De gesubsidieerde organisaties zullen na deze crisis wel overeind kunnen blijven, maar het zijn de freelancekunstenaars die kapot dreigen te gaan. Daarom dat we een performance maken met meer dan twintig artiesten om hen te steunen.”

Grillen van de natuur

Zoals Needcompany een leegstaande loods omtovert in een levende tentoonstelling, zo speelt ook Sit-Down Comedy #1 zich, in zekere zin, af in een museum. Zowel in letterlijke – het Middelheimmuseum – als in figuurlijke zin: de twee personages bevinden zich op een bankje in de Bordone-zaal in het Kunsthistorisches Museum in Wenen. Sit-Down Comedy #1, gebaseerd op Alte Meister van de Oostenrijkse auteur Thomas Bernhard – “Een van mijn favoriete teksten”, zegt Velter ons voor de voorstelling – stond eigenlijk in april gepland, en was geconcipieerd voor een kleine zaal.

Kris Van Trier en Vincent van den Berg van Comp.Marius.Beeld Raymond Mallentjer

Maar kleine zalen zijn nu uit den boze en dus dus besloot Marius om, zoals ze wel vaker doen, de grillen van de natuur te omarmen en hun nieuwe voorstelling te try-outen in een omgeving waarmee ze doorheen hun loopbaan uitermate vertrouwd zijn geraakt: die van het openluchttheater. “‘Door weer en wind’ is altijd een beetje onze leuze geweest”, klinkt het bij het gezelschap.

In Belgische zomers is echter niets een zekerheid, ook goed weer niet. Twee weken geleden bereidden we ons nog voor op een hittegolf, maar op weg naar Antwerpen tekenen natte streepjes zich af op het raampje van onze treincoupé. Het zal toch niet waar zijn? Tijdens de première, afgelopen woensdag, zagen de twee acteurs zich genoodzaakt om op een kletsnat podium de hele voorstelling in een regenjas te spelen. Wanneer Sit-Down Comedy #1 zaterdagvoormiddag begint, zijn de ergste regenbuien voorbij, maar een aanhoudende miezer leidt ertoe dat Van Trier en Van den Berg ook dan nog hun kaki anoraks herhaaldelijk uit de spreekwoordelijke kast moeten halen.

Ondertussen gaan er in het publiek enkele paraplu’s open – wat minder vanzelfsprekend zou zijn op een volle tribune – en zien enkele toeschouwers zich genoodzaakt om zich wat dieper in hun jas te hullen: in het openluchttheater eist ook een snijdend windje een niet onbelangrijke bijrol op. “We hebben dit nog meegemaakt”, zeggen Frank (51), Veerle (54) en Wouter (54) voor de voorstelling over de ongemakkelijke weersomstandigheden, maar dat houdt hen niet tegen. “We komen naar het theater, gewoon omdat het weer kan.”

Van noodgedwongen lege stoeltjes over performance als museumtentoonstelling tot theater in openlucht: het zijn niet de meest ideale omstandigheden om van de podiumkunsten te genieten, maar het is wel al een stevig teken van beterschap. En dat perspectief is broodnodig, weet De Muynck ons nog te vertellen vanachter het plexiglazen venstertje in haar caravan. “Want de cultuursector gaat minstens nog een jaar nodig hebben om zich van deze klap te herstellen.”

Sit-Down Comedy #1 speelt nog tot 12 juli tweemaal daags in het Middelheimmuseum, Antwerpen. Meer info: marius.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234